Lượt khách tăng, đo giá trị tạo ra thế nào?
Theo Cục Thống kê, tháng 10/2026, Việt Nam đón hơn 1,85 triệu lượt khách quốc tế, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 10 tháng, lượng khách quốc tế đạt 19,5 triệu lượt, tăng 13,8%, tương đương khoảng 78% mục tiêu đón 25 triệu lượt khách trong năm 2026.
Những con số tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của điểm đến Việt Nam và khả năng phục hồi, mở rộng thị trường du lịch. Tuy nhiên, kết quả về lượt khách và tổng thu mới cung cấp một phần thông tin về quy mô hoạt động. Để đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế, cần xác định mỗi du khách chi tiêu bao nhiêu, lưu trú trong bao lâu, sử dụng những sản phẩm nào và phần giá trị thực sự được tạo ra trong nền kinh tế.
Việt Nam đón 19,5 triệu lượt khách quốc tế trong 10 tháng năm 2026, tăng 13,8% so với cùng kỳ
Đây cũng là yêu cầu được Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới xác định trong định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng du lịch từ số lượng sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng cao.
Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, du lịch đóng góp trực tiếp 10-12% GDP, đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu từ khách du lịch 80-90 tỷ USD.
Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà chỉ rõ những hạn chế của ngành du lịch, trong đó có chất lượng tăng trưởng, hiệu quả và sức cạnh tranh chưa tương xứng với tiềm năng.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, chuyển mạnh từ phát triển dựa vào số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Du lịch phải được tổ chức như một hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, liên kết với thương mại, giao thông vận tải, công nghiệp văn hóa, dịch vụ và các lĩnh vực liên quan.
Quan điểm này đặt ra yêu cầu thay đổi cách đánh giá kết quả hoạt động của các địa phương. Số lượt khách tăng cao có thể là thành tích về thu hút thị trường, nhưng hiệu quả phát triển còn phụ thuộc vào thời gian lưu trú, sức mua, cơ cấu sản phẩm, việc làm và khả năng phân phối lợi ích trong chuỗi cung ứng.
TS. Phạm Hà - Nhà sáng lập kiêm CEO LuxGroup, Phó Chủ tịch Liên chi hội Du lịch Xanh Việt Nam cho rằng, du lịch Việt Nam cần chuyển từ đếm lượt khách sang đo lường giá trị mỗi du khách tạo ra, từ khai thác tài nguyên sang phát triển trải nghiệm và từ quản lý riêng lẻ sang quản trị hệ sinh thái. Theo ông, bộ chỉ số đánh giá cần bao gồm mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, tỷ lệ khách quay lại, giá trị giữ lại cho cộng đồng, năng suất lao động, mức phát thải trên một đồng doanh thu và sự hài lòng của người dân tại điểm đến.
Các chỉ số này đặt ra yêu cầu đánh giá hiệu quả du lịch sâu hơn số lượt khách và tổng thu. Một địa phương có thể đón ít khách hơn nhưng tạo ra giá trị kinh tế lớn hơn nếu du khách lưu trú dài ngày, chi tiêu nhiều hơn, sử dụng các sản phẩm, dịch vụ tại chỗ và góp phần nâng cao thu nhập cho người lao động. Do đó, chất lượng tăng trưởng phải được đo bằng giá trị tạo ra và khả năng phân phối lợi ích trong chuỗi cung ứng du lịch.
"Ở chiều ngược lại, chạy theo số lượng bằng cạnh tranh giá thấp, khai thác quá mức tài nguyên hoặc phát triển sản phẩm thiếu khác biệt có thể gia tăng áp lực lên hạ tầng, môi trường nhưng chưa chắc cải thiện hiệu quả kinh tế. Điều hành du lịch cần trả lời được ba câu hỏi: Mỗi du khách tạo ra bao nhiêu giá trị? Bao nhiêu giá trị được giữ lại trong nền kinh tế địa phương? Người dân và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng được hưởng lợi như thế nào?", ông nói.
Đổi thước đo để thay đổi phương thức quản trị
Nghị quyết số 26-NQ/TW xác định yêu cầu quản trị du lịch dựa trên các tiêu chí về lượng khách, tổng thu, mức chi tiêu, thời gian lưu trú, chất lượng điểm đến, an toàn, môi trường, chuyển đổi số và mức độ hài lòng của du khách. Tuy nhiên, để những tiêu chí này trở thành công cụ điều hành, cần xây dựng phương pháp thống kê thống nhất, xác định rõ nguồn dữ liệu và trách nhiệm theo dõi, đánh giá của từng cấp quản lý.
Trước hết, mức chi tiêu bình quân trên mỗi lượt khách và mỗi ngày lưu trú cần được sử dụng để đánh giá hiệu quả khai thác từng thị trường. Chỉ tiêu này giúp cơ quan quản lý nhận diện phân khúc khách có khả năng tạo giá trị kinh tế cao, từ đó điều chỉnh hoạt động xúc tiến và phát triển sản phẩm.
Thời gian lưu trú bình quân cũng cần được phân tích theo thị trường, loại hình du lịch và điểm đến. Khách lưu trú dài ngày có thêm cơ hội sử dụng các dịch vụ ẩm thực, vận tải, mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa. Trong khi đó, tỷ lệ khách quay lại là cơ sở đánh giá sức hấp dẫn, chất lượng dịch vụ và khả năng duy trì thị trường của mỗi điểm đến.
Tuy nhiên, mức chi tiêu cao chưa đồng nghĩa toàn bộ doanh thu được giữ lại trong nền kinh tế. Theo TS. Tạ Duy Linh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch, điều cần xác định là mỗi lượt khách, mỗi ngày lưu trú tạo ra bao nhiêu giá trị và phần giá trị thực sự được giữ lại trong nước. Du khách có khả năng chi trả cao chưa chắc chi tiêu nhiều nếu điểm đến thiếu sản phẩm, trải nghiệm và dịch vụ kết nối. Ngay cả khi tổng doanh thu tăng, hiệu quả kinh tế trong nước vẫn có thể bị hạn chế nếu một phần lớn dòng tiền chuyển qua các khâu trung gian hoặc chuỗi cung ứng bên ngoài.
Dẫn trường hợp TP. Hồ Chí Minh, TS. Tạ Duy Linh gợi mở phát triển hệ sinh thái tiêu dùng du lịch kết nối ẩm thực, mua sắm, nghệ thuật, giải trí, giao thông và kinh tế đêm nhằm kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu của du khách. Theo ông, cần kết nối các dịch vụ vé tích hợp, thanh toán, hoàn thuế, thông tin đa ngôn ngữ và dữ liệu hành vi khách để nâng cao chất lượng trải nghiệm, đồng thời khai thác hiệu quả hơn tiềm năng tiêu dùng du lịch.
Từ yêu cầu nâng cao giá trị kinh tế du lịch, hệ thống đánh giá cần bổ sung các chỉ tiêu về giá trị gia tăng nội địa, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng, thu nhập của người lao động và lợi ích dành cho cộng đồng. Các địa phương cần xác định tỷ trọng hàng hóa, dịch vụ do doanh nghiệp trong nước cung ứng, số việc làm được tạo ra và đóng góp của du lịch đối với sản xuất, thương mại, dịch vụ tại chỗ.
Năng suất lao động cũng cần trở thành thước đo chất lượng tăng trưởng, số lượng lao động tăng chưa đồng nghĩa hiệu quả kinh tế được cải thiện nếu giá trị tăng thêm trên mỗi lao động không tăng tương ứng. Điều này đòi hỏi các chính sách đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và phát triển sản phẩm du lịch có giá trị cao phải gắn với những mục tiêu năng suất có thể đo lường.
Cùng với các chỉ tiêu kinh tế, mức độ hài lòng của du khách và người dân, chất lượng môi trường và sức chứa điểm đến cần được theo dõi thường xuyên. Những dữ liệu này giúp cơ quan quản lý đánh giá khả năng đáp ứng của hạ tầng, kiểm soát áp lực lên tài nguyên và điều chỉnh quy mô khai thác du lịch theo điều kiện thực tế.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam phối hợp với Mastercard tổ chức chương trình "Ứng dụng dữ liệu trong phát triển du lịch Việt Nam", ngày 4/11/2026
Nghị quyết số 26-NQ/TW đã đặt ra nhiệm vụ phát triển cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia, xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh và nâng cao năng lực quản trị dựa trên dữ liệu. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển các mục tiêu phát triển thành những chỉ tiêu có thể theo dõi, so sánh và đánh giá.
Ngày 4/11/2026, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam làm việc với Mastercard về khả năng khai thác dữ liệu thị trường, phân tích các phân khúc khách tiềm năng và nghiên cứu giải pháp kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu. Việc tiếp cận dữ liệu giao dịch có thể hỗ trợ nhận diện xu hướng tiêu dùng, đánh giá hiệu quả xúc tiến và lựa chọn thị trường trọng điểm. Tuy nhiên, nguồn dữ liệu này mới bao quát những giao dịch được ghi nhận trong hệ thống tương ứng, do đó cần kết hợp với thống kê chính thức và điều tra mẫu để bảo đảm tính đại diện, đồng thời tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo các chuyên gia, từ yêu cầu thực tiễn, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần phối hợp với cơ quan thống kê, các bộ, ngành và địa phương nghiên cứu chuẩn hóa bộ chỉ tiêu đánh giá chất lượng tăng trưởng du lịch. Mỗi chỉ tiêu phải xác định rõ phương pháp tính, nguồn dữ liệu, kỳ công bố và trách nhiệm của cơ quan thực hiện.
Trên cơ sở đó, các địa phương cần từng bước đưa mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, tỷ lệ khách quay lại, năng suất lao động, giá trị gia tăng và chất lượng môi trường vào hệ thống báo cáo điều hành. Kết quả đo lường phải được sử dụng để điều chỉnh chính sách xúc tiến, lựa chọn thị trường, phát triển sản phẩm, phân bổ nguồn lực đầu tư và đánh giá hiệu quả quản lý điểm đến.
Lượt khách vẫn là chỉ tiêu cần thiết song giá trị kinh tế tạo ra từ mỗi du khách mới là thước đo quan trọng của chất lượng tăng trưởng. Chuyển đổi hệ thống đánh giá sẽ giúp cơ quan quản lý xác định rõ hiệu quả sử dụng nguồn lực, trách nhiệm điều hành và đóng góp thực chất của du lịch đối với nền kinh tế, từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn theo Nghị quyết số 26-NQ/TW.