Đổi mới quản lý, khơi thông nguồn lực cho chợ truyền thống
Trong bức tranh phát triển thương mại đa dạng hiện nay, chợ truyền thống vẫn là kênh lưu thông hàng hóa thiết yếu, gắn bó mật thiết với đời sống người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn. Không chỉ đáp ứng nhu cầu mua sắm hằng ngày, chợ còn tạo sinh kế cho hàng nghìn tiểu thương, góp phần ổn định an sinh xã hội và tiêu thụ sản phẩm địa phương. Tuy nhiên, trước yêu cầu tiêu dùng ngày càng cao về chất lượng, an toàn và dịch vụ, hệ thống chợ truyền thống buộc phải đổi mới để thích ứng.
Theo Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, toàn tỉnh hiện có 401 chợ đang hoạt động. Đến nay, 124 xã, phường đã hoàn thành việc công bố phân hạng, phân loại chợ theo thẩm quyền quản lý. Trong đó, 335 chợ đủ điều kiện phân hạng, gồm 7 chợ hạng 1, 41 chợ hạng 2 và 287 chợ hạng 3. Công tác phân hạng là cơ sở quan trọng để xây dựng kế hoạch đầu tư, quản lý và khai thác chợ phù hợp với điều kiện thực tế.
Nhiều gian hàng tại chợ truyền thống rơi vào cảnh trầm lắng trước sức ép cạnh tranh gay gắt từ thương mại điện tử và siêu thị. Ảnh minh họa.
Cùng với đó, mô hình quản lý chợ cũng đang từng bước chuyển dịch theo hướng xã hội hóa. Hiện nay, có 26 chợ do hợp tác xã quản lý, 80 chợ do doanh nghiệp quản lý, 26 chợ do đơn vị sự nghiệp công lập quản lý và 203 chợ do UBND xã, phường trực tiếp quản lý. Dù trong năm 2025 không phát sinh thêm trường hợp chuyển đổi mô hình, song các địa phương tiếp tục củng cố, nâng cao hiệu quả đối với những chợ đã thực hiện chuyển đổi trước đó.
Thực tiễn cho thấy, các chợ do doanh nghiệp và hợp tác xã quản lý thường đạt hiệu quả kinh tế cao hơn so với mô hình ban quản lý truyền thống. Việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp, hợp tác xã giúp huy động tốt nguồn vốn xã hội hóa, đẩy nhanh tiến độ cải tạo, nâng cấp hạ tầng, sắp xếp ngành hàng khoa học và khai thác hiệu quả các dịch vụ đi kèm. Qua đó, hoạt động chợ trở nên linh hoạt, phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.
Một ví dụ điển hình là Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ chợ Hiếu Phụng (xã Hiếu Phụng, tỉnh Vĩnh Long), đơn vị đã chuyển đổi mô hình quản lý chợ từ năm 2019. Với 13 thành viên, hợp tác xã đang quản lý hơn 100 tiểu thương kinh doanh trên diện tích khoảng 2.000m², nằm tại vị trí trung tâm xã. Nhờ cách làm bài bản, chợ không chỉ đáp ứng nhu cầu mua bán của người dân mà còn góp phần cải thiện sinh kế, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Đến năm 2025, chợ tiếp tục triển khai mô hình chợ an toàn thực phẩm, hướng tới môi trường kinh doanh văn minh, bền vững.
Ông Phạm Anh Dũng, Giám đốc HTX Thương mại Dịch vụ chợ Hiếu Phụng cho biết, hợp tác xã thường xuyên tuyên truyền về phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm, niêm yết giá bằng hệ thống loa nội bộ. Việc chuyển đổi mô hình quản lý đã tạo thay đổi rõ nét trong vận hành chợ, từ đầu tư hạ tầng, sắp xếp ngành hàng đến giữ gìn vệ sinh, trật tự. Tiểu thương nâng cao ý thức vì quyền lợi của mình gắn liền với hiệu quả chung, qua đó giúp chợ ngày càng thu hút người dân đến mua sắm.
Các mặt hàng thiết yếu như đồng phục, cặp sách được bày bán bắt mắt nhưng sức mua vẫn chưa đạt kỳ vọng của tiểu thương. Ảnh minh họa.
Chuẩn hóa chợ an toàn thực phẩm, nâng chất lượng dịch vụ
Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác quản lý và phát triển chợ vẫn đối mặt không ít thách thức. Tình trạng chợ, điểm kinh doanh tự phát còn tồn tại, gây ảnh hưởng đến trật tự đô thị, môi trường và an toàn giao thông. Đồng thời, trước áp lực cạnh tranh từ thương mại điện tử và các mô hình bán lẻ hiện đại, hoạt động của nhiều chợ truyền thống có xu hướng suy giảm; phương thức kinh doanh và mức độ ứng dụng công nghệ của tiểu thương còn chậm đổi mới.
Trước thực tế đó, năm 2025, tỉnh Vĩnh Long tiếp tục dành nguồn lực đầu tư xây dựng, nâng cấp, cải tạo hệ thống chợ. Toàn tỉnh hiện có 14 chợ được đầu tư nâng cấp với tổng vốn hơn 9,7 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngoài ngân sách khoảng 4,1 tỷ đồng do doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị sự nghiệp công lập đầu tư; vốn ngân sách nhà nước hơn 5,6 tỷ đồng. Cùng với đầu tư hạ tầng, việc chuẩn hóa mô hình chợ an toàn thực phẩm được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và niềm tin của người tiêu dùng.
Hiện toàn tỉnh đang duy trì 19 mô hình thí điểm chợ an toàn vệ sinh thực phẩm và gần 600 điểm kinh doanh thực phẩm đạt tiêu chí vệ sinh an toàn vệ sinh thực phẩm tại các chợ. Qua quá trình triển khai, nhận thức và ý thức chấp hành quy định về sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn của tiểu thương được nâng lên rõ rệt.
Bên cạnh đó, công tác kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc hàng hóa từng bước được tăng cường, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Để bắt kịp xu hướng tiêu dùng hiện đại, nhiều tiểu thương đã chủ động trang bị mã QR, chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt. Ảnh minh họa.
Tại chợ Tân Hạnh (phường Tân Hạnh), mô hình chợ thí điểm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm đã được duy trì hiệu quả trong nhiều năm. Hiện chợ có hơn 100 điểm kinh doanh thực phẩm đạt tiêu chí an toàn vệ sinh thực phẩm. Ban quản lý chợ thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở tiểu thương tuân thủ quy định về nguồn gốc hàng hóa, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự và trang bị bảo hộ lao động. Các ngành hàng thực phẩm được kiểm tra định kỳ, kiểm soát chặt chẽ nhãn mác, bao bì, hạn sử dụng; riêng thịt gia súc, gia cầm phải có dấu kiểm dịch của cơ quan thú y trước khi đưa vào kinh doanh.
Thời gian tới, Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long sẽ triển khai kế hoạch phát triển và quản lý chợ giai đoạn 2026 - 2030, gắn với chuyển đổi mô hình quản lý, chuyển đổi số và tháo gỡ vướng mắc trong phát triển chợ theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các xã, phường chủ động cân đối nguồn vốn, kêu gọi đầu tư hạ tầng thương mại, tăng cường chỉnh trang, đảm bảo phòng cháy chữa cháy, an toàn vệ sinh thực phẩm và xử lý dứt điểm tình trạng kinh doanh tự phát.
Đổi mới quản lý gắn với đầu tư hạ tầng và chuẩn hóa an toàn thực phẩm đang mở ra hướng đi bền vững, giúp chợ truyền thống nâng cao sức cạnh tranh, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển thương mại và đời sống người dân.