Tiếp tục tháo gỡ vướng mắc trong quản lý phòng cháy, chữa cháy

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm phòng cháy, chữa cháy

Diễn đàn Đối thoại với Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp về công tác phòng cháy, chữa cháy (PCCC) là sự kiện trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế về kỹ thuật và phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ (CNCH) và ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong công tác PCCC, CNCH, thiết bị an ninh, an toàn, bảo vệ năm 2026 - SECUTECH VIETNAM 2026.

Tham dự diễn đàn có đại diện Hiệp hội PCCC và CNCH Việt Nam, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH (Bộ Công an), Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, Công an các địa phương cùng các hiệp hội, doanh nghiệp trong nước, nước ngoài và tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, Chủ tịch Hiệp hội PCCC và CNCH Việt Nam, cho biết Luật PCCC và CNCH 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã tạo ra nhiều thay đổi trong phương thức quản lý, trong đó có cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và tăng trách nhiệm của các chủ thể.

Theo ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, Luật đã cắt giảm 75% thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH, đồng thời bãi bỏ quy định kinh doanh dịch vụ PCCC là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Những thay đổi này hướng tới giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở.

Tuy nhiên, quá trình triển khai các quy định mới từ đầu năm 2026 cho thấy, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ. Các vướng mắc tập trung ở ba nhóm chính: sự giao thoa giữa pháp luật về PCCC và CNCH với pháp luật xây dựng; việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới hoặc những quy định cần tiếp tục cập nhật; và thủ tục cấp phép lưu thông, quản lý chất lượng đối với phương tiện, thiết bị, vật liệu PCCC.

Chỉ đạo tại chương trình, Thiếu tướng Dương Đức Hải cho biết, điểm cốt lõi trong cải cách quản lý PCCC hiện nay không chỉ là giảm hồ sơ, thời gian thực hiện thủ tục mà là chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ kiểm soát chủ yếu bằng thủ tục sang quản lý dựa trên rủi ro và trách nhiệm của từng chủ thể.

Bộ Công an đã cắt giảm 27/36 thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC; trong những tháng đầu năm 2026 tiếp tục cắt giảm ba thủ tục liên quan đến nghiệm thu và phục hồi hoạt động. Cùng với đó, Quyết định số 4118 ngày 29/6/2026 chuẩn hóa hồ sơ, thẩm quyền, thời hạn và phương thức giải quyết các thủ tục hành chính mới.

Trong cơ chế hậu kiểm, cơ quan quản lý tập trung hoàn thiện thể chế, hướng dẫn và kiểm tra có trọng tâm; chủ đầu tư, chủ cơ sở, đơn vị tư vấn, thi công và vận hành phải chủ động tuân thủ, đồng thời chịu trách nhiệm trong suốt quá trình hoạt động.

Từ các kiến nghị của doanh nghiệp, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH xác định 5 nhóm vấn đề cần tập trung trao đổi gồm: quản lý thiết bị, phương tiện và vật liệu PCCC; PCCC, thoát nạn, CNCH trong quản lý dự án đầu tư xây dựng; phân định trách nhiệm khi chuyển sang hậu kiểm; áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; và định hướng phát triển doanh nghiệp PCCC, ứng dụng công nghệ số, ứng phó với các nguy cơ mới từ pin lithium, hệ thống lưu trữ năng lượng, xe điện và công trình.

Trong đó, doanh nghiệp quan tâm nhiều đến thủ tục đối với vật liệu kết cấu ngăn cháy và vật liệu PCCC; cơ chế hậu kiểm sau khi bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu; việc công nhận kết quả chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế.

Thiếu tướng Dương Đức Hải nhấn mạnh: “Cắt giảm thủ tục hành chính không đồng nghĩa với lơ là yêu cầu an toàn. Giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm quản lý”. Theo đó, mục tiêu của cải cách là giảm chi phí tuân thủ không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm an toàn thực chất.

Chuyên gia khuyến nghị gì để gỡ vướng mắc PCCC?

Tại diễn đàn, nhiều doanh nghiệp tập trung phản ánh những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện các quy định mới về PCCC và CNCH, nhất là thủ tục đối với vật liệu, thiết bị PCCC; cơ chế hậu kiểm sau khi cắt giảm thủ tục nghiệm thu và việc công nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế.

Nhấn mạnh nguyên tắc giảm tiền kiểm nhưng không giảm yêu cầu an toàn, Đại tá Hoàng Ngọc Huynh, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Cục C07), Bộ Công an cho biết, trước đây cơ quan công an kiểm tra những nội dung thuộc phạm vi PCCC; còn các phần việc về xây dựng, thiết bị, phương tiện, thông gió... thuộc trách nhiệm của các tổ chức, cơ quan có chức năng tương ứng. Theo cơ chế mới, các chủ thể phải chủ động tổ chức thực hiện và bảo đảm công trình tuân thủ quy định pháp luật.

Theo Đại tá Hoàng Ngọc Huynh, trách nhiệm của chủ đầu tư được đặt ở vị trí cao hơn, từ lựa chọn công nghệ, tổ chức thi công đến bảo đảm công trình đáp ứng yêu cầu an toàn. Sau khi công trình đi vào vận hành, cơ quan công an thực hiện kiểm tra theo kế hoạch và trên cơ sở thông tin về cơ sở. Trường hợp phát hiện công trình không bảo đảm yêu cầu, chủ đầu tư phải khắc phục; nếu không thể khắc phục thì thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định.

Đại tá Hoàng Ngọc Huynh khẳng định, cơ quan cảnh sát PCCC không có chức năng lựa chọn hay giới thiệu nhà thầu, tư vấn cho chủ đầu tư. Việc đánh giá năng lực phải do chủ đầu tư thực hiện thông qua hồ sơ, năng lực thực tế và kinh nghiệm của đơn vị được lựa chọn; cơ quan quản lý nhà nước không thể làm thay trách nhiệm này.

Liên quan việc sử dụng kết quả thử nghiệm vật liệu đã được thực hiện từ những năm trước, TS. Cao Duy Khôi, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (IBST), Bộ Xây dựng cho rằng, về mặt kỹ thuật, nếu mẫu vật liệu, sản phẩm không thay đổi so với mẫu đã được thử nghiệm, kết quả thử nghiệm trước đó về nguyên tắc vẫn có thể được sử dụng. Đối với thủ tục lưu thông sản phẩm, doanh nghiệp cần tiếp tục nghiên cứu các quy định mới để thực hiện đúng yêu cầu hiện hành.

Về việc áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài đối với sản phẩm PCCC, TS. Cao Duy Khôi cho rằng không phải mọi tiêu chuẩn nước ngoài đều có thể áp dụng nguyên trạng, bởi hệ thống phân loại và các chỉ tiêu kỹ thuật có thể khác nhau. Việc lựa chọn tiêu chuẩn cần tính đến sự tương thích với hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật đang áp dụng tại Việt Nam, đồng thời bảo đảm sản phẩm đáp ứng các yêu cầu an toàn.

Về trách nhiệm của chủ đầu tư khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm, ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, Chủ tịch Hiệp hội PCCC và CNCH Việt Nam cho rằng, khi cơ chế tiền kiểm được cắt giảm, yêu cầu đối với chủ đầu tư không giảm mà chuyển sang nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Chủ đầu tư cần xây dựng tiêu chí khách quan để lựa chọn đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu thi công, đơn vị cung cấp thiết bị và tư vấn giám sát; đồng thời, hợp đồng phải phân định rõ trách nhiệm của các bên và cơ chế xử lý tranh chấp.