Nhân kỷ niệm Ngày truyền thống ngành Công Thương Việt Nam (14/5/1951 - 14/5/2026), ông Nguyễn Cảnh Cường - chuyên gia kinh tế, thương mại quốc tế, nguyên Tham tán Thương mại Việt Nam tại Pháp, EU và Vương quốc Anh trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về xây dựng văn hóa công vụ ngành Công Thương trong giai đoạn mới.
Ngành Công Thương tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước trong giai đoạn mới. Ảnh minh họa
Xây dựng tinh thần trách nhiệm, khát vọng cống hiến
- Chặng đường phát triển 75 năm qua, ngành Công Thương đã đạt nhiều thành tựu nổi bật, đóng góp quan trọng đối với nền kinh tế đất nước, đặc biệt là đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách hành chính. Chia sẻ của ông ra sao về thành tựu trên lĩnh vực này của ngành?
Chuyên gia Nguyễn Cảnh Cường: Tôi cho rằng, những kết quả ngành Công Thương đạt được trong thời gian qua là rất quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước áp lực chuyển đổi rất lớn cả về mô hình tăng trưởng, công nghệ, chuỗi cung ứng và cạnh tranh quốc tế.
Trong đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, triển khai dịch vụ công trực tuyến, cải cách thủ tục hành chính hay xây dựng môi trường làm việc hiện đại không chỉ giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp và người dân, mà còn phản ánh tư duy quản trị mới của Bộ Công Thương: chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ và kiến tạo phát triển.
Điều này rất quan trọng bởi ngành Công Thương hiện nay không chỉ quản lý lĩnh vực sản xuất và thương mại đơn thuần, mà đang giữ vai trò trung tâm trong: phát triển công nghiệp quốc gia, thúc đẩy xuất khẩu, bảo đảm an ninh năng lượng, chuyển đổi số kinh tế, phát triển logistics và hội nhập kinh tế quốc tế.
Có thể nói, hiệu quả cải cách của Bộ Công Thương phản ánh năng lực thích ứng của bộ máy nhà nước trong giai đoạn mới. Một thủ tục hành chính được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hành chính, mà trực tiếp tác động tới năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
- Với bề dày truyền thống hơn 75 năm, theo ông việc xây dựng các chương trình hành động cụ thể nhằm khơi dậy niềm tự hào, hun đúc tinh thần trách nhiệm và lan tỏa các giá trị cốt lõi của ngành Công Thương có ý nghĩa như thế nào?
Chuyên gia Nguyễn Cảnh Cường: Tôi cho rằng, điều này có ý nghĩa rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng cao trong khi môi trường công vụ đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Ngành Công Thương là một trong những ngành có phạm vi quản lý rất rộng, liên quan trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế, sản xuất công nghiệp, xuất nhập khẩu, thương mại điện tử, năng lượng và đời sống người dân.
Chính vì vậy, xây dựng văn hóa công vụ, văn hóa ngành Công Thương không chỉ là câu chuyện truyền thống hay tuyên truyền hình thức, mà là xây dựng động lực tinh thần để đội ngũ cán bộ giữ được niềm tin nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Một đội ngũ công chức nếu chỉ làm việc bằng quy trình sẽ rất khó đổi mới. Nhưng nếu họ có niềm tự hào nghề nghiệp, có cảm giác công việc của mình góp phần vào sự phát triển đất nước, họ sẽ có động lực để vượt qua áp lực.
Như vậy, việc xây dựng văn hóa công vụ, văn hóa ngành nhằm khơi dậy truyền thống ngành chính là tạo ra “sức mạnh mềm” cho bộ máy quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.
Ông Nguyễn Cảnh Cường - chuyên gia kinh tế, thương mại quốc tế, nguyên Tham tán Thương mại Việt Nam tại Pháp, EU và Vương quốc Anh. Ảnh: Quốc Chuyển
Chuyển từ văn hóa “tuân thủ” sang văn hóa “kiến tạo”
- Trong giai đoạn phát triển vươn mình của dân tộc, theo ông, xây dựng văn hóa ngành Công Thương cần tập trung vào những yếu tố nào để vừa kế thừa truyền thống, vừa tạo động lực đổi mới, thích ứng với yêu cầu phát triển và hội nhập?
Chuyên gia Nguyễn Cảnh Cường: Ở góc độ cá nhân, theo tôi, xây dựng văn hóa ngành trong giai đoạn mới cần dựa trên hai yếu tố song song: kế thừa truyền thống và thúc đẩy đổi mới.
Truyền thống của ngành Công Thương là tinh thần tiên phong trong phát triển kinh tế đất nước, đồng hành cùng doanh nghiệp và phục vụ phát triển quốc gia. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chỉ giữ truyền thống thôi là chưa đủ. Ngành Công Thương cần xây dựng một hệ giá trị mới phù hợp với nền kinh tế số và hội nhập quốc tế.
Như vậy, văn hóa ngành cần tập trung vào 5 giá trị cốt lõi: Trách nhiệm, minh bạch, chuyên nghiệp, đổi mới, phục vụ phát triển. Điểm quan trọng nhất là phải chuyển từ văn hóa "tuân thủ” sang văn hóa "kiến tạo”. Tức là cán bộ không chỉ làm đúng quy trình, mà cần: chủ động giải quyết vấn đề, hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thích ứng nhanh với thay đổi của kinh tế thế giới.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng phải trở thành một phần của văn hóa công vụ mới. Một nền hành chính hiện đại không thể vận hành bằng tư duy cũ hay quy trình thủ công kéo dài.
- Quan điểm của ông như thế nào về yêu cầu xây dựng văn hóa tuân thủ, kỷ luật, tăng cường phối hợp nội bộ, phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu; đồng thời hình thành thói quen tự học, tự đào tạo, liên tục cập nhật tri thức trong toàn ngành?
Chuyên gia Nguyễn Cảnh Cường: Tôi cho rằng đây là những yêu cầu rất đúng và rất trúng với bối cảnh hiện nay. Ngành Công Thương đang quản lý nhiều lĩnh vực rất phức tạp và biến động nhanh. Nếu đội ngũ cán bộ không liên tục cập nhật tri thức sẽ rất khó theo kịp thực tiễn. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và chuyển đổi số, cán bộ công chức không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ. Văn hóa tự học, tự đào tạo và học tập suốt đời sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc.
Tuy nhiên, theo tôi, muốn xây dựng được một đội ngũ chuyên nghiệp và hiện đại, ngoài yêu cầu kỷ luật và trách nhiệm, cần đặc biệt chú ý tới hai yếu tố.
Thứ nhất là xây dựng môi trường làm việc có động lực phát triển nghề nghiệp. Nhiều cán bộ trẻ hiện nay rất giỏi, có tư duy hiện đại, nhưng họ cũng chịu áp lực rất lớn, đặc biệt là cơ hội phát triển. Vì vậy cần tạo điều kiện để cán bộ: được đào tạo, được trao quyền, được ghi nhận thành tích thực chất và có cơ hội tham gia các chương trình lớn của ngành.
Thứ hai, muốn cán bộ dám đổi mới thì phải có cơ chế bảo vệ người dám chịu trách nhiệm. Nếu chỉ yêu cầu sáng tạo nhưng không có cơ chế bảo vệ thì tâm lý phổ biến sẽ là: làm chậm để an toàn, né tránh quyết định, xin ý kiến nhiều tầng. Điều đó sẽ làm giảm hiệu quả quản trị. Vì thế, nền tảng quan trọng nhất của văn hóa công vụ hiện đại là: xây dựng được đội ngũ vừa có năng lực chuyên môn, vừa có tinh thần trách nhiệm.
- Trước đỏi hỏi yêu cầu phát triển mới, ông có kỳ vọng gì đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động ngành Công Thương trong hành trình xây dựng một nền văn hóa ngành giàu bản sắc?
Chuyên gia Nguyễn Cảnh Cường: Tôi nghĩ rằng, ngành Công Thương đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với rất nhiều cơ hội nhưng cũng rất nhiều thách thức. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, sức mạnh của một quốc gia không chỉ nằm ở vốn hay công nghệ, mà còn nằm ở chất lượng đội ngũ thực thi chính sách.
Vì vậy, kỳ vọng rằng, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành Công Thương sẽ tiếp tục giữ gìn tinh thần tiên phong, trách nhiệm và khát vọng cống hiến đã được hun đúc suốt hơn 75 năm qua. Mỗi cán bộ ngành Công Thương hôm nay không chỉ đang thực hiện nhiệm vụ hành chính, mà đang trực tiếp góp phần: thúc đẩy phát triển công nghiệp quốc gia, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và xây dựng vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nếu xây dựng được một nền văn hóa công vụ: chuyên nghiệp, minh bạch, đổi mới, dám chịu trách nhiệm và đồng hành cùng doanh nghiệp, ngành Công Thương sẽ không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ quản lý nhà nước, mà còn tiên phong thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước trong giai đoạn mới.
- Xin cảm ơn ông!
Giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, quản lý nhiều lĩnh vực thiết yếu. Vì vậy, xây dựng văn hóa công vụ không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn gắn trực tiếp với hiệu lực quản lý, điều hành của ngành Công Thương.