Thắp sáng 'thế trận lòng dân' từ những người con nuôi đồn Biên phòng

Quán triệt sâu sắc đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng giai đoạn 2015-2025 đã lãnh đạo toàn lực lượng bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới; đồng thời tích cực tham mưu, tham gia xây dựng khu vực biên giới phát triển toàn diện.

Xác định việc triển khai các chương trình, phong trào hành động là khâu đột phá, mang ý nghĩa chiến lược để củng cố nền biên phòng toàn dân, từ năm 2016, Chương trình “Nâng bước em tới trường” và sau đó là Mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” được Bộ đội Biên phòng triển khai đã trở thành điểm tựa cho hàng nghìn học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở khu vực biên giới.

Xung quanh giá trị nhân văn và định hướng phát triển của các mô hình này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Thiếu tướng Nguyễn Xuân Toàn, Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng.

Người lính mang quân hàm xanh và mái ấm giữa đại ngàn

- Giáo dục là nền tảng bền vững để nâng cao dân trí, mở rộng cơ hội sinh kế, giúp đồng bào dân tộc thiểu số từng bước thoát nghèo. Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” được đánh giá là một sáng kiến giàu tính nhân văn. Thưa Thiếu tướng, đâu là giá trị cốt lõi giúp chương trình duy trì sức sống bền bỉ suốt nhiều năm qua?

Thiếu tướng Nguyễn Xuân Toàn: Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng luôn quán triệt sâu sắc quan điểm, muốn đồng bào dân tộc thiểu số thoát nghèo bền vững, muốn biên cương bình yên và phát triển thì giải pháp gốc rễ, lâu dài là nâng cao dân trí, chăm lo giáo dục cho thế hệ trẻ. Từ yêu cầu thực tiễn đó, Chương trình “Nâng bước em tới trường” (triển khai từ năm 2016) và Mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” (triển khai từ năm 2019) ra đời, trực tiếp tháo gỡ những khó khăn trên con đường đến trường của trẻ em vùng biên. 

Qua thời gian triển khai quyết liệt, hiệu quả, chúng tôi nhận thấy một trong những giá trị cốt lõi của Chương trình nằm ở nhận thức của mỗi cán bộ, chiến sĩ Biên phòng, việc chăm lo cho các cháu là việc làm thường xuyên, tự giác, không mang tính thời điểm hay hình thức, thể hiện tình cảm, trách nhiệm và sự tri ân của người lính Biên phòng đối với đồng bào các dân tộc nơi biên giới.

Với phương châm “thực tâm, thực chất, trách nhiệm, hiệu quả”, Chương trình hỗ trợ các cháu những điều thiết thực như học phí, sách vở, nuôi dưỡng. Quan trọng hơn, cán bộ, chiến sĩ thường xuyên đồng hành, kèm cặp, giúp các cháu có thêm tình thương, trách nhiệm và cơ hội phát triển, để các cháu thực sự coi “Đồn Biên phòng là nhà, các chiến sĩ Biên phòng là cha, là chú”.

Giá trị cốt lõi ấy còn thể hiện ở sự ủng hộ, đồng hành của cả cộng đồng. Chương trình ngày càng lan tỏa, có thêm nhiều tập thể, cá nhân chung tay cùng người lính Biên phòng chăm lo được nhiều nhất, tốt nhất cho thế hệ tương lai của vùng biên giới, qua đó củng cố “thế trận lòng dân”, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

- Xin Thiếu tướng cho biết kết quả thực hiện Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” từ năm 2016 đến nay?

Thiếu tướng Nguyễn Xuân Toàn: Qua 10 năm triển khai, Chương trình đã vượt khỏi khuôn khổ một mô hình hỗ trợ học tập để trở thành mái nhà thứ hai, che chở cho hàng nghìn học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên địa bàn biên giới. Từ những xóm bản xa xôi, các cháu được bộ đội chăm sóc, nuôi dạy như con ruột. Bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ biên cương, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng còn gói ghém yêu thương trong từng bữa ăn, giấc ngủ; dạy chữ, rèn người, giúp các cháu tự lập, sống có trách nhiệm, có hoài bão và ước mơ.

Chương trình triển khai trên địa bàn rộng, số lượng lớn, với nhiều thành phần dân tộc, độ tuổi và hoàn cảnh khác nhau. Điều đáng mừng là kết quả học tập, rèn luyện của các cháu đều được nâng lên rõ rệt.

Đến nay, lực lượng Bộ đội Biên phòng đã nhận đỡ đầu hơn 28.000 lượt cháu và nhận nuôi gần 3.000 lượt cháu tại các đồn Biên phòng, với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng. Nguồn kinh phí do cán bộ, chiến sĩ tự nguyện đóng góp từ tiền lương, phụ cấp và vận động xã hội hóa. Đã có trên 3.000 lượt học sinh đạt danh hiệu học sinh giỏi các cấp, gần 600 cháu tốt nghiệp trung học phổ thông và 250 cháu thi đỗ đại học, cao đẳng.

Những kết quả ấy khẳng định Chương trình đã trở thành điểm tựa, tiếp sức để học sinh có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục đến trường. Sâu xa hơn, Chương trình trao cho các cháu nghị lực và khát vọng tự viết tiếp ước mơ, vun đắp ý chí vươn lên thay đổi tương lai của bản thân, gia đình và bản làng quê hương.

- Khác với hình thức hỗ trợ tài chính thường thấy, mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” đưa các cháu mồ côi, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về ăn ở, sinh hoạt tập trung cùng cán bộ, chiến sĩ. Sự chăm sóc, kèm cặp hằng ngày đã mang lại những thay đổi gì cho các em nhỏ vùng biên, thưa Thiếu tướng?

Thiếu tướng Nguyễn Xuân Toàn: Cùng với hoạt động đỡ đầu, việc đưa các cháu trực tiếp về đồn ăn ở, sinh hoạt là bước đột phá mang tính nhân văn, đồng thời thể hiện phương pháp giáo dục toàn diện của Bộ đội Biên phòng. Sự kèm cặp mỗi ngày của những “người bố quân hàm xanh” đã tạo ra nhiều chuyển biến căn bản.

Trước hết là về thể chất. Khi mới về đồn, phần lớn các cháu vùng cao còi xương, suy dinh dưỡng do thiếu ăn, thiếu mặc từ nhỏ. Tại đồn, các cháu được bảo đảm chế độ ăn uống khoa học, ngủ nghỉ đúng giờ giấc, được quân y khám, chăm sóc sức khỏe định kỳ, được hướng dẫn tập thể dục, rèn luyện thể thao. Nhờ đó, hầu hết các cháu phát triển vượt bậc về chiều cao, cân nặng và thể lực.

Về học tập, ngay sau khi đón các cháu về đồn, các đơn vị bố trí phòng ở và góc học tập riêng với đầy đủ bàn ghế, đèn học, giá sách. Mỗi tối, cán bộ được phân công làm “bố nuôi” trực tiếp kèm cặp, hướng dẫn giải bài, uốn nắn từng nét chữ. Chỉ huy đồn thường xuyên liên hệ với nhà trường để nắm bắt lực học của các cháu. Từ chỗ học lực trung bình, thậm chí có nguy cơ bỏ học, nhiều cháu đã vươn lên đạt học lực khá, giỏi, đoạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi.

Điều tôi tâm đắc nhất là sự thay đổi tích cực về tâm lý và nhân cách của các cháu. Trước đây, nhiều cháu tự ti, mặc cảm, ngại giao tiếp, quen nếp sinh hoạt tự do. Khi được sống trong môi trường quân đội, được cán bộ Bộ đội Biên phòng coi như con em ruột thịt, các cháu dần mở lòng, trở nên hoạt bát, tự tin, hòa nhập cộng đồng. Nếp sống kỷ luật rèn cho các cháu tính tự lập, biết giữ gìn vệ sinh, lễ phép chào hỏi; hình thành từ sớm tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn và ý thức công dân.

Vì biên cương giàu mạnh, biên giới bình yên

- Vậy, việc chuẩn hóa quy trình khảo sát, đánh giá định kỳ, theo dõi các cháu trong mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” và đồng hành cùng các cháu sau khi trưởng thành được thực hiện ra sao, thưa Thiếu tướng?

Thiếu tướng Nguyễn Xuân Toàn: Nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong giai đoạn phát triển mới, toàn lực lượng Bộ đội Biên phòng đã và đang chuyển biến mạnh mẽ trong triển khai các biện pháp công tác biên phòng. Trong tiến trình chung đó, mô hình “Con nuôi đồn Biên phòng” được xác định chuyển từ cách làm theo kinh nghiệm truyền thống sang chuẩn hóa quy trình, nhằm nâng cao hiệu quả thực chất.

Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và nhà trường triển khai quy trình xét chọn con nuôi công khai, dân chủ, đúng đối tượng; xác định rõ nguồn lực bảo đảm, phương thức thực hiện và cơ chế phối hợp giữa các bên. Hồ sơ của mỗi cháu được xây dựng chặt chẽ, đầy đủ, gồm thông tin về hoàn cảnh gia đình, dân tộc, sức khỏe tâm sinh lý, học bạ, bảng điểm và phương pháp nuôi dạy.

Hằng năm, các đơn vị tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ về sức khỏe thể chất, hạnh kiểm, kết quả học tập và kỹ năng sống của các cháu; lắng nghe tâm tư, nguyện vọng để kịp thời định hướng tư tưởng, động viên các cháu học tập, rèn luyện, phấn đấu vươn lên.

Với con nuôi, con đỡ đầu đã trưởng thành, đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trường nghề hoặc đã đi làm, chúng tôi vẫn giữ kết nối để đồng hành, kịp thời hỗ trợ các cháu trong giai đoạn đầu bước vào đời, như liên hệ nhà trường bố trí chỗ ở ký túc xá, tìm kiếm vị trí việc làm phù hợp khi các cháu tốt nghiệp.

Điều đáng mừng là các cháu luôn ghi nhớ đồn Biên phòng là mái ấm, là “điểm tựa tinh thần”, các chú bộ đội Biên phòng là cha, là anh. Dù đi đâu, làm gì, các cháu vẫn thường xuyên báo tin về đơn vị, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống. Nhiều cháu đã trở thành công dân tốt, đảng viên trẻ, thanh niên ưu tú, có đóng góp đáng khích lệ trong xây dựng đời sống mới, xóa đói, giảm nghèo tại các xã, phường, đặc khu biên giới; là hạt nhân nòng cốt tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

- Với những hiệu quả thiết thực đã có, Thiếu tướng muốn gửi gắm thông điệp gì để chương trình tiếp tục được lan tỏa?

Thiếu tướng Nguyễn Xuân Toàn: Qua Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng”, chúng tôi muốn gửi gắm thông điệp về tinh thần yêu nước, truyền thống yêu thương, chia sẻ của dân tộc, nguồn sức mạnh tạo nên khối đoàn kết; về “tình nghĩa quân - dân máu thịt” vẹn nguyên giá trị ở bất cứ giai đoạn nào.

Cùng với đó là thông điệp về sự sẻ chia, trách nhiệm chăm lo cho thiếu nhi biên giới; gieo vào tâm hồn các cháu lòng tự hào dân tộc, tình nghĩa đồng bào và ý thức giữ gìn chủ quyền lãnh thổ; xây dựng “thế trận biên phòng toàn dân” vững chắc, tạo nền tảng căn cơ để bảo vệ và xây dựng khu vực biên giới phát triển toàn diện.

Qua đó, khẳng định rõ nét hơn vai trò đồng hành của Bộ đội Biên phòng trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ trẻ em với tinh thần “Vì biên cương giàu mạnh, vì biên giới bình yên”, góp phần ươm mầm, đào tạo nguồn nhân lực trẻ để biên cương có một thế hệ chủ nhân tương lai có phẩm chất, trình độ và bản lĩnh.

Điều đáng trân trọng là những thông điệp ấy đã lan tỏa mạnh mẽ, được cộng đồng cả nước hưởng ứng sôi nổi, chung tay thắp sáng niềm tin và hy vọng cho thế hệ trẻ ở mọi miền biên cương, hải đảo. Sự đồng lòng, chung sức đó còn góp phần nâng cao dân trí, cải thiện dân sinh, tăng cường tình đoàn kết quân dân; tạo tiền đề quan trọng để cấp ủy, chính quyền và quân dân khu vực biên giới tự tin, vững bước cùng đất nước vào giai đoạn phát triển phồn vinh, thịnh vượng.

Xin trân trọng cảm ơn Thiếu tướng!

Đến nay, lực lượng Bộ đội Biên phòng đã nhận đỡ đầu hơn 28.000 lượt cháu và nhận nuôi gần 3.000 lượt cháu tại các đồn Biên phòng, với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng. Đã có trên 3.000 lượt học sinh đạt danh hiệu học sinh giỏi các cấp, gần 600 cháu tốt nghiệp trung học phổ thông và 250 cháu thi đỗ đại học, cao đẳng.