“Đường giao thông” của nền kinh tế số
Chuyển đổi số đang chuyển từ giai đoạn tạo lập nền tảng sang đi vào chiều sâu, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Trong tiến trình đó, hạ tầng số và kiến trúc số không chỉ là phần nền kỹ thuật mà ngày càng trở thành cấu phần quan trọng để các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp vận hành trên môi trường số một cách đồng bộ, an toàn và hiệu quả.
Hình ảnh tại Trung tâm dữ liệu Bộ Công Thương.
Thực tế cho thấy, khi dữ liệu trở thành nguồn lực ngày càng có giá trị, yêu cầu đặt ra không chỉ là đưa các quy trình lên môi trường điện tử, mà còn phải hình thành một hệ thống hạ tầng đủ năng lực để kết nối, lưu trữ, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Nếu hạ tầng số được ví như “đường giao thông” của nền kinh tế số, thì kiến trúc số chính là khung thiết kế giúp các hệ thống, nền tảng và dữ liệu có thể vận hành thống nhất, hạn chế tình trạng phát triển riêng lẻ, thiếu kết nối.
Cùng với hạ tầng, kiến trúc số cần được xem là một phần quan trọng trong kế hoạch chuyển đổi số. Kiến trúc số không đơn thuần là sơ đồ kỹ thuật của các hệ thống công nghệ thông tin, mà còn định hình cách thức dữ liệu, nền tảng, ứng dụng và các dịch vụ số được tổ chức, kết nối và vận hành.
Một kiến trúc phù hợp sẽ giúp xác định rõ những hệ thống nào cần xây dựng, dữ liệu nào cần chia sẻ, nền tảng nào có thể dùng chung và cách thức các thành phần kết nối với nhau. Qua đó, quá trình chuyển đổi số có thể được triển khai theo một lộ trình thống nhất, thay vì mỗi đơn vị phát triển một hệ thống riêng.
Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và Internet vạn vật ngày càng được ứng dụng rộng rãi, yêu cầu đối với kiến trúc số cũng ngày càng cao. Hệ thống không chỉ cần đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn phải đủ linh hoạt để tích hợp công nghệ mới, mở rộng quy mô và thích ứng với những thay đổi nhanh của môi trường số.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ: Phát triển hạ tầng, nhất là hạ tầng số, công nghệ số trên nguyên tắc "hiện đại, đồng bộ, an ninh, an toàn, hiệu quả, tránh lãng phí"; làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính, thúc đẩy phát triển nhanh cơ sở dữ liệu lớn, công nghiệp dữ liệu, kinh tế dữ liệu.
Tại Quy định số 05-QĐ/BCĐTW của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số về mô hình liên thông số thống nhất, hiệu quả và quản trị dựa trên dữ liệu trong hệ thống chính trị cũng xác định mục tiêu: Kiến tạo không gian số quốc gia thống nhất để tái cấu trúc căn bản, toàn diện phương thức vận hành của hệ thống chính trị, chuyển từ phương thức quản trị truyền thống sang quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Thay đổi tư duy và phương thức quản trị, làm cơ sở xây dựng Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số, hướng tới hệ thống quản trị minh bạch, hiệu quả, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1425/QĐ-TTg về khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0, nhằm khái quát mô hình kiến trúc số tổng thể cho quốc gia, trong đó xác định những thành phần dùng chung, cơ bản nhất cho các cơ quan trong hệ thống chính trị các cấp; bảo đảm kết nối, chia sẻ, dùng chung tài nguyên, dữ liệu; tránh trùng lặp đầu tư trên quy mô quốc gia; đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Đồng thời, thống nhất các khung kiến trúc, kiến trúc hiện có; phát triển các nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung quốc gia; giúp tránh đầu tư trùng lặp, tiết kiệm chi phí; tăng tính minh bạch thông qua dữ liệu mở, tăng cường trách nhiệm giải trình và sự tham gia của xã hội; tăng mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp.
Quyết định số 1425/QĐ-TTg không chỉ đưa ra một sơ đồ kỹ thuật mà quan trọng hơn là thiết lập khuôn khổ quản trị chung để các thành phần số trên phạm vi toàn quốc được đầu tư đúng hướng, kết nối, chia sẻ, sử dụng chung, vận hành an toàn và tạo ra kết quả thực chất cho người dân và doanh nghiệp.
Đẩy mạnh hoàn thiện hạ tầng, kiến trúc số
Thực hiện Nghị quyết số 57, Bộ Công Thương đã tích cực hoàn thiện hạ tầng, kiến trúc số. Theo Bộ Công Thương, hiện nay, Trung tâm dữ liệu và các nền tảng dùng chung của Bộ Công Thương được duy trì an toàn, ổn định. Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu LGSP đã kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp; dữ liệu thương mại điện tử được chia sẻ với Bộ Tài chính; hệ thống theo dõi nhiệm vụ được kết nối với hệ thống của Chính phủ. Cơ sở dữ liệu kinh tế công nghiệp và thương mại đã đồng bộ 16/16 nhóm chỉ tiêu với Trung tâm dữ liệu quốc gia; cơ sở dữ liệu hóa chất, tiền chất có khoảng 204.000 dữ liệu, đã kết nối API và đang tiếp tục làm sạch, xác thực.
Về các nền tảng số quốc gia, nền tảng số dùng chung ngành, lĩnh vực: Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung được triển khai cho 34/34 tỉnh, thành phố; 3.292/3.380 đơn vị đã khai báo đầy đủ thông tin vận hành. Đối với 234 thủ tục hành chính cấp Bộ, 100% đã cung cấp trực tuyến. Đồng thời, hệ thống này có hơn 160.000 tổ chức, cá nhân sử dụng thường xuyên và đã tiếp nhận trên 938.000 hồ sơ lũy kế. Bộ đã xây dựng kho dữ liệu điện tử của tổ chức, cá nhân; kết nối kho dữ liệu của Cổng Dịch vụ công quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia; hoàn thành hệ thống học liệu điện tử phục vụ “Bình dân học vụ số”.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đã đồng bộ dữ liệu 9.780 cán bộ, công chức, viên chức với cơ sở dữ liệu quốc gia; công khai gần 40 cơ sở dữ liệu và dữ liệu mở. Hệ thống Verigoods vận hành từ ngày 23/12/2025; cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thị trường, hệ thống INS và Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia được kết nối, khai thác; ứng dụng “Quanh tôi” được ra mắt ngày 1/6/2026 để hỗ trợ người dân tìm cửa hàng xăng dầu gần nhất.
Trước yêu cầu của thực tiễn, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 235/QĐ-BCT về Khung kiến trúc dữ liệu của Bộ Công Thương. Tại Quyết định đã nhấn mạnh tầm nhìn đến năm 2030, Bộ Công Thương hướng tới vận hành toàn bộ các hoạt động quản lý nhà nước, chỉ đạo điều hành và cung cấp dịch vụ công trên một nền tảng dữ liệu số thống nhất, an toàn, thông minh, có khả năng phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định ở mức cao.
Kiến trúc dữ liệu Bộ Công Thương được xây dựng phù hợp, đồng bộ với Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, Khung quản trị dữ liệu quốc gia và Khung kiến trúc Chính phủ số Việt Nam, Kiến trúc Chính phủ điện tử Bộ Công Thương, hướng tới một không gian dữ liệu ngành Công Thương thống nhất, kết nối liền mạch với hệ thống dữ liệu của Chính phủ và nền kinh tế.
Quyết định số 235 cũng nêu: Kiến trúc dữ liệu của Bộ Công Thương bảo đảm nguyên tắc “một dữ liệu - một đầu mối”, “một lần tạo lập - nhiều lần khai thác” và liên thông xuyên suốt trong toàn ngành công thương. Kiến trúc này giúp các hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu được tích hợp, chia sẻ và khai thác hiệu quả, tạo sự thống nhất trong mô hình vận hành, đồng thời tối ưu hóa sử dụng hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo an toàn, an ninh thông tin, hạn chế phân tán và trùng lặp dữ liệu.
Thông qua các nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDOP), địa phương (LDOP) và nền tảng tích hợp dữ liệu của Bộ, dữ liệu sẽ lưu thông giữa các đơn vị thuộc Bộ (cục, vụ, viện, trường, trung tâm...); giữa Bộ Công Thương với các bộ, ngành kinh tế - kỹ thuật; giữa Bộ Công Thương với cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội, tổ chức quốc tế theo cơ chế mở; giữa Bộ Công Thương và các địa phương trong công tác điều phối thị trường và xúc tiến thương mại... Qua đó, hình thành hệ sinh thái dữ liệu Công Thương đồng bộ và nhất quán, phục vụ mục tiêu phát triển chung của nền kinh tế.
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số (Bộ Công Thương) cho biết, về hạ tầng, kiến trúc số: cơ bản trung tâm dữ liệu và nền tảng dùng chung của Bộ được duy trì an toàn, ổn định. Đến nay, 2 cơ sở dữ liệu gồm cơ sở dữ liệu về công nghiệp, thương mại và cơ sở dữ liệu về hóa chất đã bước đầu kết nối với nền tảng dùng chung. Đồng thời, Bộ đã xây dựng khung kiến trúc dữ liệu. Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện việc làm sạch dữ liệu, thực hiện xác thực và nâng cao chất lượng dữ liệu.
Quyết định số 235/QĐ-BCT của Bộ Công Thương đặt ra mục tiêu, xây dựng bản thiết kế tổng thể về mô hình dữ liệu và sơ đồ luồng dữ liệu thống nhất, đồng bộ cho toàn bộ các đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ Công Thương, từ cơ quan tham mưu chiến lược đến các đơn vị triển khai chuyên ngành.