TS. Nguyễn Minh Phong: Hoàn thiện cấu trúc phát triển, kiến tạo mô hình tăng trưởng mới

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV cho thấy bước đột phá rõ nét trong tư duy phát triển kinh tế giai đoạn mới, với mục tiêu tăng trưởng cao, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực trung tâm, đồng thời khẳng định vai trò then chốt của thể chế và khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cấu trúc phát triển, làm rõ mô hình tăng trưởng mới và tăng cường tính liên kết trong triển khai chính sách.

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong để hiểu hơn về vấn đề này.

Nền tảng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới

- Ông có thể chia sẻ về những điểm nhấn mới nổi bật về phát triển kinh tế từ Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV?

TS. Nguyễn Minh Phong: Thứ nhất, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV lần đầu tiên đã tích hợp ba văn kiện gồm: Báo cáo chính trị, Báo cáo kinh tế - xã hội và Báo cáo tổng kết xây dựng Đảng; Nội dung ngắn gọn, rõ ràng, đi thẳng vào vấn đề và kèm theo Chương trình hành động giúp nâng cao tính thực tiễn và đảm bảo tính khả thi trong việc triển khai, hiện thực hóa Nghị quyết Đại hội.

Thứ hai, Dự thảo ghi nhận nền tảng kinh tế để Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới, với vị thế chưa từng có: Việt Nam trở thành nước xuất khẩu gạo và nhiều nông sản khác đứng hàng đầu thế giới. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 58% năm 1993 xuống còn khoảng dưới 1,9% năm 2024 theo chuẩn nghèo đa chiều.

Việt Nam đã trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 trong ASEAN, thứ 32 trên thế giới; GDP bình quân đầu người năm 2025 gấp gần 25 lần sau ba thập kỷ; tuổi thọ trung bình tăng từ 62 tuổi năm 1990 lên khoảng 74,7 tuổi năm 2025. Chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam thuộc nhóm nước trung bình cao của thế giới. Chỉ số hạnh phúc theo xếp hạng của Liên hợp quốc năm 2025 tăng 8 bậc so với năm 2024, lên thứ hạng 46/143 quốc gia (năm 2020 xếp thứ 83).

Đồng thời, Dự thảo cũng đã nhận diện đúng điểm yếu về năng suất, chất lượng, hiệu quả của nền kinh tế vẫn thấp; thể chế phát triển còn chậm. 

Thứ ba, mạnh dạn đề ra mục tiêu cao, phương hướng, nhiệm vụ, biện pháp và chương trình hành động cụ thể để đạt được các mục tiêu: Phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP. Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%. Tốc độ tăng năng suất lao động đạt khoảng 8,5%/năm. Giảm tiêu hao năng lượng tính trên đơn vị GDP ở mức 1 - 1,5%/năm.

- Dự thảo được đánh giá đã có nhiều đột phá trong nhận thức chính trị của Đảng, quan điểm của ông như thế nào về vấn đề này?

TS. Nguyễn Minh Phong: Ngoài những điểm mới trên, Dự thảo đã tạo làn gió tươi mới trong đột phá nhận thức chính trị của Đảng ta về kinh tế, bởi lần đầu tiên văn kiện Đại hội Đảng không còn dùng từ thành phần kinh tế, mà chỉ dùng cụm từ “khu vực kinh tế”.

Đồng thời, cũng lần đầu tiên Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc đã chính thức khẳng định phải phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của các khu vực kinh tế; trong đó, khu vực kinh tế tư nhân có vai trò “là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế” (nên bỏ chữ một); trong khi kinh tế nhà nước thật sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm các cân đối lớn, định hướng chiến lược, dẫn dắt nền kinh tế; kinh tế hợp tác, kinh tế tập thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và các loại hình kinh tế khác giữ vai trò quan trọng… 

Ngoài ra, Dự thảo cũng lần đầu tiên nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị giữ vai trò then chốt, định hướng; thể chế kinh tế là trọng tâm; thể chế trên các lĩnh vực khác là quan trọng.

Tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, mở rộng không gian phát triển; thực hiện mô hình hệ thống chính trị 3 cấp, chính quyền địa phương 2 cấp.

Bên cạnh đó, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa nhà nước - thị trường - xã hội, để thị trường thực sự có vai trò quyết định trong huy động và phân bổ nguồn lực. Xác lập mô hình tăng trưởng mới, nhấn mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ; cũng như nhấn mạnh quan điểm “phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm”, với trọng tâm là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất mới, phương thức, lĩnh vực sản xuất kinh doanh mới.

Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đẩy mạnh liên kết vùng, mở rộng và cơ cấu lại không gian phát triển phù hợp với hệ thống hành chính mới.

Những chỉ số, định hướng và mục tiêu mang tầm nhìn đầy táo bạo đó là đúng đắn và có tính khả thi, làm nức lòng người dân, củng cố niềm tin và sự kỳ vọng của người dân vào lời hứa của Đảng trong kỷ nguyên mới, với sự kiên định và nhiều quyết sách chiến lược mang tính đột phá cho phép vượt qua mọi thách thức truyền thống và phi truyền thống trong giai đoạn 2026 - 2030.

Lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính

- Trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng đang đặt ra những định hướng phát triển mới, ông kỳ vọng như thế nào về những tác động từ Đại hội mang lại?

TS. Nguyễn Minh Phong:Đại hội XIV của Đảng không chỉ thể hiện sự kế thừa, mà còn phát triển, cập nhật nhiều quan điểm, mục tiêu mới và các giải pháp, nhiệm vụ mang tính đột phá, mạnh mẽ hơn, phản ánh sự đổi mới, sáng tạo, có tính cách mạng trong tư duy và hành động, tạo làn gió mới tươi mát và kỳ vọng có nhiều sự đột phá phù hợp với tình hình thực tế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Kỳ vọng và cũng là mong mỏi của xã hội là sau Đại hội, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, mở rộng không gian phát triển; giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa nhà nước - thị trường - xã hội, để thị trường thực sự có vai trò quyết định trong huy động và phân bổ nguồn lực;

Ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất mới gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, lấy phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm, tiếp tục nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất mới, phương thức, lĩnh vực sản xuất kinh doanh mới.

Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đẩy mạnh liên kết vùng, mở rộng và cơ cấu lại không gian phát triển phù hợp với hệ thống hành chính mới và sự phát triển của Cách mạng công nghiệp 4.0...

Đặc biệt, cần coi trọng hơn việc xây dựng và lan toả hệ giá trị chuẩn quốc gia làm kim chỉ nam và động lực củng cố, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn với sự nhận diện đầy đủ và hoàn thiện cơ chế bảo vệ lợi ích quốc gia, kiểm soát lợi ích nhóm và tôn trọng lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp, tăng cường thu hút nhân tài và đổi mới thực chất công tác cán bộ, triệt để phòng chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí. 

- Xin cảm ơn ông!

Người dân tin tưởng sâu sắc rằng, Đại hội XIV là cột mốc mới thể hiện sự dũng cảm và quyết tâm chính trị cao, sự hội tụ và kết tinh trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân trong nỗ lực vượt qua những giới hạn chủ quan cả về nhận thức và thể chế, tạo nền tảng cho cộng lực và phát huy sức mạnh tổng hợp, toàn diện thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng Việt Nam đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, đảm bảo hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và vẻ vang sánh vai các cường quốc năm châu theo di nguyện thiêng liêng của Bác Hồ…