Đóng

Từ vườn ô liu nước Ý đến di sản ẩm thực được UNESCO ghi danh

Giọt dầu ô liu xứ Tuscany gợi chuyện hạt gạo Việt, từ mâm cơm mới ở Sơn La đến lô gạo phát thải thấp xuất sang Nhật Bản.

Tháng 11 ở Tuscany, miền Trung nước Ý, là mùa thử dầu ô liu mới. Người dân nướng giòn một lát bánh mì không muối, xát tỏi lên mặt bánh rồi rưới dầu vừa ép. Món ăn có tên fettunta.

Ngày 18/11/2026, tại Casa Italia - Trung tâm Văn hoá Ý (Hà Nội), thực khách cũng chấm bánh mì vào những đĩa dầu ô liu nhỏ. Buổi nếm do Cơ quan Thương mại Ý tại Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ Tuần lễ Ẩm thực Ý trên thế giới lần thứ 11, mang chủ đề “Ẩm thực Ý, Di sản UNESCO - Tinh hoa từ những miền đất và chuỗi giá trị xuất sắc”.

Khách dự hội thảo ngửi dầu ô liu trong phần nếm thử tại Casa Italia, Hà Nội.

Tháng 12/2025, UNESCO ghi danh thực hành ẩm thực của người Ý vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hồ sơ ghi danh nhấn mạnh việc truyền cách nấu trong gia đình và thói quen tận dụng thức ăn còn lại. Cũng ở Tuscany, bánh mì đã khô được nấu cùng rau và đậu thành món súp ribollita, thêm chút dầu ô liu trước khi dọn ra bàn.

Mùa ô liu ở Ý và mâm cơm mới ở Sơn La

Đại sứ Ý tại Việt Nam Marco della Seta cho biết nước Ý có hàng trăm giống ô liu. Quả hái khi còn xanh thường cho dầu thoảng mùi cỏ tươi, đắng nhẹ trên lưỡi và cay nơi cổ họng. Hương vị của dầu phụ thuộc cả vào đất trồng lẫn quãng thời gian từ khi hái quả đến lúc ép.

Bà Bích Phạm, đồng sáng lập Cộng đồng Slow Food tại Hà Nội kể rằng, khi cả nhà trải lưới hứng ô liu, ông bà chỉ cho cháu nhìn quả để chọn lúc hái, lựa tay để khỏi gãy cành. Bà liên hệ những buổi làm vườn ấy với mùa gặt lúa, mùa hái cà phê của các gia đình Việt Nam.

Bà Bích Phạm, đồng sáng lập Cộng đồng Slow Food tại Hà Nội phát biểu tại hội thảo.

Ở Sơn La, người Thái dành nếp vừa gặt để đồ xôi dâng tổ tiên trong lễ mừng cơm mới. Bên đĩa xôi có cá chép nướng, có cơm gói lá dong. Cúng xong, chủ nhà mời họ hàng, bà con trong bản cùng ăn rồi chia phần cho khách mang về. Cũng như lát bánh mì rưới dầu mới ở Tuscany, đĩa xôi thơm đánh dấu một mùa thu hoạch trong đời sống gia đình.

Xuất khẩu thực phẩm xanh, sạch từ vùng trồng

Ông Renzo Moro, Tùy viên Nông nghiệp Đại sứ quán Ý tại Việt Nam cho biết, nhiều loại dầu ô liu Ý được bảo hộ tên gọi gắn với vùng sản xuất. Với dầu mang chỉ dẫn địa lý Toscano, người mua có thể quét mã trên tem chai để biết ai trồng ô liu, cơ sở nào ép dầu và nơi nào đóng chai.

Theo bà Ilaria Piccinni, Trưởng đại diện Cơ quan Thương mại Ý tại Việt Nam, trong nửa đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dầu ô liu hạng extra virgin của Ý sang Việt Nam đạt khoảng 1 triệu euro, tăng gần 33% so với cùng kỳ. Ngày 26 và 27/11, hai nước dự kiến trao đổi tại Hà Nội về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Ông Renzo Moro, Tùy viên Nông nghiệp Đại sứ quán Ý tại Việt Nam chia sẻ tại hội thảo.

Sổ tay của dự án Olive4Climate khuyến nghị người trồng băm nhỏ cành ô liu sau cắt tỉa để phủ đất, bổ sung chất hữu cơ cho vườn. Trên cánh đồng thí điểm 50 ha của Hợp tác xã Thuận Tiến (Cần Thơ), nông dân tận dụng rơm sau gặt để trồng nấm hoặc làm phân bón. Họ điều tiết nước để ruộng có những đợt ngập, khô xen kẽ và vùi phân ngay khi gieo sạ để bớt số lần bón.

Tháng 6/2025, lô hàng đầu tiên gồm 500 tấn gạo mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” xuất sang Nhật Bản với giá giao tại cảng TP. Hồ Chí Minh là 850 USD/tấn. Gạo bán tại Nhật phải đáp ứng giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Để được dùng nhãn hiệu này, đơn vị sản xuất còn phải có xác nhận về nơi trồng, giống lúa, mùa vụ và việc tuân thủ quy trình canh tác.

Khách dự hội thảo chấm bánh mì với dầu ô liu.

Khi bao gạo đã rời cảng, nhà nhập khẩu vẫn có thể lần về vụ gặt ở Việt Nam qua hồ sơ ấy, như người mua chai dầu Toscano có thể tìm lại vườn ô liu.

Bảo Trung