Chiều 11/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”. Hội nghị diễn ra trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối điểm cầu tới Sở Công Thương, chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố.
Không phải ngẫu nhiên Báo Công Thương chọn ngày 11/11 để tổ chức hội nghị. Đây là ngày hội mua sắm trực tuyến toàn cầu, khởi nguồn từ ý tưởng của Alibaba năm 2009 và nay đã trở thành chiến dịch khuyến mại lớn của các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam.
Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh phát biểu tại hội nghị, với tham luận "Xã là gốc. Toàn cảnh xây dựng, phát triển xã thương mại điện tử ở Việt Nam".
“Miến ra tới đâu, bán hết tới đó”
Mở đầu tham luận, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh dẫn lời chị Vũ Thị Bích Hồng - chủ thương hiệu miến dong Cô Ba Hồng ở xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu: “Miến ra tới đâu, bán hết tới đó, không có hàng tồn”. Theo Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh, những con người thực tế như chị Hồng chính là yếu tố quyết định để một xã thương mại điện tử phát triển.
Vậy xã thương mại điện tử là gì? Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh cho biết, hiện chưa có khái niệm chính thức, nhưng qua nghiên cứu của Báo Công Thương, nội dung này đã được đặt trong bộ tiêu chí về xây dựng nông thôn mới. Nói ngắn gọn, Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh cho rằng xã thương mại điện tử là xã mà người dân tự bán được hàng trên mạng, có người hỗ trợ ngay tại xã, bán được và đo đếm được bằng những kết quả thực chất.
Phân tích rõ hơn về sự ra đời của khái niệm xã thương mại điện tử, Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh cho biết, cụm từ này cũng không bắt đầu từ văn bản mà hình thành từ chính thực tiễn của người nông dân. Từ trước khi có các quy định của cơ quan quản lý, nhiều địa phương như Bình Lư (Lai Châu) hay Chợ Lách (Vĩnh Long) đã tự tìm đường đưa nông sản lên mạng xã hội hay các sàn thương mại điện tử.
Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh cho rằng, hội nghị hôm nay đánh dấu lần đầu tiên nhiệm vụ phát triển thương mại điện tử ở cấp xã được đưa ra bàn nghị sự. Đáng chú ý, nhiệm vụ này lần đầu tiên được cụ thể hóa bằng mục tiêu đo đếm, phấn đấu đến năm 2030 có 60% số xã có người dân bán hàng trực tuyến. Về phía Bộ Công Thương, Bộ đã ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BCT hướng dẫn thực hiện một số nội dung, tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030, trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ với 13 chỉ tiêu cụ thể.
Vì sao phải bắt đầu từ cấp xã? Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh phân tích, muốn hiện thực hóa các chỉ tiêu kinh tế - xã hội thì xã là “gốc” trực tiếp nhất. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Cấp xã là gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi việc đều xong xuôi” - (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, năm 2011, trang 460). Trên thực tế, trong lịch sử dân tộc, làng xã đã hình thành tính cộng đồng và bản sắc riêng. Qua hàng nghìn năm, đất nước có thể trải qua nhiều biến động nhưng không mất làng, mất xã. Hiện cả nước có 3.321 đơn vị hành chính cấp xã.
“Ông cha ta có câu “phép vua thua lệ làng”. Hôm nay, tôi cho rằng ngoài lệ làng, chúng ta phải học thêm cả luật sàn, luật của thương mại điện tử”, Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh phát biểu.
Khoảng cách còn lớn, bài học từ thế giới
Cũng theo Tổng Biên tập Báo Công Thương, dự báo nổi tiếng của Andy Grove (cựu Chủ tịch kiêm CEO Intel) vào năm 2001 cho rằng mọi doanh nghiệp rồi sẽ trở thành doanh nghiệp internet (hoặc trực tuyến) và dự báo ấy đang dần thành hiện thực. Ngày 28/3/2026, 66 nền kinh tế thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), trong đó có Việt Nam đã chính thức thông qua văn bản Hiệp định Thương mại điện tử (ECA).
Tại Việt Nam, sự phát triển thương mại điện tử vẫn có sự chênh lệch rất lớn giữa các địa phương. Theo Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam năm 2026 của VECOM, TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu với 91,1 điểm, Hà Nội đứng thứ hai với 87,5 điểm. Trong khi đó, Đà Nẵng xếp thứ ba nhưng chỉ đạt 22,3 điểm; có tới 32/34 tỉnh, thành phố đạt dưới 23 điểm. Khoảng cách này phản ánh mức độ phát triển thương mại điện tử còn tập trung ở hai đô thị lớn, trong khi nhiều địa phương chưa khai thác hiệu quả tiềm năng của thị trường số. Đây cũng là thách thức đặt ra đối với việc đưa thương mại điện tử về cấp xã, nhất là trong mở rộng khả năng tiếp cận nền tảng số, nâng cao kỹ năng kinh doanh trực tuyến và tạo điều kiện để người dân, hộ kinh doanh, hợp tác xã tham gia thị trường.
Dẫn kinh nghiệm từ Trung Quốc, quốc gia rất quan tâm tới phát triển thương mại điện tử ở cấp xã, cấp huyện, Tổng Biên tập Báo Công Thương cho biết, dựa vào nền tảng Alibaba, số “làng Taobao” của nước này đã tăng từ khoảng 20 làng năm 2013 lên gần 8.000 làng sau 9 năm. Động lực quan trọng là sự vào cuộc của Bí thư Đảng ủy xã, thị trấn. Có nơi, Bí thư đi kiểm tra phòng cháy mới phát hiện cả thôn đang bán hàng trên mạng; khi được quan tâm đúng mức, hoạt động tự phát ấy đã trở thành một ngành kinh tế.
Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh cũng chia sẻ câu chuyện thực tế, trong một lần tới Tử Cấm Thành, công trình gắn với tên tuổi kiến trúc sư người Việt, ông bất ngờ khi thấy rất nhiều bạn trẻ livestream bán hàng ngay tại di tích. “Tại sao Trung Quốc làm được? Vì họ huy động mọi cách, mọi kênh, mọi sức mạnh văn hóa để thúc đẩy thương mại điện tử. Đó là điều đáng để chúng ta học tập”, Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh nói.
Những “siêu nhân” ở cơ sở và những bài học thất bại
Ở Việt Nam, hiện nay cũng đã xuất hiện nhiều tấm gương bán hàng trực tuyến thành công ngay tại cơ sở. Đó là một nữ nhân viên đóng gói rau tại hợp tác xã ở Đà Lạt (Lâm Đồng) chốt được gần 1.000 đơn chỉ sau 15 phút livestream và trở thành hiện tượng mạng. Đó là anh Nguyễn Văn Tú, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ở xã Tân Khánh Trung (Đồng Tháp) lần đầu đứng trước máy quay còn run rẩy, nay bán hoa kiểng trên mạng với thu nhập gần 500 triệu đồng mỗi năm. Hay một hợp tác xã ở Sơn La, chỉ với 30 phút livestream giữa vườn mận đã chốt hơn 200 đơn, bán hơn một tấn mận. “Họ không có sàn riêng, nhưng có hàng thật và dám đứng trước ống kính”, Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh nhận xét.
Ở cấp xã, Bình Lư (Lai Châu) có phiên livestream ra mắt đạt hơn 1.200 đơn trong một giờ. Tại Chợ Lách, 66 hộ bán hàng ổn định và đạt hơn 50.000 đơn chỉ sau 2 tháng tập trung phát triển thương mại điện tử.
Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh chỉ ra những mô hình xã thương mại điện tử thành công và chưa thành công.
Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng thành công. Có xã đầu tư hơn 4,6 tỷ đồng nhưng chưa thấy doanh thu. Báo Công Thương đã rà soát 2.497 xã, phường có đủ dữ liệu trên cổng thông tin điện tử, nhưng mới có 18 đơn vị công bố được số đơn hàng, doanh thu. Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh thừa nhận đây chưa phải một khảo sát khoa học mà theo phương pháp của người làm báo, song con số ấy cho thấy hoặc tỷ lệ thành công còn khiêm tốn, hoặc thành công rồi nhưng chưa được thông tin tới xã hội. Vì vậy, công tác truyền thông cần được đẩy mạnh hơn nữa.
Chọn đúng sản phẩm, lãnh đạo làm đúng vai
Theo Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh, bài học đầu tiên để phát triển thành công mô hình xã thương mại điện tử là phải lựa chọn đúng sản phẩm. Xã Bình Lư thành công nhờ có làng nghề miến truyền thống với hơn 45 năm hình thành và phát triển; Cô Ba Hồng lại thực hiện bao tiêu sản phẩm cho nhiều hộ dân. Điểm chung của những mô hình này là không phát triển đơn lẻ mà phải quy tụ được cộng đồng, với sự lãnh đạo, chỉ đạo của cả hệ thống chính trị.
Thực tế tại Chợ Lách cũng cho thấy vai trò quan trọng của người đứng đầu. Trong 24 phiên livestream, riêng 4 phiên có Bí thư Đảng ủy xã tham gia cùng các nhà sáng tạo nội dung đã đạt 1.724 đơn hàng trên tổng số 2.330 đơn, chiếm khoảng 74%. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Báo Công Thương, Bí thư, Chủ tịch xã còn nhiều công việc khác, không thể ngày nào cũng trực tiếp lên sóng bán hàng thay người dân. Vì vậy, điều quan trọng là phải tập huấn, trang bị kỹ năng để người dân tự thực hiện hoạt động kinh doanh trực tuyến. “Điều quan trọng nhất là phải tập huấn cho người dân, để dân làm việc của dân, lãnh đạo làm việc của lãnh đạo”, Tổng Biên tập Báo Công Thương nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh lưu ý, cán bộ khi tham gia livestream cần bảo đảm nguyên tắc không giới thiệu những sản phẩm chưa được kiểm chứng, không sử dụng chức vụ để vận động mua hàng. Việc Bí thư lên sóng nhưng lại yêu cầu cấp dưới mua hàng không thể được xem là thành công của mô hình. Đồng thời, phát triển thương mại điện tử ở cấp xã cần có lộ trình cụ thể, với các mục tiêu được đo đếm theo từng giai đoạn, thay vì kỳ vọng doanh thu cao ngay trong những tháng đầu tiên. Đặc biệt, mỗi địa phương không thể chỉ trông chờ vào một tài khoản tiên phong mà cần khuyến khích ngày càng nhiều hộ dân tham gia bán hàng trực tuyến.
Về phía ngành Công Thương, theo Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh, sự hỗ trợ đối với các địa phương tập trung vào hướng dẫn, đào tạo, kết nối và hỗ trợ đưa sản phẩm vươn ra thị trường thế giới. Trong đó, công tác tuyên truyền, giáo dục được xác định là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu.
Bên cạnh sự hỗ trợ của ngành Công Thương, vai trò của các sàn thương mại điện tử và nền tảng số cũng rất quan trọng. Với hơn 3.000 xã, phường trên cả nước, vấn đề đặt ra là làm thế nào để các nền tảng tiếp cận và đồng hành với cơ sở. Theo ông Nguyễn Văn Minh, TikTok Shop đã tích cực tham gia hỗ trợ các địa phương. Tại chương trình kết nối với sinh viên Trường Đại học Thương mại trong cùng ngày, đại diện Meta (Facebook) cũng cam kết đồng hành với các địa phương đến cấp xã. Cùng với đó, lực lượng sinh viên có thể trở thành nguồn lực hỗ trợ thiết thực cho cơ sở.
Không chỉ dừng lại ở thị trường trong nước, các xã còn có cơ hội đưa sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế thông qua thương mại điện tử. Ngành Công Thương hiện có nhiều chương trình hỗ trợ, trong đó thương mại điện tử được xem là con đường ngắn nhất để những sản phẩm bình dị, đặc trưng của làng quê Việt Nam tiếp cận thị trường thế giới.
Từ những kinh nghiệm thực tiễn đó, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh, hiệu quả của mô hình xã thương mại điện tử không nằm ở số lượng hội nghị hay những khẩu hiệu, mà phải được đo bằng những đơn hàng thực tế và thu nhập người dân. Chỉ khi người dân thực sự bán được hàng, thương mại điện tử mới đi vào đời sống và mô hình xã thương mại điện tử mới đạt được mục tiêu đề ra.
Hội nghị xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 được tổ chức nhằm góp phần cụ thể hóa chủ trương đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 của Bộ Chính trị; chủ trương phát triển mạnh các nền tảng số, thương mại điện tử tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 của Bộ Chính trị và nhiệm vụ thúc đẩy thương mại điện tử tại Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08 tháng 01 năm 2026 của Chính phủ.