Mong ước được đón con về!
Sau gần 4 tháng triển khai, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang bước vào giai đoạn cao điểm. Trong quá trình triển khai, nhiều hài cốt liệt sĩ đã được khai quật, nhiều liệt sĩ đã được đón về trong vòng tay yêu thương của gia đình, quê hương. Những cũng có không ít những người mẹ vẫn ngóng trông con từng ngày.
Ở Nghĩa trang liệt sĩ xã Quỳnh Lưu (tỉnh Nghệ An), có một người mẹ đã gần 100 tuổi, tóc bạc trắng, dáng đi run rẩy, phải có người thân dìu, vẫn đến điểm thu mẫu ADN để tìm con trai là liệt sĩ Hồ Sỹ Đào. Đó là mẹ Nguyễn Thị Lộc, sinh năm 1927, trú tại khối Yên Ninh (tỉnh Nghệ An). Mẹ đến đây với một niềm mong mỏi duy nhất: góp phần tìm lại người con trai đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Gần 100 tuổi, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lựu (phường Nghĩa Lộ, tỉnh Quảng Ngãi) vẫn chưa nguôi nỗi đau mất hai con trai trên chiến trường. Suốt hơn nửa thế kỷ, mẹ cùng người thân đi khắp các nghĩa trang, dò hỏi nhiều nơi với mong muốn tìm được phần mộ các con nhưng vẫn chưa có kết quả. Mẹ chỉ còn một mong mỏi: “Trước khi nhắm mắt biết các con mình nằm ở đâu để được đón các con về”.
Lễ truy điệu và an táng các liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ (tỉnh Gia Lai), ngày 13/6/2026. Ảnh: Hiền Mai
Không ai trả lời được câu hỏi đó của các mẹ suốt hàng chục năm. Chiến tranh đã lùi xa nửa thế kỷ, nhưng với những người mẹ ấy, nỗi đau chưa bao giờ khép lại. Các mẹ không đòi hỏi gì cho riêng mình. Điều mẹ cần chỉ là tên con được khắc đúng trên phiến đá nơi con yên nghỉ.
Đó là hai trong nhiều mẹ Việt Nam Anh hùng vẫn đang ngày đêm ngóng trông những đứa con của mình được trở về đất mẹ.
Hiện, cả nước còn gần 300.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Phía sau mỗi con số là một gia đình, một người mẹ, một người vợ đã chờ đợi qua nhiều thế hệ.
Theo Cục Chính sách - Xã hội (Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng), tính đến ngày 14/7, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được 1.384 hài cốt liệt sĩ (trong nước 360, tại Lào 174, tại Campuchia 850) và 5 mộ liệt sĩ tập thể tại Tuyên Quang (khoảng 23 hài cốt liệt sĩ), 1 khu mộ liệt sĩ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh (69 hài cốt liệt sĩ riêng lẻ, có 23 di vật và 1 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể). Trong đó, đã tổ chức 13 lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ, đón 735 hài cốt liệt sĩ trở về.
Từ ngày 15/3/2026, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được phát động, kéo dài đến 27/7/2027, với nỗ lực và quy mô lớn nhất từ trước tới nay. Chiến dịch đặt trọng tâm vào giám định ADN, công nghệ - chìa khóa quan trọng để sớm đưa các anh trở về.
Riêng đợt cao điểm, thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin, phát động ngày 24/6/2026, chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn một, từ 25/6 đến 25/7, đặt mục tiêu thu nhận 250.000 mẫu. Giai đoạn hai, từ 26/7 đến 31/12, thu nhận 50.000 mẫu còn lại.
Nhiều mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại nghĩa trang Vị Xuyên. Ảnh: Nam Trần
Theo số liệu của Cục Chính sách - Xã hội (Bộ Quốc phòng), tính đến ngày 14/7, đã lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với 52.717 mộ liệt sĩ, lấy được 93.464 mẫu thân nhân liệt sĩ, phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu 53.036 trường hợp.
Cơ quan chức năng đã tiếp nhận, lưu trữ, bảo quản 15.729 mẫu hài cốt liệt sĩ của các địa phương, trong đó Viện Pháp y Quân đội tiếp nhận 9.087 mẫu hài cốt liệt sĩ của 15/17 tỉnh, thành phố, giám định 124 mẫu. Công tác rà phá bom mìn, vật nổ đã thực hiện được 7.767,08/22.725 héc-ta (34,18%), riêng vùng lõi Vị Xuyên, Tuyên Quang đạt 3.358,68/4.460 héc-ta (75,31%).
Tại lễ phát động ngày 24/6, ba liệt sĩ đã chính thức được trả lại tên: Nguyễn Thiện Quyết (Hải Phòng), Đoàn Văn Khải (Ninh Bình), Nguyễn Trọng Cát (Thanh Hóa). Ba cái tên, ba gia đình, sau bao năm chỉ biết thắp hương trước một ngôi mộ vô danh, nay đã có nơi để gọi đúng tên người thân của mình. Tuy nhiên, đó là 3 trong nhiều phần mộ liệt sĩ được xác định danh tính. Còn rất nhiều phần mộ liệt sĩ vẫn đang đợi được gọi tên.
Trên trang mạng xã hội mang tên “Chiến dịch 500 ngày đêm” có rất nhiều bình luận cảm ơn đầy xúc động và bình luận mong mỏi tìm kiếm người thân. Bạn đọc có tên “Hằng Bằng” viết: “Cảm ơn Đảng, Nhà nước đã mở chiến dịch 500 ngày đêm để tìm thân nhân cho các anh hùng liệt sỹ vô danh ạ”.
Bạn Ngọc Trường bày tỏ: “Thực sự cảm động thông tin của những đội tìm kiếm và khai quật lấy mẫu các liệt sỹ của các anh em trong thực hiện công vụ”.
Nhiều bình luận và chia sẻ của thân nhân liệt sĩ và đồng bào cả nước. Ảnh chụp màn hình.
Nhiều bình luận để lại thông tin mong mỏi sớm tìm được người thân. Trong quá trình đó, cũng có người cung cấp thêm các đầu mối quan trọng, giúp Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm các anh được nhanh hơn.
Bạn “Nang Nguyen” viết: “Tôi xin cung cấp danh sách 42 liệt sĩ thuộc E1 F324 hy sinh năm 1966 tại đồi Bản Hiệu, Gio Linh - Quảng Trị, nay thuộc địa bàn xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Trong này có liệt sĩ Trần Duy Nhẫn là bác tôi. Tôi đã nhờ các cơ quan chức năng tra cứu, không có ai trong danh sách 42 liệt sĩ này có tên trong nghĩa trang. Vì vậy, có thể khu mộ này chưa được cất bốc. Kính nhờ chương trình hỗ trợ để các liệt sĩ được quy tập. Gia đình xin chân thành cảm ơn!”
Đặc biệt, tại Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh, đến nay Chương trình 500 ngày đêm đã tìm thấy 69 hài cốt liệt sĩ riêng lẻ, có 23 di vật và 1 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể.
Giữ ấm cho các đồng chí bằng hơi ấm quê hương
Đóng góp vào hành trình này là vai trò của các đơn vị giám định ADN, rà phá bom mìn. Trong đó, công nghệ ADN đang mở ra cánh cửa diệu kỳ để mỗi giọt máu của thân nhân sẽ mang theo một lời hứa: những người đã ngã xuống vì đất nước sẽ không bị lãng quên, sẽ được gọi đúng tên.
Nhưng thời gian vẫn đang là trở ngại lớn nhất của chiến dịch, bởi những người mẹ, người cha, người vợ chờ đợi năm xưa nay đã ở tuổi ngoài 80, ngoài 90. Mỗi ngày trôi qua, cơ hội để họ được tận mắt biết tên con mình khắc trên bia mộ lại ngắn dần. Vì vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm đang vẫn đang từng ngày chạy đua với thời gian để “trả lại tên cho các anh”.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Thiếu tướng Võ Văn Chót, nguyên Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 4, bày tỏ: “Tôi cảm thấy rất day dứt và phân vân. Mình là người may mắn sống sót trở về, trong khi đồng đội đã phải nằm lại nơi đất khách quê người suốt 56 năm qua, chịu cảnh lạnh lẽo, chưa thể quy tập về quê cha đất tổ hay nơi chôn rau cắt rốn”.
“Đối với bất kỳ người chỉ huy nào, đó cũng là một món nợ tâm linh chưa hoàn thành. Nhìn thấy anh em dần được tìm thấy, tôi vừa mừng, vừa tự nhắc nhở bản thân và mong cơ quan chức năng tiếp tục đẩy nhanh tiến độ, làm quyết liệt hơn nữa để đưa các anh trở về”, ông nói.
Chiến tranh đã đi qua hơn nửa thế kỷ, đất nước đã được hoà bình, nhưng các anh vẫn còn nằm lại nơi chiến trường khói lửa. Nỗi đau ấy là tránh nhiệm mà thế hệ hôm nay phải cố gắng để thực hiện bằng được: "Trả lại tên cho các anh" - những người anh hùng đã hy sinh cả tuổi thanh xuân cho đất nước. Đây là công việc của các bộ, ngành chức năng, của các nhà khoa học pháp y, nhưng cũng là mệnh lệnh, là đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của cả dân tộc. Mệnh lệnh ấy xuất phát từ chính trái tim của những người mẹ đã dành trọn một đời để chờ đợi. Mỗi cái tên được gọi đúng trên bia mộ sẽ là một lời tri ân được hoàn tất, một nỗi đau được xoa dịu, và một lời hứa của đất nước với những người đã ngã xuống được giữ trọn.
Gần 300.000 cái tên còn đang chờ. Gần 300.000 gia đình còn đang mòn mỏi. Ở đâu đó trên dải đất hình chữ S, vẫn còn những người mẹ tuổi ngoài 90, mỗi sớm mai thức dậy chỉ mong một điều giản dị: được nghe gọi đúng tên con mình, dù chỉ một lần.