Từ 'đệ nhất danh trà' đến khát vọng 'thiên đường hồ trên núi'

Thay đổi tư duy để bứt phá

Nằm ở vị trí kết nối vùng Thủ đô Hà Nội với khu vực Việt Bắc, Thái Nguyên từ lâu đã ghi dấu với hai danh xưng quen thuộc là "Thủ đô kháng chiến" và " đệ nhất danh trà". Sau sáp nhập, địa phương đang từng bước xác lập lại vị thế trên bản đồ du lịch thông qua việc định hình hệ sản phẩm mới, tập trung vào du lịch hồ, nghỉ dưỡng sinh thái, văn hóa bản địa và trải nghiệm cộng đồng. Từ Hồ Núi Cốc đến Hồ Ba Bể, từ các khu nghỉ dưỡng cao cấp đến những homestay ven núi, cách làm du lịch của Thái Nguyên đang chuyển dần sang hướng bài bản, có định hướng rõ ràng và phù hợp hơn với xu hướng thị trường.

Hiện Thái Nguyên có diện tích tự nhiên hơn 8.375 km2, dân số gần 1,8 triệu người, sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú nhờ sự kết hợp giữa yếu tố tự nhiên và văn hóa của Thái Nguyên và Bắc Kạn trước đây. Ngoài hai điểm nhấn là Hồ Núi Cốc và Hồ Ba Bể, địa phương còn có hệ thống rừng nguyên sinh, khu bảo tồn thiên nhiên như Nam Xuân Lạc, Kim Hỷ, Vườn Quốc gia Ba Bể cùng gần 60 hang động và nhiều vùng nông nghiệp đặc trưng, trong đó nổi bật là các vùng chè. Trên cơ sở đó, Thái Nguyên định hướng phát triển du lịch với thông điệp "Hồ trên núi, Trà trong mây", hướng tới xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với sinh thái và trải nghiệm văn hóa trà của vùng trung du.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Lê Quang Đăng - Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Thái Nguyên có 4 thế mạnh tài nguyên du lịch chính, gồm: du lịch sinh thái tự nhiên, du lịch văn hóa lịch sử cách mạng, du lịch nông nghiệp nông thôn và du lịch cộng đồng dân tộc vùng cao. Nổi bật là hệ thống tài nguyên đa dạng với rừng tự nhiên, vườn quốc gia, sông, suối, hồ, thác và hang động.

Theo ông, định hướng phát triển du lịch Thái Nguyên cần dựa trên nguyên tắc khai thác có chọn lọc và gắn kết các nhóm tài nguyên theo trục sản phẩm rõ ràng. Du lịch sinh thái cần được tổ chức theo hướng bảo tồn giá trị tự nhiên, kiểm soát mật độ khai thác và nâng cao chất lượng dịch vụ. Du lịch văn hóa và cộng đồng cần đặt trọng tâm vào việc giữ gìn bản sắc, phát huy vai trò chủ thể của người dân địa phương. Với du lịch nông nghiệp, đặc biệt là văn hóa trà, cần xây dựng thành trải nghiệm đặc trưng, có chiều sâu và khả năng nhận diện trên thị trường.

"Đây là những tiền đề quan trọng để địa phương xây dựng chiến lược du lịch dài hạn, chuyển từ cách khai thác dàn trải sang tổ chức sản phẩm theo các trục trải nghiệm rõ ràng. Cách tiếp cận này giúp nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến, đồng thời tạo nền tảng để Thái Nguyên phát triển du lịch theo hướng lâu dài, ổn định", TS. Lê Quang Đăng nhấn mạnh.

Hướng tới doanh thu tỷ USD 

Sau một thời gian dài chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng, du lịch vùng hồ Thái Nguyên đang bước vào vận hội mới. Sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị cùng với sự tham gia của các nhà đầu tư có năng lực đang mở ra triển vọng hiện thực hóa mục tiêu xây dựng "thiên đường hồ trên núi" mang tầm vóc quốc tế.

Tại chương trình "Trà sáng cùng doanh nhân" diễn ra ngày 9/5, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Vương Quốc Tuấn cho biết, địa phương đang từng bước định hình thương hiệu "thiên đường du lịch hồ trên núi", dựa trên lợi thế cảnh quan, văn hóa trà và hệ sinh thái nông nghiệp đặc trưng. Bên cạnh công nghiệp, nông nghiệp xanh và du lịch được xác định là hai trụ cột quan trọng, góp phần tạo nền tảng tăng trưởng bền vững và gia tăng giá trị kinh tế địa phương.

Liên quan đến định hướng phát triển du lịch, ông Vương Quốc Tuấn nhìn nhận bài toán lớn đặt ra trong nhiều năm qua là làm sao đưa du lịch Thái Nguyên vượt qua tình trạng "có tiềm năng nhưng chưa phát huy hiệu quả". Trên cơ sở đó, việc lựa chọn phát triển dựa trên bản sắc riêng là bước điều chỉnh quan trọng thay cho cách làm dàn trải trước đây.

Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên cũng nhiều lần bày tỏ trăn trở về mục tiêu phát triển du lịch với mong muốn đưa địa phương trở thành điểm đến có vị thế trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế. "Điều đó không thể đạt được nếu tiếp tục tư duy cũ, quy mô cũ và năng lực cũ", ông Vương Quốc Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông, để đạt được mục tiêu này, cần sự thay đổi đồng bộ trong nhận thức và hành động, từ bộ máy quản lý đến cộng đồng doanh nghiệp và người dân, trên cơ sở phát huy vai trò của chính quyền kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt và khai thác hiệu quả hệ sinh thái tài nguyên bản địa.

Định hướng đến năm 2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu đón ít nhất 12 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch đạt trên 25.000 tỷ đồng/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đang tập trung cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội nhằm phát triển hạ tầng du lịch theo hướng đồng bộ và hiện đại.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Chu Thu - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên thông tin, ngay từ đầu năm 2026, Sở đã tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh ban hành kế hoạch triển khai Đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030. Theo đó, định hướng phát triển du lịch theo hướng liên vùng, lấy hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể và các điểm du lịch cộng đồng làm hạt nhân kết nối, từng bước hình thành chuỗi sản phẩm đồng bộ.

Để cụ thể hóa định hướng này, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường đã ký quyết định thành lập Ban Chỉ đạo thu hút, hỗ trợ nhà đầu tư chiến lược phát triển du lịch hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể. Hai tổ công tác chuyên trách cũng được thành lập nhằm thúc đẩy quá trình thu hút, đồng hành cùng các nhà đầu tư tại hai khu vực trọng điểm.

Cũng theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, một trong những hạn chế trước đây của du lịch Ba Bể là thời gian di chuyển kéo dài. Theo kế hoạch, tuyến Hà Nội - Thái Nguyên - Chợ Mới sẽ được nâng cấp, rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội xuống còn khoảng 3,5 - 4 giờ so với mức 5 - 6 giờ hiện nay. Việc cải thiện kết nối được kỳ vọng tạo chuyển biến cho du lịch liên vùng.

Với những điều kiện thuận lợi và định hướng phát triển rõ ràng, Thái Nguyên đặt mục tiêu đón khoảng 8 triệu lượt khách trong năm 2026. Thực tế những tháng đầu năm cho thấy tín hiệu tích cực, riêng kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5, Khu du lịch hồ Ba Bể đã đón gần 6.000 lượt khách qua các trạm thu phí.

"Thời gian tới, tỉnh sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng kết nối, thu hút doanh nghiệp và gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa, qua đó giúp người dân tham gia sâu hơn và hưởng lợi trực tiếp từ du lịch", ông Nguyễn Chu Thu cho biết.

Tại hội nghị về chiến lược liên kết phát triển du lịch vùng chiến khu Việt Bắc mới đây, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường khẳng định địa phương sẽ tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông và thủ tục pháp lý. Theo ông, định hướng phát triển du lịch cần chuyển từ khai thác tiềm năng sẵn có sang tạo dựng những sản phẩm có sức hấp dẫn và khác biệt. Đồng thời, để thu hút được các nhà đầu tư có năng lực, chính quyền phải nâng cao hiệu quả quản lý và tăng cường vai trò hỗ trợ doanh nghiệp.

Song song với đầu tư hạ tầng, hệ thống cơ sở lưu trú cũng được quy hoạch theo hướng đồng bộ, mục tiêu phát triển thêm ít nhất 300 cơ sở, gồm các khách sạn đạt tiêu chuẩn 4-5 sao. Ngành du lịch sẽ tạo việc làm cho khoảng 10.000 lao động, hình thành các khu du lịch trọng điểm như Hồ Núi Cốc gắn với sườn Đông Tam Đảo và Hồ Ba Bể theo hướng sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí.

Thực tiễn triển khai ghi nhận nhiều dự án đang được đẩy nhanh với tiến độ rõ rệt. Các hoạt động đầu tư, xây dựng và lượng khách du lịch gia tăng cho thấy định hướng xây dựng "thiên đường hồ trên núi" đang từng bước được hiện thực hóa, khẳng định vị thế Thái Nguyên trên bản đồ du lịch.

Ngày 15/5, tỉnh Thái Nguyên sẽ tổ chức chương trình Khai mạc Mùa du lịch năm 2026. Đây là dịp để giới thiệu hình ảnh đất và người Thái Nguyên thân thiện, mến khách, đậm đà bản sắc văn hóa vùng cao. Với chủ đề "Hồ trên núi - Trà trong mây" chương trình sẽ tập trung làm nổi bật hai "đặc sản" du lịch hàng đầu của tỉnh: Hồ trên núi (Hồ Núi Cốc): Biểu tượng du lịch sinh thái, tâm linh, nghỉ dưỡng; Trà trong mây (văn hóa trà): Tôn vinh danh trà Thái Nguyên, văn hóa trà đặc sắc.