Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, TS. Nguyễn Minh Phong - Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, để bước lên phân khúc cao cấp và xây dựng chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu da giày trong nước, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể, trong đó xúc tiến thương mại đóng vai trò kết nối đầu tư, công nghệ và nguồn cung.
Thiếu nguyên phụ liệu vẫn là nút thắt lớn
- Trong thời gian gần đây, bằng việc nâng cao năng lực thiết kế và chất lượng sản phẩm, một số thương hiệu giày dép Việt đã có vị trí trên thị trường trong nước nhưng vẫn chủ yếu ở phân khúc trung bình, ông nhận định như thế nào về vấn đề này?
TS. Nguyễn Minh Phong: Để tham gia vào phân khúc cao cấp đòi hỏi rất nhiều điều kiện. Thứ nhất, doanh nghiệp phải có kinh nghiệm lâu năm, năng lực tài chính mạnh, hệ thống phân phối chuyên nghiệp và đặc biệt là đội ngũ marketing tốt. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải xây dựng được một nhóm khách hàng trung thành, quen và tin tưởng thương hiệu. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam muốn bước ngay vào phân khúc cao cấp là rất khó.
TS.Nguyễn Minh Phong - Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Thứ hai, năng lực thiết kế, khả năng làm chủ công nghệ và tiếp cận nguồn nguyên phụ liệu cao cấp. Đây là yếu tố quyết định nhưng cũng không thể có được trong thời gian ngắn.
Thứ ba, hạn chế về nguồn lực. Doanh nghiệp Việt không chỉ hạn chế về công nghệ mà còn hạn chế về tài chính. Đầu tư vào phân khúc cao cấp có mức độ rủi ro lớn, nếu sản phẩm không bán được sẽ chịu tổn thất rất nặng.
Do đó, phần lớn doanh nghiệp vẫn lựa chọn phân khúc trung bình hoặc bình dân, nơi quy mô thị trường lớn hơn và rủi ro thấp hơn. Đây cũng là lý do khiến thương hiệu giày dép Việt dù đã có chỗ đứng trên thị trường trong nước nhưng vẫn chủ yếu hiện diện ở phân khúc tầm trung.
- Nhiều doanh nghiệp cho rằng nguyên nhân quan trọng khiến thương hiệu giày dép Việt khó phát triển ở phân khúc cao cấp là do thiếu nguyên phụ liệu chất lượng cao, ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?
TS. Nguyễn Minh Phong: Đây là một thực tế diễn ra nhiều năm. Có những loại nguyên vật liệu không phải Việt Nam muốn mua là mua được vì nguồn cung rất hạn chế. Trong khi đó, nhiều năm qua doanh nghiệp Việt chủ yếu quen mua nguyên liệu theo chỉ định của đối tác gia công, chưa xây dựng được mạng lưới quan hệ với các nhà cung ứng cao cấp trên thế giới.
Một hạn chế khác là thông tin thị trường. Sự kết nối giữa doanh nghiệp với các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cũng như các tổ chức xúc tiến thương mại quốc tế dù đã được cải thiện nhưng vẫn còn điểm hạn chế cần tăng cường hơn nữa để doanh nghiệp tiếp cận nguồn nguyên phụ liệu chất lượng, giá hợp lý.
Trong chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp thường đi từ đại lý bán hàng, gia công, sản xuất theo mẫu mã có sẵn, sau đó mới xây dựng thương hiệu riêng và chủ động nguồn nguyên liệu. Việt Nam hiện vẫn chủ yếu ở khâu gia công theo chỉ định nên rất khó tiến lên phân khúc cao cấp.
Chủ động nguyên phụ liệu giúp sản phẩm giày dép Việt thâm nhập tốt hơn phân khúc cao cấp. Ảnh: Nguyễn Nam
Bên cạnh đó, sản phẩm cao cấp luôn đòi hỏi thiết kế tinh xảo, công nghệ hiện đại và lao động chất lượng cao. Trong khi năng suất lao động, trình độ công nghệ và mức đầu tư của doanh nghiệp Việt vẫn còn hạn chế. Chỉ khi có đầu ra ổn định thì doanh nghiệp mới dám đầu tư mạnh cho công nghệ, nhân lực và chất lượng sản phẩm.
Xúc tiến thương mại - cầu nối thu hút đầu tư vào chuỗi cung ứng
- Những năm gần đây, Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều hội chợ, triển lãm quốc tế tại Việt Nam nhằm thu hút các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài vào sản xuất nguyên phụ liệu cho các ngành hàng xuất khẩu thế mạnh, ông đánh giá như thế nào về vai trò của các hoạt động này?
TS. Nguyễn Minh Phong: Đây là hoạt động cần thiết đối với bất kỳ ngành hàng nào, chứ không phải riêng ngành da giày. Điều đáng ghi nhận là quy mô, chất lượng và mức độ quốc tế hóa của các hội chợ chuyên ngành, trong đó có ngành da giày những năm gần đây đã được nâng lên, thu hút ngày càng nhiều doanh nghiệp nước ngoài tham gia.
Tuy nhiên, tôi cho rằng chúng ta vẫn còn nhiều việc phải làm. Hiện nay, bên cạnh những hội chợ triển lãm lớn do Bộ Công Thương tổ chức, vẫn có những sự kiện do doanh nghiệp nước ngoài thực hiện. Điều này khiến chi phí tăng cao, doanh nghiệp trong nước khó tham gia, đồng thời chúng ta cũng bị phụ thuộc vào lịch tổ chức của đối tác.
Trong khi đó, Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai, có địa điểm với quy mô lớn hoàn toàn có thể tổ chức định kỳ các triển lãm chuyên ngành, trở thành nơi gặp gỡ của các nhà sản xuất, nhà cung cấp nguyên phụ liệu và nhà đầu tư quốc tế. Khi đó, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội tiếp cận đối tác, ký kết hợp đồng và định hướng phát triển dài hạn.
- Theo ông, xúc tiến thương mại cần được triển khai như thế nào để góp phần phát triển chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu trong nước?
TS. Nguyễn Minh Phong: Trước hết phải xác định rõ Việt Nam sẽ phát triển những nhóm nguyên phụ liệu nào. Khi có mục tiêu, chúng ta mới xây dựng được chiến lược thu hút đúng đối tác từ các quốc gia có thế mạnh về nguyên phụ liệu, đồng thời tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại chuyên ngành phù hợp. Nếu không có mục tiêu thì xúc tiến thương mại chỉ mang tính đại trà, doanh nghiệp mang gì đến thì giới thiệu sản phẩm đó, không hình thành được chuỗi cung ứng.
Ví dụ, nếu xác định phát triển da thuộc cao cấp, cúc, đế giày hoặc phụ kiện thì cần có các chương trình xúc tiến riêng cho từng nhóm sản phẩm nhằm thu hút doanh nghiệp FDI đầu tư trực tiếp vào các lĩnh vực đó. Đây mới là cách tạo dựng chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu trong nước một cách bền vững.
Cùng đó, cần xây dựng quy hoạch dài hạn với các mục tiêu cụ thể về tỷ lệ nội địa hóa của từng nhóm nguyên phụ liệu trong 5 hoặc 10 năm. Trên cơ sở đó, hàng năm tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại hướng đúng mục tiêu, kết hợp với các chính sách ưu đãi đầu tư và quy hoạch khu công nghiệp chuyên ngành.
Quan trọng hơn, cần có một đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối. Đây không còn là câu chuyện của riêng doanh nghiệp hay hiệp hội mà cần sự chỉ đạo ở cấp bộ để huy động nguồn lực và triển khai đồng bộ.
Bên cạnh đó, báo chí cũng có vai trò quan trọng trong việc truyền thông, quảng bá các chính sách, cơ hội đầu tư và lan tỏa thông tin đến cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước, qua đó góp phần thúc đẩy hình thành chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu da giày ngay tại Việt Nam.
Trân trọng cảm ơn ông!
Các hội chợ, triển lãm quy mô quốc tế tổ chức tại Việt Nam thời gian qua không chỉ giúp ngành da giày thu hút đầu tư nước ngoài, hình thành địa điểm kết nối tìm kiếm nguyên phụ liệu mà còn là nơi quảng bá thương hiệu sản phẩm da giày Việt tới cả người tiêu dùng trong nước và thế giới.