Sáng 15/4, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Chính phủ tổ chức Hội nghị chuyên đề: "Kỹ năng và định hướng sáng tác tác phẩm dự thi Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ hai, năm 2026 trong Đảng bộ Chính phủ".
Nội dung hội nghị gồm: Tập huấn kỹ năng sáng tác tác phẩm chính luận và tọa đàm, trao đổi kinh nghiệm thông qua phân tích tác phẩm đoạt giải, chia sẻ thực tiễn sáng tác tác phẩm chính luận, với sự tham gia của các báo cáo viên là những chuyên gia đầu ngành và những tác giả đã đoạt giải cao tại các mùa thi trước. Những nội dung được chia sẻ tại hội nghị sẽ là cẩm nang, là tiếng nói của những người cầm bút "chiến đấu" trên mặt trận tư tưởng.
Các đại biểu tham dự chương trình. Ảnh: Thu Hường
“Bút sắc” trên mặt trận tư tưởng
TS. Lê Đức Hoàng, Phó Trưởng Khoa Tuyên truyền, thành viên Ban Chỉ đạo 35 Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trình bày chuyên đề 1: “Gợi ý lựa chọn chủ đề và cách thức xây dựng tác phẩm tham gia cuộc thi bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”.
Với kinh nghiệm nhiều năm nghiên cứu và đào tạo lý luận chính trị, TS. Lê Đức Hoàng đã mang đến cho hội thảo góc nhìn hệ thống, bài bản về nghệ thuật lựa chọn chủ đề, bước đầu tiên và quan trọng nhất trong toàn bộ quy trình sáng tác một tác phẩm chính luận.
Theo TS. Lê Đức Hoàng, điều đầu tiên người viết cần làm là nghiên cứu kỹ thể lệ cuộc thi, các quy định về thể loại và dung lượng. Nắm vững những con số tưởng chừng khô khan này lại chính là điều kiện tiên quyết để bài viết không bị loại ngay từ vòng sơ khảo chỉ vì sai thể thức.
Về chiến lược triển khai, TS. Lê Đức Hoàng đề xuất hai hướng tiếp cận: triển khai đồng loạt (phát động để cán bộ, đảng viên tự lựa chọn chủ đề, thể loại phù hợp năng lực) hoặc triển khai có định hướng, phân luồng theo thế mạnh, giao nhiệm vụ có trọng tâm, trọng điểm, "mũi nhọn".
Phân loại tuyến bài theo hai hướng "xây" và "chống". Bài "xây" là những tác phẩm khẳng định chủ trương đúng đắn, thực tiễn thành tựu, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng: "Nêu rõ hiện thực được thừa nhận, ca ngợi; khẳng định chủ trương đúng đắn, thiết thực, sáng tạo; dẫn chứng cụ thể việc tổ chức thực hiện chủ trương đó và một số kết quả nổi bật".
Bài "chống" thì ngược lại, trực tiếp đối mặt với luận điệu sai trái, xuyên tạc: "Chỉ rõ nội dung luận điệu xuyên tạc, chống phá; vạch trần động cơ, bản chất; dùng luận cứ khoa học, chắc chắn, rõ ràng, thuyết phục (lý luận, pháp lý, lịch sử, thực tiễn) để đấu tranh, phản bác".
Để minh họa, TS. Lê Đức Hoàng viện dẫn các loạt bài đoạt giải ở các mùa thi trước như: "Phản bác ảo vọng ngông cuồng của những kẻ 'lật sử'", "Nhốt 'quyền lực đen' trong 'lồng' thể chế: Truy tận nơi 'trú ẩn' cuối cùng", hay "Lời thề và sự bội ước cần lên án!" với những tiêu đề đanh thép, gọn gàng nhưng đủ sức "câu" người đọc và phản ánh đúng bản chất nội dung bên trong. Đây cũng là bài học về cách đặt tít, tên bài ngắn gọn, có sức nặng chính luận và khả năng lan toả.
Tiếp nối, Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu Chiến binh Việt Nam, trình bày chuyên đề 2: Kỹ năng và kinh nghiệm sáng tạo tác phẩm tham dự cuộc thi “Chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng” với những hướng dẫn cụ thể và thực tiễn về quy trình tổ chức từng loại tác phẩm dự thi.
Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu Chiến binh Việt Nam, trình bày chuyên đề 2: Kỹ năng và kinh nghiệm sáng tạo tác phẩm tham dự cuộc thi “Chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”. Ảnh: Thu Hường
Nhà báo Đỗ Phú Thọ nhấn mạnh, theo thể lệ năm 2026, mỗi tác giả được gửi tối đa 5 tác phẩm: gồm 1 bài tạp chí (in hoặc điện tử), 1 bài báo (in hoặc điện tử), 1 tác phẩm phát thanh, 1 tác phẩm truyền hình và 1 video clip. Đây là cơ hội lớn để tối đa hoá "cơ hội vào giải", song cũng đòi hỏi người viết phải có chiến lược và kỷ luật.
Với bài tạp chí, nhà báo Đỗ Phú Thọ đề xuất quy trình 4 bước bắt buộc: Xác định đề tài, chủ đề; thu thập và khai thác thông tin, đọc tài liệu kết hợp phỏng vấn; thể hiện tác phẩm về nội dung và hình thức; đọc lại, bổ sung chú thích, tài liệu tham khảo.
Nhà báo Đỗ Phú Thọ đặc biệt lưu ý, "các giám khảo thường đọc kỹ phần tóm tắt", chính vì vậy, phần tóm tắt (không quá 150 từ) phải được đầu tư kỹ lưỡng, bao quát hết nội dung nhưng vẫn tạo được sự gợi mở, cuốn hút.
Với bài báo, điểm khác biệt cốt lõi so với tạp chí là tính thời sự và văn phong gần gũi: "Các tác phẩm báo mang tính thời sự hơn tạp chí và văn phong dễ hiểu hơn". Cách đặt tít bài báo cần có sức hấp dẫn, cuốn hút người đọc vì độc giả báo thường tiếp xúc với lượng thông tin rất lớn trong ngày.
Trong phần nói về các lỗi thường gặp, vốn là nội dung được chú ý nhất, nhà báo Đỗ Phú Thọ thẳng thắn chỉ ra, lỗi phổ biến nhất chính là "bài tạp chí viết ngắn hơn hoặc dài hơn so với thể lệ, sẽ bị loại ngay (không được chấm), nhưng rất nhiều người mắc phải". Đây không phải lỗi về nội dung, mà là lỗi về kỷ luật sáng tác, điều mà bất kỳ người dự thi nào cũng hoàn toàn có thể kiểm soát được, nếu chịu khó đọc kỹ thể lệ ngay từ đầu.
Từ lý luận đến thực tiễn
Nếu hai chuyên đề trên cho người tham dự cái "khung xương" lý thuyết, thì phần tọa đàm là phần "thổi hồn", nơi những tác giả đoạt giải chia sẻ bài học kinh nghiệm trong quá trình dự thi và làm tác phẩm mà không có trong giáo trình nào.
Với tư cách tác giả đoạt giải tại Cuộc thi chính luận năm 2025 với loạt bài 3 kỳ "Phản bác luận điệu xuyên tạc về tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị", nhà báo Lương Thị Vân Anh, Phó trưởng Ban Thời sự - Nội chính, Báo Pháp luật Việt Nam bắt đầu bằng nhận định xúc tích nhưng giàu nội hàm: "Đề tài càng cụ thể, càng bám sát đời sống thực tiễn càng dễ triển khai. Không nên ôm đồm quá nhiều nội dung, nhiều sự kiện trong một tác phẩm, sẽ dễ gây 'loãng' thông tin, khiến bài viết thiếu trọng tâm, gây mệt mỏi cho người đọc".
Theo nhà báo Lương Thị Vân Anh, khi theo dõi diễn biến về Nghị quyết 18-NQ/TW về tinh gọn bộ máy, các luận điệu xuyên tạc thường tập trung vào 3 hướng chính: phủ nhận tính tất yếu của cải cách; gây lo ngại về quyền lợi, việc làm của đội ngũ cán bộ, công chức; hoài nghi về tính khả thi.
“Thay vì viết một bài đơn lẻ, tôi xây dựng thành loạt 3 kỳ tương ứng với 3 trường thông tin cần luận giải một cách thuyết phục”, nhà báo Lương Thị Vân Anh bày tỏ.
Ấn tượng hơn là triết lý của nhà báo Lương Thị Vân Anh về cách viết: "Phản bác hiệu quả không nằm ở việc khẳng định đối phương sai, mà ở chỗ giúp người đọc hiểu vì sao họ nắm bắt vấn đề sai".
Với nguyên tắc: "Tôi không viết theo kiểu khẩu hiệu; không sa vào trích dẫn dày đặc các văn bản; cũng không lạm dụng nhiều số liệu… một bài chính luận chỉ thực sự thuyết phục khi người đọc không có cảm giác mình đang 'bị tuyên truyền', mà tự mình nhận ra vấn đề qua hệ thống dẫn chứng cụ thể, lập luận chặt chẽ, có lý, có tình".
Về mặt kỹ thuật, nhà báo Lương Thị Vân Anh đề xuất mô hình 3 lớp dữ liệu: Thứ nhất, hệ thống các nghị quyết của Đảng, đây là trục ''xương sống'' để định hướng tư tưởng cho toàn bộ tác phẩm. Thứ hai, số liệu, dẫn chứng cụ thể từ thực tiễn. Thứ ba, là việc nhận diện rõ các luận điệu sai trái xuất hiện ở đâu, lập luận như thế nào và tác động ra sao. Ba lớp dữ liệu này, nếu được kết nối chặt chẽ, sẽ giúp tác phẩm vừa đúng về định hướng, vừa giàu sức thuyết phục từ thực tiễn
Kết thúc phần chia sẻ, nhà báo Lương Thị Vân Anh gửi gắm: "Mỗi tác phẩm chính luận, nếu được đầu tư nghiêm túc, bài bản, viết bằng trách nhiệm và tình yêu nghề, sẽ không chỉ là một bài viết đơn thuần, mà chính trang giấy, ngòi bút của người viết cũng có thể trở thành 'vũ khí sắc bén' trên mặt trận tư tưởng, góp phần phò chính, trừ tà”.
Khi "Concert quốc gia" trở thành chủ đề chính luận
Đến hội thảo với tư cách tác giả đoạt giải B toàn quốc năm 2025 với đề tài: Phòng chống biến thể của virus "xét lại lịch sử" từ không gian văn hóa đại chúng: Nhìn từ hiện tượng "Concert quốc gia”, tác giả Phạm Văn Đại, Văn phòng Đảng ủy Chính phủ chia sẻ: "Lần đầu tiên cụm từ 'Concert quốc gia' như một khái niệm, một cảm thức của giới trẻ trong dòng chảy văn hóa Việt Nam đương đại, biểu lộ tinh thần tự tôn, lòng tự hào dân tộc và nhất là tinh thần yêu nước, sự đoàn kết, đồng lòng trước những vấn đề, sự kiện lớn của đất nước".
Tác giả Phạm Văn Đại lập luận, chính những hiệu ứng tích cực của hiện tượng này đã góp phần phòng, chống biến thể của virus "xét lại lịch sử", một loại quan điểm sai trái đang cố tình bóp méo, phủ nhận các giá trị lịch sử của dân tộc.
Do đó, cần "lựa chọn những đề tài, chủ đề mang tính thời sự, được sự quan tâm của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân; có tính chiến đấu hoặc có sức lan tỏa và tuyên truyền sâu rộng"; đồng thời phải "gắn chặt chẽ để thấy mối quan hệ biện chứng giữa những sự kiện chính trị, những hiện tượng xã hội với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng", ông Phạm Văn Đại chia sẻ.
Lưu ý về cách nghiên cứu, tiếp cận, tác giả Phạm Văn Đại cho rằng: “Cần lập luận, các luận điểm phải chặt chẽ, khoa học, ngôn ngữ mang tính chính luận, có các dẫn chứng cụ thể, sinh động để tăng sức thuyết phục. Phải đề ra các giải pháp căn cơ, phù hợp, khả thi với vấn đề mà mình nghiên cứu, đảm bảo vừa có tính lý luận, vừa có tính thực tiễn, có thể tuyên truyền, ứng dụng được. Tránh lối viết chung chung, sáo rỗng”.
Đồng chí Lại Xuân Lâm, Phó Bí thư Đảng ủy Chính phủ tặng hoa các chuyên gia. Ảnh: Thu Hường
Soi chiếu thực tiễn
Đại diện cho nhóm tác giả đoạt Giải C tại cuộc thi năm 2025 với tuyến bài 3 kỳ "Chuyển đổi số trong Đảng: Đổi mới phương thức lãnh đạo trong kỷ nguyên số" đăng trên báo Dân trí, nhà báo Lê Bảo Trung - Trưởng ban Khoa học - Công nghệ và Giáo dục, Báo Dân trí mang đến chia sẻ, làm thế nào để "chuyển hóa một chủ đề kỹ thuật khô khan thành một tác phẩm chính luận" đầy sức sống.
Theo nhà báo Lê Bảo Trung, khi quyết định chọn đề tài chuyển đổi số, vốn "không mới về mặt khái niệm nhưng lại rất thiếu những chất liệu người thật, việc thật” nhóm tác giả đã xác định triết lý xuyên suốt là chiến lược "Lấy xây để chống", dùng việc lan tỏa cái tốt, khẳng định những thành tựu đổi mới thực chất để làm nền tảng vững chắc, từ đó vô hiệu hóa các luồng thông tin xấu độc.
Điểm cốt lõi trong quy trình của nhóm là công thức 3 bước: "Dựng khung lý luận - Soi chiếu thực tiễn - Đúc kết bài học". Sau khi dựng khung lý luận chặt chẽ từ các văn kiện như Quyết định 204-QĐ/TW (phê duyệt đề án chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng) và Nghị quyết 57-NQ/TW, nhóm tác giả đi thực tế và "không trích dẫn nghị quyết một cách khô cứng, mà dùng nghị quyết để giải thích cho những chuyển động đang diễn ra hàng ngày ở cơ sở".
Những hình ảnh sống động được khai thác từ thực tiễn, như hình ảnh "những bí thư chi bộ đã ngoài 60, 70 tuổi kiên trì hướng dẫn đảng viên dùng 'Sổ tay đảng viên điện tử” tại phường Định Công (Hà Nội), hay kết quả Nghệ An hoàn thành toàn bộ 11/11 mục tiêu về Chính quyền số. “Tất cả là những minh chứng sống động nhất để phản bác lại các luận điệu cho rằng chuyển đổi số trong Đảng là xa vời, khó thực hiện” - nhà báo Lê Bảo Trung khẳng định.
Nhìn toàn cảnh hội thảo, có thể nhận thấy một sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong phần chia sẻ của tất cả các diễn giả, tính thực tiễn là linh hồn của tác phẩm chính luận. Tất cả đều gặp nhau ở một điểm, bài viết chính luận hiệu quả không phải là bài viết nêu nhiều khẩu hiệu nhất, hay trích dẫn nhiều nghị quyết nhất, mà là bài viết giúp người đọc tự mình nhận ra sự đúng đắn của đường lối thông qua lập luận chặt chẽ, dẫn chứng sinh động và ngôn ngữ gần gũi.
Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, từ khi được phát động, đã trở thành một diễn đàn chính trị – báo chí quan trọng, thu hút sự tham gia đông đảo của cán bộ, đảng viên, nhà báo và các tầng lớp trí thức trong cả nước. Năm 2026, Đảng bộ Chính phủ tiếp tục tổ chức cuộc thi lần thứ hai với mục tiêu nâng cao chất lượng và số lượng tác phẩm, trang bị cho người viết những kỹ năng bài bản, chuyên nghiệp hơn.