TP. Hồ Chí Minh: Bảo đảm năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Điện là nền tảng của tăng trưởng kinh tế

Sáng 5/5, tại TP. Hồ Chí Minh diễn ra hội thảo “Bảo đảm năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của TP. Hồ Chí Minh” do Báo Người Lao Động phối hợp với Tổng công ty Điện lực TP. Hồ Chí Minh (EVNHCMC) tổ chức.

Hội thảo là diễn đàn kết nối cơ quan quản lý, ngành điện, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thảo luận các giải pháp bảo đảm năng lượng cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Nhiều vấn đề cốt lõi được đặt ra như áp lực cung ứng điện, nguy cơ thiếu hụt và yêu cầu chuyển đổi mô hình sử dụng năng lượng theo hướng chủ động, hiệu quả.

Các đại biểu thống nhất rằng, trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, năng lượng không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết. Vì vậy, chuyển từ “tiêu thụ thụ động” sang “quản trị chủ động, từng bước tự chủ năng lượng” là xu thế tất yếu.

Ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HIDS) khẳng định, điện là hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế. Với GRDP khoảng 120 tỷ USD năm 2025, chiếm hơn 23% GDP cả nước, Thành phố cần hệ thống năng lượng đủ mạnh để duy trì vai trò đầu tàu.

Theo dự báo, giai đoạn 2026-2030, GRDP Thành phố có thể tăng trưởng bình quân 10,2%, trong đó công nghiệp, xây dựng và dịch vụ là trụ cột. Xu hướng phát triển kinh tế công nghệ cao, logistics, kinh tế số và kinh tế xanh kéo theo nhu cầu điện ngày càng lớn, yêu cầu chất lượng ngày càng cao.

Đáng chú ý, nhu cầu điện cho chuyển đổi số, sản xuất bán dẫn, trung tâm dữ liệu, giao thông điện hóa… đang tăng nhanh. Đây đều là lĩnh vực tiêu thụ điện lớn nhưng đòi hỏi độ ổn định rất cao.

Tuy nhiên, TP. Hồ Chí Minh vẫn phụ thuộc hơn 70% nguồn điện từ lưới quốc gia. Nhiều trạm biến áp 110kV, 220kV đã đầy tải, trong khi việc mở rộng gặp khó về quỹ đất và thủ tục kéo dài 3-5 năm. Bên cạnh đó, cơ chế giá điện chưa phản ánh đầy đủ chi phí, thiếu chính sách rõ ràng cho điện mặt trời mái nhà, DPPA hay lưu trữ năng lượng (BESS) cũng là rào cản đáng kể.

Để tháo gỡ, TP. Hồ Chí Minh đang tận dụng các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 và 260 nhằm rút ngắn thủ tục, thúc đẩy PPP trong lĩnh vực điện, tích hợp quy hoạch điện với đô thị và thu hút đầu tư vào năng lượng sạch.

Ông Trần Việt Hà -  Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất, khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (Hepza) cho biết: Khu công nghiệp và khu chế xuất giữ vai trò chủ lực trong tăng trưởng. Thành phố định hướng thu hút các ngành công nghệ cao, công nghệ số, trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, kéo theo nhu cầu điện lớn và yêu cầu ổn định tuyệt đối.

Chỉ một sự cố điện trong thời gian ngắn cũng có thể gây thiệt hại hàng triệu USD cho doanh nghiệp. Đáng chú ý, một dự án trung tâm dữ liệu AI dự kiến tiêu thụ tới 1.000 MW điện vào năm 2030, cho thấy áp lực rất lớn đối với hệ thống điện.

Ngoài ra, nhu cầu sử dụng điện sạch, điện tái tạo của doanh nghiệp ngày càng tăng nhằm đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững. Tuy nhiên, nguồn cung điện xanh hiện chưa theo kịp.

Thực tế tại các khu công nghiệp, tỷ lệ lắp đặt điện mặt trời mái nhà còn dưới 20%, dù tiềm năng lớn. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu cơ chế linh hoạt để kết nối cung - cầu.

Các chuyên gia cho rằng, ngành điện cần đóng vai trò “nhạc trưởng”, điều phối hiệu quả thị trường, cho phép doanh nghiệp mua bán điện linh hoạt, thay vì chỉ giới hạn trong mô hình “tự sản, tự tiêu”, qua đó tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Chủ động nguồn điện, phát triển năng lượng tái tạo

Ông Bùi Trung Kiên - Phó Tổng giám đốc EVNHCMC cho biết: Ngành điện đã xây dựng kịch bản cung ứng điện năm 2026 với mức tăng trưởng khoảng 5%. Công suất cực đại dự báo từ 9.556 MW đến hơn 10.000 MW trong kịch bản cao, sản lượng điện thương phẩm đạt khoảng 58,7-60,5 tỷ kWh.

Hiện hệ thống điện TP. Hồ Chí Minh có mức dự phòng khoảng 35%, cơ bản đáp ứng tiêu chí N-1. Ngành điện đang đẩy mạnh đầu tư lưới 220kV, 110kV và phát triển lưới điện thông minh, cho phép xử lý sự cố trong vài phút. Đồng thời, các giải pháp vận hành như điều chỉnh phụ tải, dự báo nhu cầu và nâng cấp các điểm quá tải cục bộ được triển khai nhằm hạn chế nguy cơ thiếu điện.

Bên cạnh đó, ngành điện khuyến khích khách hàng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm giảm áp lực giờ cao điểm.

Trong khi đó, ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam cho rằng, khi giá điện thị trường tăng, đầu tư điện mặt trời mái nhà ngày càng hiệu quả, với thời gian hoàn vốn khoảng 3,5-4 năm cho hộ gia đình và 3,5-4,5 năm cho doanh nghiệp. Đặc biệt, kết hợp hệ thống lưu trữ BESS giúp tối ưu chi phí bằng cách tích trữ điện ban ngày để sử dụng vào buổi tối.

Đáng chú ý, đỉnh phụ tải điện đã dịch chuyển sang khung giờ 21-22 giờ 30, thay vì buổi sáng hoặc trưa như trước. Do đó, nếu chỉ lắp điện mặt trời mà không có lưu trữ, hiệu quả sẽ hạn chế trong giờ cao điểm.

Thời gian tới, ngành điện sẽ tiếp tục mở rộng chương trình điều chỉnh phụ tải với khách hàng sử dụng từ 500.000 kWh/tháng trở lên, đồng thời vận động tiết kiệm ít nhất 3% điện năng trong năm 2026. Hiện đã có 1.581 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu vận hành, tổng công suất 443 MWp, đóng góp khoảng 1% sản lượng điện thương phẩm.

Dư địa lớn cho điện mặt trời mái nhà

Bà Nguyễn Thị Kim Ngọc - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết: Thành phố hiện có hơn 22.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất khoảng 1.832 MWp, song tiềm năng vẫn còn rất lớn.

TP. Hồ Chí Minh đang thúc đẩy 5 nhóm giải pháp trọng tâm: nâng cao nhận thức; đa dạng nguồn vốn như tín dụng xanh, vốn ưu đãi; hỗ trợ kỹ thuật, chuyển đổi số; ưu đãi thuế; và xây dựng cơ chế đặc thù cho mô hình điện tự sản, tự tiêu. Định hướng quan trọng là phát triển đồng bộ điện mặt trời mái nhà với hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm tăng tính ổn định và hiệu quả sử dụng.

Song song đó, thành phố triển khai 6 nhóm giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030, gồm phát triển điện khí LNG, năng lượng tái tạo, công nghiệp khí và hạ tầng đồng bộ. Các dự án lớn như Hiệp Phước, Long Sơn sẽ được đẩy nhanh, hướng tới hình thành trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia.

Về thực thi, TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh huy động nguồn lực thông qua tín dụng xanh, mô hình hợp tác mua bán điện, Quỹ tiết kiệm năng lượng và ESCO nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu. Đồng thời, tăng cường chuyển đổi số, cải cách thủ tục, hỗ trợ lắp đặt,vận hành và xây dựng bản đồ tiềm năng điện mặt trời mái nhà để nâng cao hiệu quả đầu tư.

Hội thảo cho thấy một thông điệp rõ ràng: Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, TP. Hồ Chí Minh cần đi trước một bước trong phát triển năng lượng. Điện không chỉ là đầu vào của sản xuất mà còn là nền tảng cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Việc đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy năng lượng tái tạo, hoàn thiện cơ chế thị trường và nâng cao hiệu quả sử dụng điện sẽ là chìa khóa giúp Thành phố hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới.