Văn hóa, thể thao chưa phát triển tương xứng với quy mô đô thị
Sáng 5/11, Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Phát triển văn hóa, thể thao trong đô thị: Từ cơ chế, chính sách của Luật Phát triển đô thị và dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đến thực tiễn các địa phương”.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Văn Thái, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh, cho biết hội thảo được tổ chức trong bối cảnh ngành văn hóa đang tích cực triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cùng các chủ trương, chính sách liên quan đến xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới. Tại TP. Hồ Chí Minh, kinh tế văn hóa đang có bước phát triển đáng ghi nhận, từng bước khẳng định vai trò trong cơ cấu kinh tế thành phố. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa hiện chiếm khoảng 7,74% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 5,7% GRDP. Thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp này lên 7-7,2% vào năm 2030.
Ông Lê Văn Thái, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo.
Tuy nhiên, sự phát triển của lĩnh vực văn hóa, thể thao chưa đi cùng tốc độ hoàn thiện không gian và hạ tầng phục vụ. Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở còn thiếu, tiến độ đầu tư chậm; tỷ lệ phường, xã có thiết chế đạt chuẩn còn thấp so với mục tiêu. Trong khi đó, quỹ đất tại các đô thị ngày càng hạn hẹp, khiến việc bố trí không gian dành cho hoạt động văn hóa, thể thao gặp nhiều khó khăn.
Theo lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh, vấn đề không chỉ nằm ở hạn chế nguồn lực mà còn ở sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch hạ tầng đô thị với cơ chế, chính sách phát triển hệ sinh thái văn hóa, thể thao. Khi chưa có những quy định đủ rõ về bố trí, khai thác và sử dụng không gian, việc đầu tư các thiết chế văn hóa, thể thao khó đáp ứng yêu cầu phát triển của đô thị có quy mô dân số lớn.
Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 được kỳ vọng tạo thêm dư địa thể chế cho các địa phương, trong đó có TP. Hồ Chí Minh, chủ động hơn trong tổ chức không gian, quản lý và khai thác nguồn lực đô thị. Cùng với đó, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì xây dựng hướng đến hoàn thiện cơ chế phát triển hạ tầng sáng tạo, thị trường văn hóa, chính sách tài chính, thuế và ưu đãi đầu tư.
Hoàn thiện cơ chế khai thác không gian, huy động nguồn lực xã hội
Từ nghiên cứu đối chiếu hai khung pháp lý, ông Lê Văn Thái cho rằng cần làm rõ một số vấn đề có tính giao thoa. Trước hết là phân định thẩm quyền trong quản lý, sử dụng đất đai, tổ chức không gian ngầm, không gian trên cao, quản lý tài sản công và phân bổ nguồn lực đô thị. Trong khi đó, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa cần xác định rõ cơ chế công nhận, tổ chức và áp dụng ưu đãi đối với các tổ hợp văn hóa, khu sáng tạo.
Người dân TP. Hồ Chí Minh tham quan Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ - một trong những công trình mới để phát triển công nghiệp văn hoá của Thành phố.
Một vấn đề khác là sự tương thích giữa các chỉ tiêu quy hoạch, định mức dân số với yêu cầu bố trí thiết chế văn hóa, thể thao tại những đô thị có mật độ dân cư cao. Nếu chỉ dựa vào diện tích đất theo các định mức truyền thống, nhiều khu vực đô thị khó đáp ứng nhu cầu thực tế. Vì vậy, cần nghiên cứu cách tiếp cận linh hoạt hơn, tính đến diện tích sàn, không gian đa tầng, không gian ngầm và khả năng sử dụng tích hợp các công trình công cộng.
Lĩnh vực thể thao cũng cần được quan tâm tương xứng trong quá trình hoàn thiện chính sách. Luật Phát triển đô thị đặt ra yêu cầu gắn kết thiết chế văn hóa với thể thao tại địa bàn cơ sở, đồng thời xác định các khu liên hợp thể dục, thể thao là đối tượng có thể thu hút nhà đầu tư chiến lược. Trong khi đó, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa hiện tập trung chủ yếu vào các ngành công nghiệp văn hóa, chưa thể hiện đầy đủ mối liên hệ với hạ tầng thể thao đa năng.
Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính đồng bộ giữa các quy định pháp luật, xác định nguyên tắc áp dụng chính sách thuận lợi cho địa phương và kiến nghị điều chỉnh những nội dung chưa tương thích trong quá trình xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Đồng thời, thảo luận về đổi mới cách tiếp cận trong quy hoạch quỹ đất và không gian văn hóa, thể thao tại đô thị mật độ cao. Việc khai thác hiệu quả tài sản công và huy động nguồn lực xã hội cũng được xác định là một trọng tâm. Ứng dụng bản đồ số, dữ liệu dùng chung trong quản lý quy hoạch, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và sử dụng nguồn lực...
Phát triển văn hóa, thể thao trong đô thị không chỉ là câu chuyện đầu tư thêm công trình hay mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng. Quan trọng hơn, cần một hệ thống thể chế đủ đồng bộ để bố trí đúng không gian, khai thác hiệu quả tài sản và tạo điều kiện cho các nguồn lực xã hội tham gia. Khi các thiết chế được đầu tư, vận hành hiệu quả và gắn với nhu cầu thực tế của người dân, văn hóa, thể thao vừa thực hiện tốt vai trò phục vụ cộng đồng, vừa có thể trở thành động lực phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống đô thị.