Gìn giữ “mạch máu” cho phát triển
Bên cạnh điện, khí đốt, xăng dầu cũng được coi là "bánh mì" của nền kinh tế, không thể thay thế trong sản xuất, vận tải và tiêu dùng hàng ngày. Sử dụng xăng dầu tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhằm gìn giữ "mạch nguồn" cho phát triển kinh tế.
Sinh thời, khi đến thăm đoàn xe đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam vào ngày 28/3/1951, Bác Hồ đã căn dặn: “Xe, xăng là mồ hôi, nước mắt, xương máu của nhân dân. Các chú phải chăm sóc xe, yêu xe như con, quý xăng như máu”. Xe và xăng là tài sản, là mồ hôi, là xương máu của nhân dân, vì vậy, Bác yêu cầu các cán bộ, chiến sĩ ngành xe cần phải thực hành tiết kiệm, ra sức giữ gìn tài sản của nhân dân như máu của chính mình.
Tấm gương tiết kiệm và lời dạy của Người sau 75 năm vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Đặc biệt, đặt trong bối cảnh những năm gần đây, thế giới liên tục đối mặt với những “cú sốc” năng lượng do xung đột địa chính trị, đặc biệt tại các khu vực sản xuất và trung chuyển năng lượng lớn. Những ngày gần đây, xung đột Trung Đông tiếp tục giáng một đòn mạnh vào “mạch nguồn logistics” của xăng dầu thế giới là eo biển Hormuz. Hàng loạt biến động này không chỉ làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khí đốt mà còn khiến giá năng lượng biến động mạnh, tạo ra rủi ro lớn đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng như Việt Nam. Do đó, việc đảm bảo an ninh năng lượng thông qua sử dụng tiết kiệm nguồn xăng dầu không còn là bài toán ngắn hạn mà đã trở thành một yêu cầu chiến lược. Một trong những giải pháp để tiết kiệm xăng dầu chính là dần chuyển đổi từ các phương tiện sử dụng xăng dầu sang các nhiên liệu khác, trong đó có điện.
Chuyển đổi sang sử dụng xe điện là một giải pháp quan trọng nhằm tiết kiệm năng lượng, nhất là trong bối cảnh nguồn cung nhiên liệu đang gặp nhiều khó khăn. Ảnh minh hoạ: VinFast.
Nhằm đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, trong đó có xăng dầu trong bối cảnh vô cùng khó khăn như hiện nay, thay mặt Bộ Chính trị, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư đã ký ban hành Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Kết luận số 14-KL/TW nêu rõ, khuyến khích tiết kiệm trong tiêu dùng để bảo đảm ổn định nguồn cung, giảm thiểu biến động tăng giá nguyên liệu, nhiên liệu trong nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đời sống nhân dân, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh trật tự xã hội…
Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Theo đó, phấn đấu đến năm 2030 tối thiểu 50% phương tiện công cộng tại các thành phố chuyển sang dùng xe điện.
Các mục tiêu cụ thể này không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn tác động trực tiếp đến cấu trúc thị trường giao thông và năng lượng, đồng thời, tạo ra áp lực và động lực để doanh nghiệp, địa phương và người dân tham gia vào quá trình chuyển đổi.
Doanh nghiệp tiên phong mở đường cho giao thông xanh
Nếu phải tìm một hình ảnh tiêu biểu cho quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam hiện nay có lẽ chính là hình ảnh những chiếc xe điện đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên các tuyến phố. Sự thay đổi này không diễn ra một cách ngẫu nhiên, mà là kết quả của cả một quá trình tích lũy về chính sách, công nghệ và đặc biệt là vai trò tiên phong của doanh nghiệp trong nước. Trong số đó, VinFast nổi lên như một trường hợp điển hình khi lựa chọn con đường phát triển xe điện ngay từ đầu khi tham gia vào ngành công nghiệp ô tô quốc gia.
Xe điện ngày một xuất hiện nhiều trên thị trường và là sự ưu tiên lựa chọn của người tiêu dùng. Ảnh minh hoạ: VinFast
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Hoàng Hà – Tổng giám đốc VinFast xe máy điện thị trường Việt Nam chia sẻ, mục tiêu của doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc sản xuất phương tiện, mà là xây dựng một hệ sinh thái di chuyển xanh toàn diện, giúp việc sử dụng xe điện trở nên thuận tiện, dễ tiếp cận và hấp dẫn hơn đối với người tiêu dùng.
Cách tiếp cận này đã nhanh chóng được hiện thực hóa bằng những bước đi cụ thể, từ việc phát triển đa dạng sản phẩm, mở rộng hệ thống phân phối, đến đầu tư mạnh vào hạ tầng sạc. Hiện nay, VinFast cùng các đối tác đã triển khai khoảng 150.000 cổng sạc trên toàn quốc, đồng thời tiếp tục phát triển các siêu trạm sạc với khả năng phục vụ nhiều phương tiện cùng lúc, rút ngắn đáng kể thời gian sạc và nâng cao trải nghiệm người dùng. Không dừng ở đó, các chương trình ưu đãi như hỗ trợ tài chính, miễn phí sạc pin, hay chính sách “thu xăng đổi điện” đã góp phần tháo gỡ rào cản ban đầu, tạo động lực để người dân mạnh dạn chuyển đổi. Kết quả là trong năm 2025, thị trường đã ghi nhận hơn 406.000 xe máy điện và 175.000 ô tô điện được tiêu thụ, phản ánh rõ nét xu hướng chuyển dịch sang phương tiện xanh tại Việt Nam.
Để thúc đẩy sử dụng xe điện tại thị trường Việt Nam, hiện tại, khách hàng mua xe điện VinFast được hưởng nhiều chính sách hấp dẫn như hỗ trợ từ 6 - 13% giá bán, mua xe trả góp với 0 đồng vốn đối ứng ban đầu.
Chương trình “thu xăng đổi điện” cũng mang lại ưu đãi từ 3 - 5% cho khách hàng chuyển đổi trong thời điểm hiện tại. Ngoài ra, người dùng còn được miễn phí sạc pin ô tô đến tháng 2/2029 và miễn phí đổi pin xe máy điện đến hết tháng 6/2028.
Cùng với đó, xe máy điện được miễn 100% lệ phí trước bạ, còn ô tô điện tiếp tục được Chính phủ hỗ trợ tương tự. Có thể nói, đây là thời điểm rất thuận lợi để người dân chuyển sang sử dụng phương tiện điện.
Không chỉ riêng VinFast mà nhiều đại lý xe điện cũng ghi nhận sức mua tăng cao trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao và nguồn cung gián đoạn. Bà Nguyễn Phương Thảo - Trưởng phòng Marketing - hệ thống xe điện Việt Thanh cho biết, nhu cầu xe điện tháng 2 của hệ thống tăng hơn 200% so với cùng kỳ năm ngoái, mặc dù đây là “mùa thấp điểm” trong năm. Ghi nhận cao điểm vào ngày 8/3/2026, hệ thống xe điện Việt Thanh đã bán 207 chiếc xe trong ngày. Đáng chú ý, xu hướng mua sắm trực tuyến cũng tăng trưởng mạnh mẽ với nhiều đơn hàng trên nền tảng Shopee và website. Doanh thu từ bán lẻ trực tuyến chiếm từ 30-40% tổng doanh thu của cửa hàng.
Cần coi xe điện như một ngành công nghiệp mới
Trong bối cảnh nhu cầu tăng cao, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nêu quan điểm xe điện cần được nhìn nhận như một ngành công nghiệp mới, không chỉ liên quan đến sản xuất phương tiện mà còn bao gồm hạ tầng, công nghiệp hỗ trợ và hệ thống pháp lý đi kèm. Trong thời gian qua, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến trạm sạc, pin và thiết bị đã được xây dựng với tốc độ nhanh, tạo nền tảng cho thị trường phát triển. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn gặp nhiều vướng mắc, đặc biệt trong việc đầu tư hạ tầng sạc và hoàn thiện các quy định liên quan.
Xe điện cần được coi như một ngành công nghiệp mới. Ảnh minh hoạ
Ở góc độ chuyên gia, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng sự phát triển của xe điện không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là phản ứng tất yếu trước áp lực từ thị trường năng lượng và yêu cầu phát triển bền vững. Xe điện giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, góp phần giảm phát thải, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về phát triển nguồn điện sạch để đảm bảo hiệu quả thực sự. Điều này cho thấy chuyển đổi sang xe điện cần được đặt trong tổng thể chiến lược năng lượng quốc gia, thay vì chỉ là một giải pháp riêng lẻ.
“Xe điện là một ngành, nhưng không chỉ dừng ở ô tô điện, mà là một tổ hợp công nghệ, đòi hỏi nhiều lĩnh vực kỹ thuật và quy trình sản xuất khác nhau. Vì vậy, ngành ô tô, đặc biệt là ô tô điện, có thể xem là biểu tượng phản ánh trình độ phát triển công nghệ của một quốc gia, nếu thực sự làm chủ và có năng lực sáng tạo” - TS Võ Trí Thành nhấn mạnh.
Đối với Việt Nam, phát triển xe điện còn có ý nghĩa quan trọng ở khía cạnh tự chủ, đặc biệt là tự chủ công nghệ. Trong đó bao gồm nhiều công nghệ lõi như vật liệu, cơ khí chính xác, công nghệ pin, sử dụng năng lượng mới và xử lý chất thải sau sản xuất.
Bộ Công Thương hiện đang triển khai chương trình Go Global, với trọng tâm hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tham gia vào chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp đầu đàn sẽ đóng vai trò dẫn dắt, hình thành hệ sinh thái sản xuất. Điểm đáng chú ý của chương trình là hỗ trợ nhưng gắn với cạnh tranh, đưa doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào môi trường quốc tế, qua đó nâng cao năng lực thực chất.
Trở lại với câu chuyện xe điện, đây là lĩnh vực phát triển nhanh trong những năm gần đây, gắn liền với quá trình chuyển đổi năng lượng và tăng trưởng xanh. Bên cạnh các vấn đề như nguồn điện có “xanh” hay không, hay việc xử lý pin sau sử dụng, các đánh giá tổng thể cho thấy xe điện đang đóng góp tích cực vào mục tiêu giảm ô nhiễm, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Tại cấp độ địa phương, Hà Nội đang nổi lên như một trong những địa phương tiên phong trong chuyển đổi giao thông xanh. Theo ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội, hiện khoảng 60% taxi trên địa bàn đã chuyển sang xe điện, với mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi toàn bộ phương tiện taxi sang sử dụng năng lượng sạch. Để đạt được mục tiêu này, thành phố đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp, phát triển hạ tầng trạm sạc đến tổ chức lại hệ thống giao thông công cộng.
Nhìn tổng thể, xe điện tại Việt Nam đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để bước vào giai đoạn phát triển thực chất. Sự vào cuộc của doanh nghiệp, định hướng rõ ràng từ Chính phủ và những bước đi cụ thể của địa phương đang tạo ra một hệ sinh thái chuyển đổi tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, để xe điện thực sự trở thành trụ cột của tăng trưởng xanh và đảm bảo an ninh năng lượng, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng trong thời gian tới.
(Kỳ 2: Cơ hội bứt phá công nghiệp)
Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị và Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Chính phủ về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện cho thấy việc nhanh chóng chuyển đổi sang các phương tiện giao thông điện là yêu cầu cấp bách.