Kỳ vọng tăng trưởng hai con số: Khát vọng và áp lực chuyển đổi mô hình phát triển
Tại hội thảo “Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP. Hồ Chí Minh” vừa qua, TS. Trần Du Lịch đã có những chia sẻ về kỳ vọng tăng trưởng kinh tế hai con số của TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh đây là mục tiêu mang tính quyết định, đòi hỏi chuyển đổi mạnh mẽ mô hình phát triển trong giai đoạn tới.
Theo TS. Trần Du Lịch, cũng như cả nước, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 2 con số trong giai đoạn 2026–2030 và các năm tiếp theo, thể hiện quyết tâm vượt “bẫy thu nhập trung bình” trong bối cảnh thời kỳ “dân số vàng” chỉ còn kéo dài khoảng ba chu kỳ kế hoạch 5 năm. Giai đoạn 2026–2035 vì vậy mang ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, tránh nguy cơ “chưa giàu đã già”.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, mục tiêu tăng trưởng cao không chỉ nhằm mở rộng quy mô kinh tế mà còn khẳng định vai trò đầu tàu, đồng thời kiểm chứng hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù đang được thí điểm. Thành phố hướng tới hình thành “siêu đô thị” văn minh, hiện đại, đáng sống và mang tầm toàn cầu.
Tuy nhiên, thách thức đặt ra là phải duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Những điểm nghẽn lớn hiện nay gồm mô hình tăng trưởng, hạ tầng chiến lược và nguồn nhân lực chất lượng cao.
TS. Trần Du Lịch phát biểu tại hội thảo “Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP. Hồ Chí Minh”. Ảnh: Doanh nhân Sài Gòn.
Với quy mô hơn 6.772 km², dân số khoảng 14 triệu người, TP. Hồ Chí Minh hiện đóng góp khoảng 23,5% GDP và 30% ngân sách quốc gia, có lợi thế lớn trong giao thương quốc tế. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào mở rộng vốn đầu tư, công nghiệp gia công, lao động chi phí thấp và bất động sản đang dần kém hiệu quả, thể hiện qua hệ số ICOR cao, năng suất lao động tăng chậm và đóng góp của khoa học công nghệ còn hạn chế. Nếu không chuyển đổi kịp thời, động lực tăng trưởng sẽ suy giảm.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa phân mảnh, cạnh tranh thu hút FDI thế hệ mới ngày càng khốc liệt, yêu cầu về thể chế, môi trường đầu tư và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trở nên cấp thiết. Hiện TP. Hồ Chí Minh đang phát triển 4 nhóm ngành công nghiệp chủ lực và 9 nhóm ngành dịch vụ chủ yếu, song đều đứng trước áp lực phải chuyển đổi xanh và số hóa để nâng cao giá trị gia tăng.
Theo tính toán, nếu duy trì tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026–2035, quy mô kinh tế thành phố có thể tăng từ 123,5 tỷ USD năm 2025 lên khoảng 310 tỷ USD vào năm 2035, với GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 21.500 USD. Dù vậy, một đô thị phát triển không chỉ được đo bằng thu nhập mà còn bởi chất lượng sống và năng lực quản trị, song tăng trưởng cao và ổn định vẫn là nền tảng cốt lõi.
TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh, trọng tâm chuyển đổi không chỉ nằm ở công nghệ mà trước hết là ở thể chế và chính sách. Thành phố đang đứng trước cơ hội lớn khi hai điểm nghẽn lâu nay là thể chế và hạ tầng giao thông đang được tháo gỡ mạnh mẽ thông qua các nghị quyết của Quốc hội như Nghị quyết 260 (sửa đổi Nghị quyết 98), Nghị quyết 188 về phát triển đường sắt đô thị, Nghị quyết 222 về trung tâm tài chính quốc tế. Cùng với đó, hạ tầng giao thông và logistics kết nối vùng đang dần hoàn thiện, tạo nền tảng cho bứt phá tăng trưởng.
Giải pháp hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số tại TP. Hồ Chí Minh
Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn, TS. Trần Du Lịch đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó nhấn mạnh trước hết đến việc tận dụng tối đa cơ chế phân cấp, phân quyền mà Trung ương đã trao cho TP. Hồ Chí Minh. Theo tinh thần Nghị quyết 260 của Quốc hội, thành phố cần nhanh chóng cụ thể hóa thành các chính sách thực thi, đặc biệt là triển khai thí điểm cơ chế “sandbox” đối với các lĩnh vực mới như fintech, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm tài chính quốc tế và các mô hình kinh doanh mới. Việc chủ động quyết định các vấn đề về đầu tư, đất đai, ngân sách khoa học công nghệ và thu hút nhân tài sẽ giúp xóa bỏ cơ chế “xin – cho”, tạo điều kiện thu hút nhà đầu tư chiến lược.
Song song đó, thành phố cần tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng chiến lược, bao gồm hệ thống giao thông kết nối hiệu quả với cảng biển, cảng hàng không và các cảng cạn (ICD); phát triển hệ thống logistics vùng và liên vùng với mục tiêu giảm chi phí logistics hàng năm. Đặc biệt, cần bảo đảm tiến độ xây dựng hệ thống đường sắt đô thị theo Nghị quyết 188/2025/QH15 trong giai đoạn 2026–2035 và các giai đoạn tiếp theo, đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số và chuyển đổi số.
TP. Hồ Chí Minh cần tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình “đô thị sáng tạo”, hình thành các cụm đổi mới sáng tạo tại khu công nghệ cao và các khu vực động lực. Ảnh minh họa.
Một trong những giải pháp quan trọng là hình thành quỹ đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm quy mô lớn, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, với vai trò “vốn mồi” của Nhà nước, nhằm kích hoạt nguồn lực từ khu vực tư nhân. Quỹ này sẽ hỗ trợ các startup công nghệ, doanh nghiệp spin-off từ trường đại học và các dự án nghiên cứu – phát triển (R&D).
Trong thu hút đầu tư, TP. Hồ Chí Minh cần chuyển mạnh từ tiêu chí “quy mô vốn” sang “hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng”, ưu tiên FDI thế hệ mới gắn với chuyển giao công nghệ. Thành phố cần khuyến khích các nhà đầu tư đặt trung tâm thiết kế chip, trung tâm nghiên cứu và phòng thí nghiệm, thay vì chỉ gia công, lắp ráp; đồng thời có cơ chế yêu cầu liên kết với doanh nghiệp nội địa để nâng cao năng lực công nghiệp trong nước.
Đối với khu vực kinh tế nhà nước, cần triển khai tinh thần Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, tổ chức lại lực lượng doanh nghiệp nhà nước nhằm tập trung nguồn lực đầu tư cho hạ tầng số và dữ liệu được xem là hạ tầng chiến lược mới. Thành phố cần đầu tư đồng bộ các trung tâm dữ liệu lớn, điện toán đám mây, mạng 5G/6G, nền tảng dữ liệu mở và hệ thống chính quyền số, hướng tới cung cấp 100% dịch vụ công trực tuyến và chia sẻ dữ liệu công cho doanh nghiệp phát triển dịch vụ sáng tạo.
Về nguồn nhân lực, cần cải cách mạnh mẽ giáo dục và thị trường lao động chất lượng cao, tập trung đào tạo các lĩnh vực: STEM, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công nghệ sinh học. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp – trường đại học – viện nghiên cứu; xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia quốc tế, Việt kiều và nhân tài trong nước thông qua chính sách đãi ngộ cạnh tranh và môi trường làm việc thuận lợi.
Thành phố cũng cần tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình “đô thị sáng tạo”, hình thành các cụm đổi mới sáng tạo tại khu công nghệ cao và các khu vực động lực như Thủ Đức; phát triển các trung tâm tài chính – thương mại – logistics thông minh; gắn kết với cảng biển, cảng hàng không và khu thương mại tự do (FTZ). Quy hoạch đô thị phải đồng bộ với giao thông, nhà ở, nơi làm việc và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Cùng với đó, thúc đẩy chuyển đổi xanh song hành với chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu. Thành phố cần khuyến khích phát triển công nghiệp sạch, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và giao thông điện hóa, hướng tới mô hình đô thị thông minh, xanh và bền vững, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh mới trong thu hút đầu tư toàn cầu.
Đáng chú ý, bên cạnh chính sách hỗ trợ startup công nghệ cao, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh nhằm thích ứng với xu hướng mới, hạn chế tác động tiêu cực từ quá trình sàng lọc thị trường.
Cuối cùng, quá trình chuyển đổi mô hình phát triển cần được thiết kế thành một chương trình tổng thể mang tính hệ thống “Chương trình chuyển đổi mô hình phát triển mới”, với các quan điểm và giải pháp đồng bộ, tích hợp vào quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh, với khát vọng đưa Việt Nam thành quốc gia phát triển, thu nhập cao trong vòng 20 năm tới, dựa vào tốc độ tăng GDP hằng năm 2 con số trong vài thập niên, thì TP. Hồ Chí Minh với vai trò động lực tăng trưởng của cả nước, đòi hỏi phải chuyẻn đôi mô hình tăng trưởng kinh tế từ “mô hình tăng trưởng nhờ vốn” sang “mô hình tăng trưởng nhờ tri thức”, nâng cao đóng góp của năng suất và đổi mới sáng tạo, từng bước trở thành trung tâm công nghệ - tài chính - khởi nghiệp của Đông Nam Á.