Sáng 30/7, tại TP. Đà Nẵng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Hội thảo “Quản lý và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí: Xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức”, nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết của quá trình chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).
Hội nghị thu hút hơn 60 đại biểu với nhiều tham luận thực tiễn, giúp các cơ quan báo chí khai thác hiệu quả công nghệ mới.
Quy chế, đạo đức là nền tảng làm chủ công nghệ
Phát biểu khai mạc tại hội thảo, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tạo sinh đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động báo chí.
AI giúp tăng năng suất, mở rộng khả năng sáng tạo và hỗ trợ các tòa soạn đổi mới quy trình sản xuất nội dung. Nhưng đi cùng với cơ hội là không ít thách thức: thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, vấn đề bản quyền, tính minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp. Quan trọng hơn cả, đó là nguy cơ làm suy giảm niềm tin của công chúng nếu AI không được sử dụng đúng cách.
“Điều báo chí cần không chỉ là công nghệ, mà còn là năng lực quản trị. AI chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được vận hành trong một khuôn khổ rõ ràng, với quy trình kiểm soát chặt chẽ và những chuẩn mực đạo đức được tôn trọng, bảo đảm mọi ứng dụng AI đều hướng tới mục tiêu cao nhất là phục vụ sự thật, lợi ích công chúng”, ông Trần Trọng Dũng nói và cho biết thêm: “Mỗi bước chuyển đổi công nghệ, nếu được quản trị đúng hướng, sẽ là cánh tay nối dài giúp báo chí giữ vững dòng thông tin chủ lưu, lan tỏa những giá trị tích cực đến xã hội”.
Hội thảo tập trung trao đổi về tư duy quản trị AI trong cơ quan báo chí; mô hình tổ chức, quy trình ứng dụng AI trong sản xuất nội dung; các giải pháp kiểm soát chất lượng thông tin; đồng thời nhận diện những vấn đề pháp lý, đạo đức và trách nhiệm xã hội phát sinh khi AI tham gia vào hoạt động báo chí.
Một nội dung trọng tâm của hội thảo là giới thiệu Dự thảo “Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các cơ quan báo chí” do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí chủ trì biên soạn theo chỉ đạo của Hội Nhà báo Việt Nam. Cuốn Sổ tay được xây dựng nhằm hỗ trợ các cơ quan báo chí thiết lập quy chế và quy trình quản lý, sử dụng AI phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phần xây dựng môi trường ứng dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.
Ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo.
Cần có chiến lược ứng dụng AI đồng bộ
Tại hội thảo, nhà báo Đoàn Minh Long, Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Khánh Hòa đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức trong phần tham luận của mình.
Ông cho rằng, một tổ chức hoạt động mà thiếu đi quy chế rõ ràng và chuẩn mực đạo đức cụ thể sẽ giống như một con thuyền ra khơi không có la bàn và bánh lái. Thế nhưng thực tế cho thấy, nhiều nơi đã ban hành quy chế nhưng vẫn mang tính hình thức, “bỏ túi” hoặc sao chép rập khuôn.
“Nguyên nhân thường xuất phát từ việc xây dựng quy chế chưa sát với thực tiễn, chưa lấy người lao động làm trung tâm, hoặc do vai trò nêu gương của người đứng đầu chưa thực sự rõ nét”, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Khánh Hòa cho biết.
Tương tự, nhà báo Hồng Quang Năm, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh Truyền hình Đà Nẵng cũng bày tỏ trăn trở về vấn đề áp dụng quy chế AI đối với các cơ quan báo chí địa phương. Sau hợp nhất, các đơn vị này hình thành một cơ quan truyền thông đa phương tiện, đa nền tảng, hội tụ các loại hình báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và các nền tảng số, mạng xã hội. Đây là cơ hội lớn để xây dựng một mô hình tòa soạn hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số.
Tuy nhiên, nó cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Trong khi nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền và sản xuất nội dung đòi hỏi tính liên tục và yêu cầu ngày càng cao, thì bộ máy giảm đáng kể về số lượng, phương thức sản xuất thay đổi. Điều đó đặt ra một bài toán lớn giữa xây dựng bộ máy tinh gọn nhưng đảm bảo năng suất và nâng cao chất lượng; giữa phương thức sản xuất truyền thống với yêu cầu hội tụ, đa nền tảng,...
“Một trong những lời giải quan trọng nhất là phải chuyển đổi mô hình hoạt động trên nền tảng công nghệ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách có chiến lược. AI cần được xem là một công cụ để tối ưu hóa nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí và tạo ra những giá trị mới cho cơ quan báo chí”, nhà báo Hồng Quang Năm cho biết.
Từ kinh nghiệm thực tiễn trong việc tinh gọn bộ máy, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh Truyền hình Đà Nẵng cũng đề xuất xây dựng lại mô hình tòa soạn theo hướng hội tụ, tinh gọn và vận hành trên nền tảng dữ liệu. Cần chuyển từ mô hình “nhiều bộ phận cùng làm một nội dung” sang mô hình “một nguồn thông tin, nhiều sản phẩm, nhiều nền tảng”.
Đồng thời, xây dựng đội ngũ nhà báo đa năng và có năng lực sử dụng AI; ứng dụng AI xuyên suốt toàn bộ quy trình sản xuất nội dung; xây dựng kho dữ liệu số và hệ sinh thái AI dùng chung; tối ưu nguồn lực tài chính bằng cách đầu tư AI có trọng tâm, tránh đầu tư manh mún; xây dựng hệ thống quản trị nhân lực dựa trên dữ liệu; xây dựng quy chế sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm; hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo; xây dựng lộ trình ứng dụng AI phù hợp với điều kiện thực tế.
Thông qua hội thảo, Hội Nhà báo Việt Nam mong muốn thúc đẩy nhận thức và nâng cao năng lực quản trị AI trong các cơ quan báo chí; tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình chuyển đổi số. Đồng thời góp phần hình thành những chuẩn mực chung về ứng dụng AI trong hoạt động báo chí, bảo đảm việc khai thác công nghệ luôn gắn với đạo đức nghề nghiệp, tính chính xác của thông tin và trách nhiệm xã hội của người làm báo.