Chủ động phòng ngừa vi phạm
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 đánh dấu bước siết chặt quản lý trong kỷ nguyên số với hàng loạt quy định mới về trách nhiệm của chủ quản nền tảng số, hoàn thiện khái niệm và tăng chế tài xử lý vi phạm.
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ)
Chia sẻ với báo chí mới đây, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, quy định về siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số là một trong những quy định quan trọng nhằm xử lý tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trên môi trường mạng.
Cục Sở hữu trí tuệ và Ban soạn thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ trong quá trình dự thảo Luật cũng coi đây là một trong những chính sách quan trọng cần được ban hành.
Theo đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã sửa đổi, bổ sung tên Điều và một số khoản của Điều 198b. Một là, tên Điều được sửa thành: “Điều 198b. Trách nhiệm pháp lý về quyền sở hữu trí tuệ đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số”.
Như vậy, thêm trách nhiệm của "chủ quản nền tảng số". Trước đây, chỉ quy định trách nhiệm pháp lý của nhà cung cấp dịch vụ trung gian như doanh nghiệp cung cấp phương tiện kỹ thuật, cung cấp kết nối trực tuyến để công chúng tiếp cận sử dụng nội dung thông tin số trên môi trường mạng viễn thông.
"Hiện nay, trách nhiệm pháp lý này được áp dụng cho cả các nền tảng số trên không gian mạng nói chung. Tức là tất cả các nền tảng số trên không gian mạng đều thuộc đối tượng phạm vi điều chỉnh của Điều 198b này" - ông Nguyễn Hoàng Giang nêu rõ.
Ngoài ra, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ cũng bổ sung Khoản 5a là "chủ quản nền tảng số có trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, an ninh mạng và quy định khác của pháp luật có liên quan”.
Với quy định mới, các đối tượng đã được phân hóa rõ ràng hơn, tách biệt giữa doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian như các nhà cung cấp đường truyền hosting và chủ quản nền tảng số như sàn thương mại điện tử, mạng xã hội để áp dụng quy định chặt chẽ hơn với bên quản lý nền tảng này.
"Quan điểm chung của Cục, Ban soạn thảo Luật là chuyển từ trách nhiệm phản ứng sang chủ động phòng ngừa và bảo vệ, nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Đây là điểm nổi bật nhất đã được sửa đổi, bổ sung trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026" - ông Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh.
Tăng thẩm quyền cho tòa án
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là việc xử lý các nền tảng xuyên biên giới - nơi máy chủ, pháp nhân hoạt động, vận hành không đặt tại Việt Nam.
Theo cơ quan quản lý, chỉ riêng công cụ pháp luật về sở hữu trí tuệ là chưa đủ để xử lý triệt để nhóm chủ thể này. Việc quản lý và xử lý vi phạm sẽ phải đặt trong một cách tiếp cận tổng thể hơn, có sự phối hợp giữa pháp luật dân sự, hành chính, hình sự, cùng với các quy định về thương mại điện tử, an ninh mạng và quản lý nền tảng số.
Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ cho rằng, việc xử lý vi phạm trên các nền tảng số, đặc biệt là nền tảng xuyên biên giới, không thể chỉ dựa vào pháp luật về sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, còn có pháp luật về dân sự, hành chính và hình sự đã quy định về trình tự thủ tục cũng như các chế tài xử lý đối với các nền tảng số này.
Đặc biệt, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi lần này đã bổ sung thêm các biện pháp và chế tài dân sự. Cụ thể, cho phép Tòa án có thêm hai việc sau:
Một là, ra quyết định buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm trên không gian mạng.
Hai là, ra quyết định tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
"Do đó, nếu có những vi phạm trong vấn đề này, tòa án hoàn toàn có thể ra quyết định phản ứng ngay. Hiện, chúng ta đã có tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh" - ông Giang cho hay.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4 không chỉ nhằm xử lý các hành vi xâm phạm đang hiện hữu, mà còn hướng tới xây dựng một môi trường số minh bạch, công bằng và an toàn hơn cho hoạt động sáng tạo.