Nhiệm vụ chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng
Chiều 3/8, Quốc hội thảo luận ở tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; Dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.
Đại biểu Tạ Thị Yên - đoàn Điện Biên
Phát biểu thảo luận tại phiên họp tổ, đại biểu Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, đại biểu Quốc hội đoàn Điện Biên thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc.
"APEC 2027 là nhiệm vụ chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng; do đó, các dự án, công trình phải hoàn thành đúng tiến độ, có thời gian vận hành thử, kiểm tra an toàn và bảo đảm đầy đủ các điều kiện phục vụ hội nghị. Vì vậy, việc Quốc hội kịp thời tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ những vướng mắc phát sinh là cần thiết" - đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo đại biểu, điều quan trọng là cơ chế đặc thù này sẽ được giới hạn và kiểm soát như thế nào? Bởi đây không đơn thuần là rút gọn một vài thủ tục hành chính, mà còn liên quan đến quy hoạch, khoáng sản, đầu tư, xây dựng, đất đai, tài sản công và trách nhiệm của nhiều chủ thể. Nếu quy định không thật rõ, rất dễ phát sinh cách hiểu khác nhau trong tổ chức thực hiện.
Trao đổi cụ thể về một số vấn đề, đại biểu Tạ Thị Yên cho rằng, cần xác định thật rõ và giới hạn chặt chẽ phạm vi áp dụng của Nghị quyết. Dự thảo đã quy định điều kiện về danh mục dự án và mốc thời gian thực hiện. Nhưng nếu chỉ dẫn chiếu chung đến danh mục các dự án phục vụ APEC thì vẫn chưa đủ để xác định chính xác dự án nào, hạng mục nào, khối lượng nào và cơ chế nào được áp dụng.
Điều này đặc biệt quan trọng vì không phải mọi dự án phục vụ APEC đều phát sinh cùng một loại vướng mắc và cũng không phải dự án nào cũng cần áp dụng toàn bộ các cơ chế đặc thù trong Nghị quyết.
"Do đó, đề nghị Chính phủ làm rõ ngay trong hồ sơ trình Quốc hội loại dự án, hạng mục nào thuộc phạm vi xử lý; thủ tục pháp lý còn thiếu của từng trường hợp; cơ chế cụ thể được áp dụng và cơ quan chịu trách nhiệm hoàn thiện" - đại biểu nói, đồng thời cho hay, phương án chặt chẽ nhất là có phụ lục kèm theo Nghị quyết. Trường hợp chưa thể đưa danh mục vào Nghị quyết thì cũng cần có bộ tiêu chí khép kín và công khai danh mục ngay sau khi Nghị quyết được thông qua.
Đối với mốc thời gian từ tháng 3/2025 đến trước ngày 18/5/2026, đại biểu đề nghị giải trình rõ căn cứ lựa chọn và cách xác định thời điểm bắt đầu. Đây không phải chi tiết kỹ thuật nhỏ, mà là điều kiện xác định đối tượng được hưởng cơ chế đặc thù, nên phải đủ rõ để không phát sinh cách hiểu mở rộng về sau.
Nghị quyết cần nói rõ hơn, cụ thể hơn việc áp dụng cơ chế đặc thù chỉ nhằm tạo cơ sở tháo gỡ để tiếp tục thực hiện, hoàn thiện hồ sơ, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán đối với đúng dự án, đúng khối lượng thuộc phạm vi điều chỉnh; không thay thế việc kiểm tra, xem xét và xử lý trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Có như vậy mới bảo đảm được hai yêu cầu tưởng như mâu thuẫn nhưng thực chất phải đi cùng nhau: tháo gỡ nhanh và giữ nghiêm kỷ cương.
Tiến độ phải đi cùng chất lượng công trình
Đại biểu Tạ Thị Yên cũng nhấn mạnh, tiến độ phải đi cùng kiểm soát tài nguyên, chất lượng và an toàn công trình. Đối với khoáng sản đã khai thác, thu hồi trước khi có giấy phép hoặc giấy xác nhận, điểm mấu chốt không chỉ là xác định tổng khối lượng, mà phải tách được 3 phần: khối lượng thực tế đã sử dụng cho từng dự án; khối lượng còn dôi dư; nghĩa vụ tài chính, môi trường tương ứng.
Phần còn dôi dư phải được quản lý theo pháp luật về địa chất, khoáng sản và môi trường, không thể mặc nhiên chuyển sang mục đích khác. Số liệu phải có hồ sơ kiểm chứng và có cơ quan chuyên môn chịu trách nhiệm xác nhận, để sau này có thể thanh tra, kiểm toán, hậu kiểm.
Đối với các dự án tiếp tục thi công khi chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư, PPP, đầu tư hoặc xây dựng, thống nhất cần có cơ chế linh hoạt. Nhưng linh hoạt về thủ tục không có nghĩa là nới lỏng yêu cầu an toàn.
Theo đại biểu, chúng ta chỉ nên cho phép tiếp tục thi công đối với hạng mục đã có hồ sơ thiết kế phù hợp, được tổ chức tư vấn đủ năng lực thẩm tra; có giám sát chất lượng, an toàn chịu lực và an toàn vận hành; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu và cơ quan chuyên môn.
Đại biểu Tạ Thị Yên lưu ý thêm, cần đặc biệt thận trọng đối với quỹ đất lấn biển và cơ chế thanh toán dự án BT, tức là dự án xây dựng - chuyển giao, trong đó nhà đầu tư xây dựng công trình, sau đó chuyển giao cho Nhà nước và được thanh toán theo cơ chế pháp luật quy định. Đây là nội dung liên quan trực tiếp đến nguồn lực đất đai và tài sản công, nên đại biểu đề nghị tách bạch 3 vấn đề: Bàn giao mặt bằng để thi công; giao đất, cho thuê đất; xác định giá trị quỹ đất để thanh toán, đối trừ với giá trị dự án BT.
Ngoài ra, dự thảo cần làm rõ thời điểm xác định giá đất, phương pháp thẩm định, cơ chế kiểm tra, kiểm toán và cách xử lý chênh lệch giữa giá trị quỹ đất với giá trị công trình BT. Yêu cầu cốt lõi là giá trị tăng thêm của quỹ đất sau khi có hạ tầng, quy hoạch và mục đích sử dụng phải được phản ánh đầy đủ, không để nguồn lực công bị định giá thấp hoặc thất thoát.
"Tôi thống nhất với việc thông qua và ban hành Nghị quyết để các dự án không bị đình trệ. Nhưng theo tôi, một cơ chế càng đặc thù thì càng phải rõ giới hạn và rõ trách nhiệm. Sau khi Nghị quyết được ban hành, Chính phủ cần có trách nhiệm kiểm tra, báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ hoàn thiện thủ tục, tình hình sử dụng vốn, đất đai, khoáng sản, chất lượng công trình và kết quả xử lý các vấn đề phát sinh" - đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh.
Đại biểu Tạ Thị Yên - đoàn Điện Biên đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng: Xác định đúng và đủ phạm vi dự án; quy định rõ điều kiện áp dụng từng cơ chế; bổ sung kiểm soát thay thế đối với các thủ tục được rút gọn hoặc không thực hiện lại; phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, địa phương, chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu; đồng thời quy định cụ thể thời hạn hoàn thành thủ tục và cơ chế chuyển tiếp khi Nghị quyết hết hiệu lực.
Tinh thần chung là tháo gỡ để hoàn thành tốt nhiệm vụ APEC 2027, nhưng phải bảo đảm an toàn công trình, giữ nghiêm kỷ luật pháp luật và bảo vệ đầy đủ tài nguyên, đất đai, tài sản của Nhà nước.