Biến phụ phẩm thành tài nguyên, gia tăng giá trị cây mía
Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng xanh, ngành mía đường đang chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về cách tiếp cận sản xuất. Thay vì coi phụ phẩm là gánh nặng môi trường, nhiều doanh nghiệp đã biến chúng thành nguồn lực giá trị.
Sự phát triển của xăng sinh học E10 đang mở ra cơ hội tái định vị cây mía, từ nguyên liệu sản xuất đường truyền thống trở thành nguồn năng lượng và tài nguyên cho kinh tế tuần hoàn. Ảnh minh họa
Tại hội thảo “Chuyển đổi năng lượng xanh - động lực tăng trưởng bền vững”, ông Trần Đình Cường, Tổng giám đốc Công ty CP Phát triển sản xuất AgriS cho biết, doanh nghiệp đang vận hành hệ thống 10 nhà máy mía đường tại Việt Nam, Lào và Campuchia với tổng công suất ép khoảng 41.000 tấn mía/ngày, cung ứng khoảng 4.700 tấn đường/ngày ra thị trường.
Điểm đáng chú ý, toàn bộ hệ thống nhà máy của AgriS đã chuyển sang vận hành bằng nhiên liệu sinh khối, không sử dụng than. Thay vì coi bã mía, mật rỉ hay bùn lọc là chất thải, doanh nghiệp tái định vị chúng thành nguyên liệu đầu vào cho chu kỳ sản xuất mới.
Bã mía sau ép được sử dụng làm nhiên liệu cho lò hơi, đồng thời là nguyên liệu cho nhiều ngành như sản xuất giấy, ván ép, phân vi sinh, thức ăn chăn nuôi… Nguồn điện từ tua-bin hơi không chỉ đáp ứng nhu cầu nội bộ mà còn dư để hòa lưới quốc gia.
Mỗi năm, gần 1 triệu tấn bã mía được đưa vào chu trình sản xuất điện và nhiệt. Với công nghệ mới, sản lượng điện từ cùng một lượng bã mía có thể tăng thêm 1,5-2 lần so với hiện tại.
Không chỉ bã mía, các phụ phẩm khác như mật rỉ và bùn lọc cũng được khai thác hiệu quả. Mật rỉ là nguyên liệu quan trọng để sản xuất ethanol, thành phần chính trong xăng sinh học E10, trong khi bùn lọc được tái chế thành phân hữu cơ, góp phần cải tạo đất và “chôn giữ” carbon.
Dù có nhiều tiềm năng, ngành mía đường vẫn đối mặt với không ít thách thức. Tại Webinar “Giảm phát thải carbon trong ngành mía đường: Từ thí điểm thực địa đến khả năng nhân rộng”, TS. Cao Anh Đương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Mía đường, cho hay, chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân còn thiếu bền vững, chủ yếu theo từng vụ ngắn hạn, dễ bị phá vỡ.
Hiện, cả nước có khoảng 220.000 hộ nông dân tham gia chuỗi mía đường, trong đó nhiều vùng thuộc khu vực khó khăn. Tuy nhiên, tập quán sản xuất như đốt lá mía sau thu hoạch vẫn phổ biến, làm gia tăng phát thải và lãng phí nguồn sinh khối từ 15-25 tấn/ha.
Ở khâu chế biến, quy mô nhà máy còn hạn chế. Từ 44 nhà máy trước đây, hiện chỉ còn khoảng 25 nhà máy hoạt động, với công suất trung bình khoảng 3.500 tấn/ngày - thấp hơn so với nhiều nước trong khu vực. Công nghệ tại nhiều nhà máy vẫn tiêu hao năng lượng lớn và không phải cơ sở nào cũng có khả năng phát điện sinh khối.
Xăng E10: Đòn bẩy nâng tầm cây mía thành “cây năng lượng”
Trong bối cảnh thúc đẩy năng lượng sạch, xăng sinh học E10 được kỳ vọng tạo cú hích quan trọng cho ngành mía đường. TS. Cao Anh Đương chia sẻ, từ mía và các sản phẩm phụ như mật rỉ, có thể sản xuất ethanol phục vụ pha trộn xăng sinh học. Theo đó, 1 tấn mía có thể sản xuất khoảng 70 lít ethanol, trong khi 1 tấn mật rỉ có thể tạo ra tới 270 lít ethanol. Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng thay thế nhiên liệu hóa thạch.
Đáng chú ý, ethanol từ mía có thể giúp giảm tới 90% phát thải so với nhiên liệu hóa thạch. Cùng với đó, cây mía có khả năng hấp thụ hơn 200 kg CO₂/tấn và tích trữ tới 60 tấn carbon/ha, tạo lợi thế lớn trong bối cảnh thị trường carbon đang hình thành.
Bên cạnh đó, việc phát triển thị trường tín chỉ carbon và cơ chế thương mại hóa sẽ giúp doanh nghiệp và nông dân có thêm nguồn thu, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi xanh.
Tuy nhiên, đại diện AgriS cho biết, tính mùa vụ của ngành mía đường khiến hệ thống phát điện chỉ hoạt động khoảng 4 tháng/năm, gây lãng phí lớn về hạ tầng... Từ thực tế này, doanh nghiệp kiến nghị, cần có cơ chế tạo điều kiện để tận dụng phụ phẩm nông nghiệp khác như rơm rạ, trấu… nhằm duy trì hoạt động phát điện quanh năm. Nếu được tháo gỡ, các nhà máy mía đường hoàn toàn có thể trở thành những “trung tâm năng lượng sinh khối”, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.
Các chuyên gia nhận định, nhìn tổng thể, ngành mía đường đang đứng trước bước ngoặt quan trọng. Từ một ngành sản xuất truyền thống, mía đường có cơ hội trở thành trụ cột của kinh tế sinh học và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần một chiến lược tái cấu trúc toàn diện. Trong đó, trọng tâm là củng cố liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư công nghệ hiện đại và hoàn thiện cơ chế chính sách.
Đặc biệt, việc thay đổi nhận thức, từ coi mía là cây nguyên liệu sản xuất đường sang “cây năng lượng” sẽ là chìa khóa để khai thác tối đa giá trị của toàn chuỗi. Xăng E10, trong bối cảnh đó, không chỉ là một loại nhiên liệu mới mà còn là “cú hích” quan trọng, thúc đẩy ngành mía đường chuyển mình theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững hơn.
Sự phát triển của xăng sinh học E10 đang mở ra cơ hội tái định vị cây mía từ nguyên liệu sản xuất đường truyền thống trở thành nguồn năng lượng và tài nguyên cho kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, để tận dụng được “cú hích” này, ngành mía đường cần vượt qua nhiều điểm nghẽn về liên kết chuỗi, công nghệ và cơ chế chính sách.