Thị trường vốn đang đứng trước cơ hội bứt phá lớn khi hàng loạt chính sách then chốt dần được hoàn thiện. Trong đó, tiêu điểm là Nghị định số 200/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế (thay thế Nghị định 153/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung). Được kỳ vọng là bước tái thiết mạnh mẽ khuôn khổ vận hành, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP sẽ thúc đẩy sự phát triển về chất của thị trường trái phiếu riêng lẻ, đồng thời buộc thị trường phải dịch chuyển sang những yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng tín dụng thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm của doanh nghiệp.
Để làm rõ những cơ hội, thách thức pháp lý mới cũng như lộ trình khơi thông hiệu quả dòng vốn dài hạn này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Phú Khôi, Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA).
Ông Phạm Phú Khôi, Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA). Ảnh: Phương Hà
Nghị định số 200 và những điểm nghẽn cần tháo gỡ
- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về tác động của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP đối với thị trường trái phiếu? Theo ông, những điểm nào đã được tháo gỡ và đâu là những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để khơi thông hiệu quả kênh huy động vốn này?
Ông Phạm Phú Khôi: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP đã giải quyết được nhiều vấn đề mà các nhà đầu tư rất mong muốn. Một trong những điểm tích cực là các quy định mới góp phần nâng cao chất lượng trái phiếu phát hành, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của nhà đầu tư và giảm thiểu rủi ro trên thị trường.
Cụ thể, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP đưa ra nhiều yêu cầu chặt chẽ hơn như hạn chế tỷ lệ đòn bẩy, hạn chế việc sử dụng vốn sai mục đích, quy định nhà đầu tư tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ phải là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Bên cạnh đó là quy định về tài khoản chuyên biệt nhằm quản lý dòng tiền, theo dõi mục đích sử dụng vốn và một số quy định khác được siết chặt hơn trước.
Tuy nhiên, việc bổ sung các quy định chặt chẽ hơn cũng tạo ra một số điểm chưa thực sự thuận lợi đối với tổ chức phát hành. Chẳng hạn, đối với các tổ chức tín dụng, quy định vẫn phải sử dụng tài khoản chuyên biệt theo chúng tôi là chưa thực sự hợp lý. Đây cũng là nội dung Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam cùng các tổ chức phát hành là tổ chức tín dụng đang tiếp tục kiến nghị để có những điều chỉnh phù hợp hơn.
Dù vậy, chúng tôi đánh giá đây là những biện pháp rất tích cực đối với sự phát triển của thị trường trái phiếu. Các quy định này sẽ góp phần giúp thị trường phát triển minh bạch, bền vững hơn, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của các nhà đầu tư.
- Trong bối cảnh hiện nay, những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp có thể huy động vốn qua kênh trái phiếu là gì?
Ông Phạm Phú Khôi: Điều quan trọng nhất để bảo đảm chất lượng của trái phiếu phát hành là chất lượng tín dụng của tổ chức phát hành.
Trước đây, chúng ta vẫn quen nhìn vào tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, nếu xét theo các tiêu chuẩn quốc tế, nhà đầu tư sẽ nhìn vào dòng tiền và khả năng tạo ra dòng tiền một cách ổn định của tổ chức phát hành. Khả năng này cần được duy trì ổn định trong một khoảng thời gian nhất định.
Vì vậy, việc có các tổ chức xếp hạng tín nhiệm là điều tối cần thiết. Chúng tôi đánh giá rất cao việc Vietnam Investors Service (Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam) cũng như FiinRatings (Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm FiinRatings) được hình thành trong khoảng ba năm qua và đã xây dựng được một khung xếp hạng tín nhiệm minh bạch, rõ ràng.
Đối với các tổ chức phát hành, sau khi có kết quả xếp hạng tín nhiệm, nhà đầu tư có thể yên tâm hơn khi doanh nghiệp được xếp hạng ở mức cao, bởi đây là cơ sở để đánh giá doanh nghiệp có đủ khả năng thanh toán cả gốc và lãi.
Tôi cho rằng đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu ra công chúng cũng như phát hành riêng lẻ. Đồng thời, khi có xếp hạng tín nhiệm chính xác, nhà đầu tư cũng có cơ sở để định giá mức lãi suất phù hợp đối với khoản trái phiếu đó.
Siết chặt điều kiện để giảm thiểu rủi ro
- Đối với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, theo ông những điều kiện hiện nay đã phù hợp để tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp hay chưa?
Ông Phạm Phú Khôi: Hiện nay, quy định về nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp đối với cá nhân đã khá rõ ràng.
Trước đây, khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp dành cho nhà đầu tư cá nhân mới phát triển, các quy định về nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp còn tương đối dễ dãi. Đến nay, quy định đã được siết chặt hơn, bảo đảm người tham gia phải có năng lực tài chính, đồng thời có hiểu biết về thị trường tài chính, thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Những điều kiện này là cần thiết bởi nhà đầu tư chỉ nên tham gia vào những cơ hội đầu tư đối với các trái phiếu có mức độ rủi ro cao hơn khi có đủ năng lực tài chính và hiểu biết về thị trường. Rủi ro cao thường đi kèm với lãi suất cao. Vì vậy, những nhà đầu tư có năng lực tài chính tốt có thể sẵn sàng chấp nhận mức rủi ro cao hơn để có cơ hội đạt được mức lợi suất tương xứng.
Theo tôi, quy định hiện hành về nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp đã tương đối tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế.
- Trong bối cảnh Chính phủ đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, trong khi tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã ở mức rất cao, theo ông thị trường trái phiếu sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc huy động nguồn lực cho nền kinh tế?
Ông Phạm Phú Khôi: Các phân tích hiện nay cho thấy tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đang ở mức rất cao trong khu vực, chỉ sau một số nền kinh tế phát triển hơn như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Điều đó cũng cho thấy khả năng tiếp tục phát triển nguồn vốn thông qua tín dụng ngân hàng không còn nhiều dư địa.
Bên cạnh đó, nhiều phân tích gần đây cho thấy tổng tiền gửi so với tổng dư nợ cho vay đang có khoảng chênh lệch khá lớn, khoảng 2 triệu tỷ đồng tính đến hết quý I. Với những dự án hạ tầng quy mô lớn mà Chính phủ sẽ triển khai trong thời gian tới, khoảng chênh lệch này sẽ còn tiếp tục gia tăng. Nếu giả định khoảng chênh lệch tăng lên khoảng 3 triệu tỷ đồng thì nguồn vốn huy động trong dân sẽ ngày càng hạn chế.
Khi đó, các ngân hàng sẽ phải cạnh tranh nhiều hơn để thu hút tiền gửi từ doanh nghiệp cũng như người dân. Điều này đồng nghĩa sẽ rất khó để giảm mặt bằng lãi suất cho doanh nghiệp. Chính vì vậy, phát triển thị trường trái phiếu là yêu cầu hết sức cần thiết. Không chỉ phát triển thị trường trái phiếu trong nước mà chúng ta cũng cần phát triển thị trường trái phiếu quốc tế.
Đối với Việt Nam, muốn có thêm nguồn cung tiền cho nền kinh tế thì cần huy động thêm nguồn vốn từ bên ngoài. Hiện nay, Chính phủ Việt Nam chưa có nhiều khoản vay từ nước ngoài. Đối với các tổ chức tín dụng, hoạt động vay hợp vốn từ các tổ chức tín dụng nước ngoài đã được triển khai nhưng quy mô vẫn chưa lớn. Theo tôi, đây là kênh cần tiếp tục được phát triển trong thời gian tới, cả ở thị trường trong nước và thị trường quốc tế.
Ngoài ra, hiện vẫn còn những nguồn lực trong dân chưa được huy động hiệu quả, như vàng và đô la Mỹ. Đây là những nguồn lực cần có các giải pháp để tháo gỡ.
Tôi cũng được biết đang có những thông tin về việc sẽ nghiên cứu các giải pháp đối với thị trường này. Theo tôi, lượng vàng đang được người dân nắm giữ nhưng chưa được đưa vào lưu thông, chưa tham gia quay vòng trong nền kinh tế là một sự lãng phí rất lớn.
Tuy nhiên, huy động được nguồn lực này là bài toán không đơn giản đối với cơ quan quản lý, bởi vàng cũng được coi là một loại ngoại hối. Vì vậy, cần có sự cân đối giữa chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với chính sách quản lý vàng vật chất và vàng tài khoản, đồng thời tạo điều kiện để nhà đầu tư có thể tự do đầu tư trên thị trường vàng thế giới.
Khi có đầy đủ các giải pháp để tháo gỡ những điểm nghẽn này, người dân sẽ sẵn sàng đưa những tài sản đang nắm giữ tham gia vào thị trường.
Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!
Có thể thấy, việc khơi thông thị trường trái phiếu theo chuẩn mực mới từ Nghị định 200/2026/NĐ-CP và mở rộng các kênh huy động ngoài nước, vàng hay ngoại tệ là con đường tất yếu để bù đắp khoảng trống vốn vĩ mô. Khi các rào cản pháp lý được tháo gỡ đồng bộ cùng sự chủ động nâng cao năng lực xếp hạng tín nhiệm của doanh nghiệp, thị trường vốn sẽ thực sự trở thành bệ đỡ vững chắc, giảm bớt áp lực cho hệ thống tín dụng và tiếp sức cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới.