TS. Phan Hữu Thắng: Doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài cần được hỗ trợ

Đầu tư ra nước ngoài đang dần trở thành xu hướng tất yếu khi doanh nghiệp Việt Nam tích lũy được năng lực và kinh nghiệm phát triển. Hoạt động này mở ra cơ hội mở rộng thị trường, nâng cao trình độ công nghệ và gia tăng sức cạnh tranh cho nền kinh tế. Song để thành công, doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một định hướng chiến lược rõ ràng.

Xoay quanh nội dung này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Phan Hữu Thắng - Chủ tịch Liên chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Mở rộng không gian phát triển

- Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, cạnh tranh kinh tế ngày càng gay gắt, ông đánh giá như thế nào về vai trò của đầu tư ra nước ngoài với việc nâng cao năng lực tự chủ, khả năng thích ứng của nền kinh tế Việt Nam?

TS. Phan Hữu Thắng: Đây là vấn đề rất quan trọng, đã đến lúc cần thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài. Nền kinh tế đã phát triển đến mức độ nhất định, nhiều doanh nghiệp đã có đủ năng lực để vươn ra thị trường quốc tế.

Thực tiễn cho thấy, dù tổng vốn đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam còn khiêm tốn nhưng con số này cũng chứng minh rằng Việt Nam đã có khả năng đầu tư vào một số địa bàn và quốc gia phù hợp. Các hoạt động đầu tư này vừa mang lại lợi nhuận vừa tuân theo nguyên tắc hợp tác cùng phát triển, cùng có lợi với các nước sở tại.

Có thể kể đến các tập đoàn nhà nước như Viettel, PetroVietnam, cũng như các doanh nghiệp tư nhân như Hoàng Anh Gia Lai, Hòa Phát, Vinamilk, TH... đã triển khai đầu tư ra nước ngoài và đạt được những kết quả nhất định.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tiếp tục khuyến khích các doanh nghiệp có năng lực hướng ra bên ngoài. Số lượng doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài hiện nay không phải là quá ít nhưng vẫn cần được hỗ trợ, thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Do đó, cần ngồi lại với các doanh nghiệp để xem họ đang thiếu gì, đang cần gì khi đầu tư ra nước ngoài, Nhà nước có thể hỗ trợ những gì để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho họ. Cùng đó, khuyến khích doanh nghiệp mở rộng ra thị trường quốc tế thay vì chỉ cạnh tranh trong thị trường nội địa. Điều này sẽ tạo thêm không gian phát triển cho các doanh nghiệp khác trong nước, giúp nâng cao sức cạnh tranh chung của nền kinh tế.

- Thời gian qua nhiều doanh nghiệp Việt đã từng bước mở rộng hoạt động đầu tư ra nước ngoài. Theo ông, những lợi ích cốt lõi dòng vốn đầu tư này mang lại cho nền kinh tế trong nước là gì?

TS. Phan Hữu Thắng: Trong quá trình hoạt động ở môi trường quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tiếp cận với công nghệ tiên tiến, các xu thế đầu tư mới, các mối quan hệ kinh tế quốc tế và những kinh nghiệm quản lý hiện đại. Tuy nhiên, việc học hỏi được những gì và học hỏi đến mức độ nào phụ thuộc rất lớn vào chính quyết định, năng lực của từng doanh nghiệp.

Thực tế trình độ công nghệ của chúng ta còn hạn chế so với những quốc gia phát triển, song điều đó không có nghĩa là không thể tham gia thị trường của họ. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải có trình độ, năng lực nhất định về khoa học công nghệ, quản trị kinh tế trước khi bước ra thị trường quốc tế. 

Các doanh nghiệp khi đầu tư ra nước ngoài thường đặt ra cho mình nhiệm vụ kép. Một mặt, phải phát triển và khẳng định vị thế ngay tại thị trường nước ngoài, đủ sức cạnh tranh với doanh nghiệp bản địa. Mặt khác, những kinh nghiệm, công nghệ và phương thức quản lý tích lũy được từ quá trình đầu tư ở nước ngoài sẽ được đưa trở lại trong nước để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và của nền kinh tế.

Nếu có lựa chọn đúng đắn và nhận được sự ủng hộ, tạo điều kiện thuận lợi thông qua định hướng rõ ràng chắc chắn họ sẽ triển khai hoạt động đầu tư ra nước ngoài một cách hiệu quả.

Chiến lược bài bản

- Theo ông Việt Nam cần lựa chọn những lĩnh vực, thị trường đầu tư ra nước ngoài theo định hướng nào để vừa nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt vừa bảo đảm lợi ích kinh tế?

TS. Phan Hữu Thắng: Trước hết, phải có năng lực thực sự trong ngành, lĩnh vực doanh nghiệp đang hoạt động. Khi lựa chọn đầu tư phải xác định rõ sản phẩm của mình phải tiêu thụ được tại thị trường đó hoặc có khả năng xuất khẩu từ quốc gia đầu tư sang các nước khác trong khu vực. 

Hiện các nước đang phát triển có tiêu chuẩn lựa chọn nhà đầu tư ngày càng cao; một số nước kém phát triển hơn có thể mở cửa rộng hơn để thu hút đầu tư nhưng xu thế chung vẫn là ưu tiên công nghệ cao, công nghệ lõi, đầu tư xanh.

Nếu không đáp ứng được những yêu cầu đó sản phẩm của doanh nghiệp khó có thể xuất khẩu từ quốc gia đầu tư sang các thị trường khác mà chỉ có thể tiêu thụ trong phạm vi nội địa của nước sở tại. Điều này sẽ hạn chế khả năng mở rộng thị trường, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào thông tin truyền miệng, nghe nói nơi này hay nơi kia đầu tư có lợi nhuận mà không có sự tính toán cụ thể, không đánh giá kỹ thị trường và năng lực của mình sẽ rất khó thành công.

- Theo ông cần xây dựng chiến lược đầu tư ra nước ngoài ra sao để hoạt động này trở thành trụ cột hỗ trợ phát triển kinh tế tự chủ, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia?

TS. Phan Hữu Thắng: Đây là vấn đề bắt buộc phải tính đến ở mọi thời điểm, mọi giai đoạn, bởi biến động địa chính trị hiện nay diễn ra rất nhanh, đặc biệt trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Nếu không có định hướng rõ ràng rất khó ứng phó thay đổi của thế giới. Định hướng đó cần mang tính nguyên tắc lâu dài nhưng không thể cứng nhắc, phải có khả năng điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn. Thế giới luôn biến động, chúng ta không thể dự báo chính xác hoàn toàn những gì sẽ xảy ra; ngay cả khi có dự báo, mức độ chính xác cũng chỉ ở một giới hạn nhất định...

Về tầm nhìn chiến lược, định hướng trong Nghị quyết số 50-NQ/TW ngày 20/8/2019 của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030 vẫn còn nguyên giá trị, là những nguyên tắc quan trọng không thể bỏ qua. Trong quá trình phát triển, có thể sửa đổi, bổ sung một số nội dung để phù hợp với bối cảnh mới nhưng những nguyên tắc cốt lõi vẫn cần giữ vững.

Trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế là yêu cầu cần thiết, là lựa chọn đúng đắn. Đồng thời, việc lựa chọn các dự án đầu tư phải phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới hiện nay.

Mục tiêu quan trọng khác của việc đa phương hóa, đa dạng hóa là bảo vệ và củng cố quan hệ quốc tế của Việt Nam, đồng thời xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự cường và tự chủ. Điều này đòi hỏi phải phát triển nền kinh tế dựa trên chính năng lực, trí tuệ, nguồn lực của người Việt Nam. Tầm nhìn dài hạn đã có. Vấn đề đặt ra hiện nay là tổ chức thực hiện hiệu quả những định hướng đó trong thực tiễn.

Xin cảm ơn ông!

Theo báo cáo tại hội nghị "Doanh nghiệp góp phần vào tăng trưởng hai con số và Thủ tướng Chính phủ tri ân doanh nghiệp" do Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì ngày 27/3 vừa qua, Việt Nam đã hình thành được một số doanh nghiệp có kinh nghiệm đầu tư nước ngoài như: FPT bắt đầu chiến lược xuất khẩu phần mềm từ năm 1998, Petrovietnam với gần 24 năm khẳng định năng lực tại các dự án năng lượng toàn cầu. Vingroup với gần 10 năm thực hiện định hướng xuất khẩu ô tô sang Mỹ, châu Âu, hay như Viettel đã có hơn 20 năm kinh nghiệm đầu tư quốc tế trong lĩnh vực viễn thông và giải pháp số....