Dung Quất - Chu Lai tạo vùng lõi công nghiệp, logistics
Sự phát triển của Khu kinh tế Dung Quất và Khu kinh tế mở Chu Lai trong hơn hai thập kỷ qua đã hình thành hai trung tâm công nghiệp quan trọng ở khu vực miền Trung. Một bên là Dung Quất với lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, năng lượng; bên kia là Chu Lai với công nghiệp, cảng biển, sân bay và hệ sinh thái đô thị - công nghiệp.
Cảng nước sâu Dung Quất sẽ là một lợi thế trong việc hình thành một hệ sinh thái đô thị - công nghiệp
Điểm đáng chú ý là hai không gian kinh tế này không đứng tách biệt mà nằm liền kề, có khả năng bổ trợ ngày càng rõ nét. Việc Đà Nẵng và Quảng Ngãi phối hợp xây dựng Đề án liên kết không gian phát triển Chu Lai - Dung Quất - Nam Giang - Bờ Y - Hành lang kinh tế Đông Tây 2 đang đưa mối liên kết này lên một tầm nhìn rộng hơn.
Hiện nay, Khu kinh tế mở Chu Lai hiện thu hút 265 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 165.000 tỷ đồng, trong đó có 200 dự án trong nước và 65 dự án FDI. Khu kinh tế Dung Quất có 297 dự án đầu tư còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký khoảng 418.870 tỷ đồng, gồm 61 dự án FDI đến từ 13 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng 236 dự án đầu tư trong nước.
Nếu Chu Lai đang hình thành một hệ sinh thái công nghiệp gắn với cảng biển, sân bay và đô thị sân bay, thì Dung Quất nổi bật với những ngành công nghiệp nền tảng có quy mô lớn như lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, đóng tàu, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ.
Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất cùng nhiều dự án công nghiệp khác đang tạo lực kéo lớn cho chuỗi cung ứng, dịch vụ và logistics. Công nghiệp vì thế không chỉ tạo ra sản phẩm tại nhà máy mà còn kéo theo nhu cầu về vận tải, kho bãi, cảng biển, dịch vụ kỹ thuật, thương mại và nguồn nhân lực.
Trong khi đó, phía Chu Lai cũng đang đặt mục tiêu tăng tốc. Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, Khu kinh tế mở Chu Lai đặt mục tiêu thu hút khoảng 5 tỷ USD vốn đầu tư; năm 2026 phấn đấu thu hút 800 triệu USD vốn đầu tư mới. Khu vực này đồng thời đặt mục tiêu đưa thêm ít nhất 5 khu công nghiệp đi vào hoạt động trong giai đoạn 2026-2030 và triển khai nhiều dự án hạ tầng quan trọng, trong đó có luồng Cửa Lở.
Khu kinh tế Dung Quất nổi bật với những ngành công nghiệp nền tảng có quy mô lớn như lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, đóng tàu, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ
Đây là cơ sở để nhìn nhận Chu Lai - Dung Quất không chỉ dưới góc độ hai khu kinh tế nằm cạnh nhau, mà là một vùng lõi có khả năng hình thành chuỗi sản xuất - logistics - thương mại quy mô lớn.
Ông Lương Kim Sơn, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi cho biết, Khu kinh tế Dung Quất nằm ở vị trí tiếp giáp với Khu kinh tế mở Chu Lai, thuận lợi kết nối với Cảng hàng không Chu Lai, hệ thống cảng biển Chu Lai, tuyến cao tốc Bắc - Nam, quốc lộ 1, quốc lộ 24C và các tuyến giao thông ven biển.
Lợi thế này càng trở nên đáng giá khi các doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến khả năng kết nối đa phương thức. Một vùng sản xuất lớn cần hệ thống cảng, đường bộ, đường sắt, hàng không và logistics đủ năng lực để đưa nguyên liệu vào nhanh, đưa sản phẩm ra thị trường với chi phí cạnh tranh.
Với Dung Quất, câu chuyện còn gắn với yêu cầu tiếp tục phát triển công nghiệp theo chiều sâu. Quảng Ngãi đang xác định công nghiệp là động lực chính của tăng trưởng, tập trung duy trì đà tăng của các sản phẩm lọc dầu, thép, đồng thời thúc đẩy công nghiệp ngoài lọc dầu và thép. Các dự án lớn như sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt của Tập đoàn Hòa Phát, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, VSIP II được xác định là những động lực quan trọng.
Như vậy, dư địa của Dung Quất không chỉ nằm ở việc thu hút thêm dự án, mà còn ở khả năng kéo theo một hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ, dịch vụ công nghiệp và logistics liên kết với Chu Lai.
Từ liên kết hai khu kinh tế đến cực tăng trưởng miền Trung
Để sớm hoàn thành mục tiêu này, lãnh đạo thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi đã cùng ngồi lại để thảo luận và tiến tới hoàn thành Đề án phát triển liên kết không gian Chu Lai - Dung Quất - Nam Giang - Hành lang kinh tế Đông - Tây 2.
Việc liên kết không gian phát triển Chu Lai – Dung Quất sẽ mở ra nhiều cơ hội cho các ngành công nghiệp phụ trợ, dịch vụ công nghiệp và logistics
Hai địa phương đã thống nhất rằng, việc xây dựng Đề án là cần thiết nhằm cụ thể hóa chủ trương tăng cường liên kết vùng, phát huy không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính và khai thác tốt hơn tiềm năng của các khu kinh tế trọng điểm.
Theo định hướng của Đề án, Chu Lai - Dung Quất được xác định là hạt nhân công nghiệp, logistics; Nam Giang - Bờ Y - Hành lang kinh tế Đông Tây 2 giữ vai trò kết nối thị trường. Thành phố Đà Nẵng hướng tới vai trò trung tâm dịch vụ, công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là hình thành không gian kinh tế liên kết ven biển - cửa khẩu có năng lực cạnh tranh quốc tế, trở thành một cực tăng trưởng mới của miền Trung.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển cho rằng, việc mở rộng không gian phát triển, gắn kết Dung Quất với Chu Lai và hành lang kết nối đến Đà Nẵng, cũng như các khu vực phía Tây là định hướng lớn, phù hợp với yêu cầu phát triển của địa phương. Trong điều kiện Khu kinh tế Dung Quất đang thu hút nhiều nhà đầu tư nhưng nguồn lực, nhất là đất đai có hạn, việc hình thành không gian liên kết rộng hơn sẽ tạo thêm dư địa phát triển, đồng thời thúc đẩy sự phát triển chung của các địa phương.
Từ đó, ông Đỗ Tâm Hiển cũng đề nghị Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi phối hợp với đơn vị tư vấn và các địa phương khẩn trương hoàn thiện Đề án, bảo đảm vừa phục vụ mục tiêu phát triển chung của không gian liên kết, vừa bảo vệ và phát huy tốt tiềm năng, lợi thế, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Quảng Ngãi.
Điểm quan trọng nhất của mô hình này là tư duy “liên kết để bổ trợ”, thay vì cạnh tranh nguồn lực giữa các địa phương. Đây cũng là điểm mở quan trọng để Đà Nẵng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi Chu Lai - Dung Quất tạo ra năng lực sản xuất, cảng biển và logistics đảm nhiệm lưu chuyển hàng hóa, Đà Nẵng có thể phát huy thế mạnh về dịch vụ, công nghệ, tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo.
Khu Kinh tế mở Chu Lai đang hình thành một hệ sinh thái công nghiệp gắn với cảng biển, sân bay và đô thị sân bay với hệ thống giao thông khá hoàn thiện
Theo ông Phan Thái Bình, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, để thực hiện được đề án này còn cần một thời gian rất dài. “Nhưng trước mắt, giai đoạn 2026 - 2030, hai địa phương cần tập trung tạo sự liên kết thực chất và hình thành các sản phẩm liên kết của vùng Chu Lai - Dung Quất”, ông Bình nói.
Cũng theo ông Bình, việc đầu tư hạ tầng cũng cần được phân kỳ hợp lý, xác định rõ các dự án đầu tư công, đầu tư tư nhân và các dự án sử dụng nguồn vốn Trung ương. Đồng thời phân công rõ nhiệm vụ của từng địa phương để đầu tư đồng bộ, hiệu quả, phát huy lợi thế của từng địa phương, từng vùng. Ngoài ra, việc liên kết không gian này không thể tách rời định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do.
Đây chính là sự khác biệt giữa “kết nối giao thông” và “liên kết kinh tế”. Hạ tầng là điều kiện cần, nhưng để tạo thành cực tăng trưởng, các địa phương còn phải thống nhất quy hoạch, phân công ngành nghề, kết nối doanh nghiệp, chia sẻ hạ tầng và hình thành chuỗi giá trị.
Một vùng sản xuất lớn không chỉ cần đường bộ, cảng biển, đường sắt hay hàng không, mà còn cần sự phối hợp về quy hoạch, ngành nghề, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng. Liên kết Chu Lai - Dung Quất vì thế được đặt trong hướng tiếp cận rộng hơn, từ kết nối giao thông sang liên kết kinh tế.