Từ mạng lưới mậu dịch thời chiến đến động lực tăng trưởng quốc gia
Trong lịch sử phát triển của ngành Công Thương Việt Nam, thị trường trong nước không chỉ là nơi lưu thông hàng hóa đơn thuần. Từ những năm tháng kháng chiến gian khó đến giai đoạn đổi mới, hội nhập và bước vào nền kinh tế số, thị trường trong nước luôn mang trên mình sứ mệnh lớn và song hành bảo đảm đời sống nhân dân và tạo “bệ đỡ” cho tăng trưởng quốc gia. Cùng với xuất khẩu và đầu tư, tăng trưởng thị trường trong nước được ví như cấu phần quan trọng trong "cỗ xe tam mã" của tăng trưởng kinh tế.
Thị trường trong nước là bệ đỡ quan trọng cho tăng trưởng
Nhìn lại hành trình 75 năm kể từ ngày ngành Công Thương chính thức được thành lập, vai trò ấy ngày càng được khẳng định rõ nét, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới liên tục biến động, chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, xung đột địa chính trị kéo dài và sức ép bảo hộ thương mại gia tăng.
Theo cuốn “Lịch sử ngành Công Thương Việt Nam giai đoạn 1945-2010”, ngay trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, phát triển thị trường trong nước đã được xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng.
Ngày 14/5/1951, Chính phủ ban hành Sắc lệnh số 21-SL đổi tên Bộ Kinh tế thành Bộ Công Thương. Không chỉ quản lý công nghiệp, Bộ còn đảm nhiệm lĩnh vực nội thương, ngoại thương và đấu tranh kinh tế với địch. Đây là dấu mốc cho thấy tư duy rất sớm của Đảng và Nhà nước về vai trò chiến lược của thị trường trong nước đối với nền kinh tế và công cuộc kháng chiến.
Cũng trong thời điểm đó, Sở Mậu dịch Quốc doanh được thành lập với nhiệm vụ tổ chức việc buôn bán trong nước. Từ liên khu đến các địa phương, hệ thống thương nghiệp quốc doanh từng bước hình thành với các phân sở, chi sở và cửa hàng trực thuộc.
Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, vật tư khan hiếm, giao thông chia cắt và nguồn lực thiếu thốn, mạng lưới này đã góp phần bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu cho nhân dân, phục vụ hậu phương và tiền tuyến. Những chuyến hàng vượt bom đạn, những cửa hàng mậu dịch nhỏ giữa vùng kháng chiến hay những kho hàng dã chiến năm xưa đều là hình ảnh thu nhỏ của thị trường nội địa trong thời chiến.
Có thể nói, ngay từ trong gian khó, thị trường trong nước đã được đặt ở vị trí “mạch máu” của nền kinh tế, giữ ổn định đời sống xã hội và củng cố niềm tin của người dân.
Sau ngày đất nước thống nhất, đặc biệt từ khi thực hiện công cuộc đổi mới, thị trường nội địa tiếp tục được xác định là động lực quan trọng của tăng trưởng. Nếu như giai đoạn trước, nhiệm vụ lớn nhất là bảo đảm hàng hóa thiết yếu cho người dân, thì bước sang thời kỳ kinh tế thị trường, thị trường trong nước trở thành không gian rộng lớn cho sản xuất, tiêu dùng, phân phối và xây dựng thương hiệu hàng Việt.
Từ những khu chợ truyền thống, hệ thống bán lẻ hiện đại đã phát triển mạnh mẽ với siêu thị, trung tâm thương mại, chuỗi cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử. Cùng với đó là sự lớn mạnh của doanh nghiệp Việt Nam, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng và sự hình thành ngày càng rõ nét của văn hóa tiêu dùng hàng Việt.
Đặc biệt, Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” được triển khai 17 năm qua đã tạo hiệu ứng xã hội sâu rộng, góp phần thay đổi nhận thức người tiêu dùng và hỗ trợ doanh nghiệp nội địa khẳng định vị thế ngay trên sân nhà.
Theo báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt khoảng 7.009 nghìn tỷ đồng, tương đương khoảng 269 tỷ USD, tăng 9,2% so với năm trước. Giai đoạn 2019-2024, tiêu dùng cuối cùng luôn chiếm khoảng 55% GDP và đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng kinh tế. Những con số ấy cho thấy sức mạnh ngày càng lớn của thị trường nội địa trong cơ cấu nền kinh tế Việt Nam.
Tại buổi làm việc của Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng với Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước chiều 13/5, ông Trần Hữu Linh cho biết, 4 tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt khoảng 2.546,6 nghìn tỷ đồng, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 4/2026 đạt 646,3 nghìn tỷ đồng, tăng 12,1%. Đây là tín hiệu cho thấy sức mua nội địa đang phục hồi tích cực, niềm tin tiêu dùng dần được củng cố.
Khẳng định vai trò “trụ đỡ” trong mọi biến động
Vai trò “trụ đỡ” của thị trường trong nước càng được thể hiện rõ trong những giai đoạn khó khăn nhất của nền kinh tế. Còn nhớ trong giai đoạn đại dịch Covid-19, khi nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, xuất khẩu gặp khó khăn, thị trường trong nước trở thành “phao cứu sinh” cho nhiều doanh nghiệp. Các chương trình kết nối cung cầu, kích cầu tiêu dùng, đưa hàng Việt về nông thôn, hỗ trợ tiêu thụ nông sản được triển khai liên tục, góp phần duy trì sản xuất và ổn định đời sống người dân.
Hàng hóa chất lượng, rõ nguồn gốc xuất xứ là yếu tố được người tiêu dùng quan tâm hàng đầu
Ngay cả trong bối cảnh hiện nay, khi xung đột địa chính trị tại Trung Đông tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và cạnh tranh thương mại quốc tế ngày càng gay gắt, thị trường nội địa tiếp tục đóng vai trò nền tảng ổn định tăng trưởng.
Trong bối cảnh ấy, nhiệm vụ của ngành Công Thương không chỉ dừng ở bảo đảm lưu thông hàng hóa mà còn mở rộng sang điều tiết thị trường, bảo đảm cân đối cung cầu, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tiêu dùng.
Ông Trần Hữu Linh chia sẻ, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã duy trì hoạt động của Tổ Điều hành thị trường trong nước, thường xuyên phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp để theo dõi sát diễn biến thị trường, nhất là với các mặt hàng thiết yếu. Song song với đó là công tác điều hành giá xăng dầu linh hoạt, bảo đảm nguồn cung trong nước trước những biến động khó lường của thị trường thế giới.
Không chỉ điều hành thị trường, lực lượng Quản lý thị trường tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Chỉ tính từ ngày 15/12/2025 đến 10/5/2026, toàn lực lượng đã kiểm tra 17.407 vụ việc, xử lý gần 15.000 vụ vi phạm, tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 250 tỷ đồng.
Đáng chú ý, trước sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, công tác quản lý thị trường cũng chuyển mạnh sang môi trường số. Các đề án chống hàng giả, bảo vệ người tiêu dùng trên nền tảng trực tuyến được triển khai đồng bộ, cùng với việc tăng cường phối hợp với các sàn thương mại điện tử để chia sẻ dữ liệu và giám sát vi phạm.
Không chỉ giữ vai trò “gác cổng” thị trường, ngành Công Thương đang từng bước định hình hệ sinh thái thương mại hiện đại cho giai đoạn phát triển mới. Từ hoàn thiện hạ tầng logistics, phát triển trung tâm thương mại, chợ đầu mối, cửa hàng tiện lợi đến xây dựng mô hình outlet, cụm mua sắm quy mô lớn, tất cả đều hướng tới mục tiêu tạo dựng thị trường nội địa hiện đại, đa kênh và bền vững hơn.
Đặc biệt, chuyển đổi số đang trở thành khâu đột phá trong quản lý và phát triển thị trường trong nước. Việc xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu, hệ thống xác thực hàng hóa, kết nối thanh toán trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia hay ứng dụng VNeID trong xử lý vi phạm cho thấy tư duy quản lý thị trường đang thay đổi mạnh mẽ theo hướng minh bạch và hiện đại.
Tại Kết luận Hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa XIV (Kết luận số 18-KL/TW) đã tiếp tục khẳng định định hướng lớn: “Phát triển thị trường trong nước trở thành điểm tựa quan trọng cho tăng trưởng; chuyển dịch mạnh mẽ sang các loại hình phân phối hiện đại”. Đó không chỉ là một mục tiêu kinh tế, mà còn là tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Từ những cửa hàng mậu dịch trong khói lửa chiến tranh đến những nền tảng thương mại điện tử kết nối hàng triệu người tiêu dùng hôm nay, hành trình 75 năm của ngành Công Thương cũng chính là hành trình lớn mạnh của thị trường trong nước Việt Nam. Trong hành trình ấy, thị trường nội địa không chỉ là nơi lưu thông hàng hóa, mà đã khẳng định vai trò một trong những cấu phần quan trọng cho tăng trưởng kinh tế quốc gia.