Từ “vương quốc dầu mỏ” đến trung tâm AI toàn cầu
Từ một quốc gia giàu lên nhờ dầu mỏ, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đang đẩy mạnh chuyển đổi sang nền kinh tế công nghệ cao, với trí tuệ nhân tạo (AI) giữ vai trò trung tâm. Việc rời Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) cùng hàng loạt dự án dữ liệu quy mô lớn ra đời cho thấy tham vọng của Abu Dhabi vượt ra ngoài mục tiêu hiện đại hóa kinh tế trong nước. Đồng thời, hướng tới vai trò “cầu nối AI” cho các nước đang phát triển ở châu Phi và Nam Á.
UAE đang tăng tốc chuyển đổi sang nền kinh tế AI, hướng tới vai trò trung tâm công nghệ mới của Trung Đông. Ảnh minh họa: X/XHN.
Trong nhiều thập niên, UAE được biết đến như một trong những quốc gia giàu tài nguyên năng lượng hàng đầu thế giới, với dầu mỏ đóng vai trò trụ cột đối với tăng trưởng kinh tế và ảnh hưởng địa chính trị. Tuy nhiên, những biến động sâu sắc của kinh tế toàn cầu, cùng sự bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đang thúc đẩy quốc gia vùng Vịnh này chuyển hướng mạnh mẽ sang mô hình phát triển hậu dầu mỏ. Phát biểu tại một triển lãm công nghệ ở Washington đầu tháng 5, Đại sứ UAE tại Mỹ Yousef al-Otaiba tuyên bố, việc Abu Dhabi rời OPEC sau gần 60 năm không đơn thuần là một quyết định kinh tế, mà phản ánh sự thay đổi mang tính chiến lược trong tư duy phát triển của nước này.
“Chúng tôi rời đi không phải vì bất đồng hạn ngạch, mà bởi kỷ nguyên dầu mỏ đã khép lại”, ông nhấn mạnh.
Thông điệp này được xem là lời khẳng định cho tham vọng, đưa UAE trở thành một nền kinh tế tăng trưởng dựa trên AI, dữ liệu lớn và công nghệ cao, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào nguồn thu từ dầu mỏ như trước đây.
Hiện nay, UAE được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ ứng dụng AI nhanh nhất thế giới. Theo Báo cáo Phổ cập AI của Viện Kinh tế AI thuộc Microsoft, hơn 70% dân số trong độ tuổi lao động tại UAE thường xuyên sử dụng các công cụ AI. Đây là tỷ lệ cao nhất toàn cầu hiện nay.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, UAE triển khai chiến lược hai hướng. Một mặt, nước này đầu tư quy mô lớn vào các công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ và xây dựng hạ tầng dữ liệu hiện đại. Mặt khác, Abu Dhabi thúc đẩy phát triển các mô hình AI phục vụ các thị trường đang phát triển. Đây là nơi còn thiếu các nền tảng AI bản địa phù hợp về ngôn ngữ và điều kiện kinh tế.
Đáng chú ý, việc Mỹ cho phép xuất khẩu dòng chip Blackwell Ultra thế hệ mới của Nvidia sang UAE đã tạo cú hích lớn cho chiến lược công nghệ của quốc gia này. Đây là loại GPU tiên tiến phục vụ huấn luyện và vận hành các mô hình AI quy mô lớn, được xem như “trái tim” của các trung tâm dữ liệu hiện đại.
Một trong những dự án trọng điểm hiện nay là Khuôn viên AI UAE - Mỹ tại Abu Dhabi. Dự án này được quảng bá là trung tâm dữ liệu AI lớn nhất thế giới ngoài lãnh thổ Mỹ. Dự án có công suất dự kiến lên tới 5 gigawatt, trong đó giai đoạn đầu tiên 200 megawatt dự kiến đi vào vận hành ngay trong năm nay.
Song song với việc phát triển hạ tầng trong nước, UAE cũng đang mở rộng ảnh hưởng công nghệ sang châu Phi và Nam Á. Năm 2025, nước này công bố sáng kiến trị giá 1 tỷ USD nhằm phát triển hạ tầng AI tại châu Phi với mục tiêu “không quốc gia nào bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên AI”.
Ngoài ra, doanh nghiệp công nghệ chủ lực của UAE G42 cùng Microsoft cũng cam kết đầu tư thêm 1 tỷ USD vào Kenya để xây dựng trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng địa nhiệt và phát triển các mô hình AI bằng tiếng Swahili và tiếng Anh.
Tham vọng AI giữa xung đột Trung Đông
Theo ông Yasir Atalan, Phó Giám đốc Futures Lab thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington (Mỹ), các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở hạ tầng tại UAE thời gian qua cho thấy, trung tâm dữ liệu và hệ thống AI đang dần trở thành mục tiêu chiến lược trong các xung đột hiện đại. Khi dữ liệu, năng lực tính toán và trí tuệ nhân tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với kinh tế và quản trị quốc gia, các trung tâm dữ liệu không còn đơn thuần là công trình công nghệ dân sự.
Để giảm thiểu rủi ro, UAE đang chuyển sang mô hình hạ tầng AI phân tán, xây dựng nhiều trung tâm dữ liệu tại các địa điểm khác nhau thay vì tập trung vào một khu vực duy nhất. Đồng thời, nước này cũng xem xét tăng cường các hệ thống phòng thủ nhằm bảo vệ những cơ sở dữ liệu trọng yếu.
Trong bối cảnh đó, ông Yasir đề xuất, các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), gồm UAE, Saudi Arabia, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain, xây dựng cơ chế liên kết dữ liệu khu vực nhằm hỗ trợ lẫn nhau khi xảy ra khủng hoảng hoặc gián đoạn hệ thống.
Giới quan sát nhận định, việc UAE rời OPEC mang ý nghĩa vượt ra ngoài lĩnh vực kinh tế, đồng thời phản ánh xu hướng điều chỉnh chiến lược phát triển của nhiều quốc gia Trung Đông trong kỷ nguyên số. Trong bối cảnh dầu mỏ dần giảm vai trò chi phối, AI, chất bán dẫn và dữ liệu đang nổi lên như những nguồn lực chiến lược mới có ảnh hưởng ngày càng lớn tới năng lực cạnh tranh quốc gia.
Phó Tổng thống, Thủ tướng UAE, Quốc vương Dubai Mohammed bin Rashid Al Maktoum đã đặt mục tiêu, trong vòng 2 năm, UAE sẽ chuyển đổi 50% hoạt động và dịch vụ công sang các hệ thống “AI tác nhân” (agentic AI), qua đó thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong quản trị nhà nước.
“AI không còn chỉ là công cụ. AI có thể phân tích, ra quyết định, thực thi và tự cải thiện theo thời gian thực”, ông Mohammed bin Rashid Al Maktoum khẳng định. Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh định hướng thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản trị công trong giai đoạn tới.
Việc UAE thúc đẩy chiến lược phát triển AI cho thấy nỗ lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế và công nghệ toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Quá trình này được dự báo sẽ tiếp tục tác động tới cục diện cạnh tranh công nghệ, cũng như định hình vai trò của các quốc gia Trung Đông trong kỷ nguyên số.