Hạ tầng và chính sách đồng bộ giúp Trung Quốc bứt tốc trong cuộc đua xe điện
Những ngày gần đây, thị trường xăng dầu thế giới liên tục biến động dưới tác động của căng thẳng địa chính trị và nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Giá dầu vì thế tăng mạnh, tạo áp lực lan tỏa lên thị trường trong nước, buộc cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải linh hoạt điều hành nhằm bảo đảm cân đối cung - cầu và kiểm soát giá cả. Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu gia tăng và những bất ổn về nguồn cung, xu hướng chuyển dịch sang các phương tiện sử dụng năng lượng sạch, đặc biệt là xe điện, đang ngày càng trở nên rõ nét. Trên phạm vi toàn cầu, nhiều quốc gia đã chủ động thúc đẩy quá trình chuyển đổi này với các chiến lược riêng, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và hạ tầng của từng nước.
Trung Quốc là một trong những quốc gia thành công trong quá trình chuyển đổi từ phương tiện chạy xăng sang xe điện. Đầu những năm 2000, khi lệnh cấm xe máy bắt đầu được triển khai, các thành phố lớn như Bắc Kinh hay Thượng Hải đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ người dân. Tuy nhiên, thay vì chỉ “cấm”, chính quyền đã triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ, từng bước biến xe điện hai bánh thành phương tiện thay thế phổ biến.
Tại Nam Ninh, Thâm Quyến, việc mở rộng làn đường, phát triển hạ tầng sạc và trợ giá đổi xe giúp chi phí sử dụng xe điện giảm mạnh, chỉ bằng khoảng 1/10 so với xe xăng, trong khi vẫn đảm bảo quản lý giao thông hiệu quả. Song song đó, bài toán hạ tầng được giải quyết thông qua mô hình “hợp tác công - tư”. Tính đến năm 2024, Trung Quốc đã có hơn 2 triệu trạm sạc - nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.
Mẫu xe điện của BYD tại triển lãm ô tô ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN
Thực tế cho thấy, hạ tầng cần được triển khai theo lộ trình, ưu tiên khu vực trọng điểm trước rồi mở rộng dần, đồng thời phải đi trước hoặc song hành với chính sách. Bên cạnh đó, thay vì cưỡng chế, Trung Quốc chú trọng tạo đồng thuận xã hội thông qua các biện pháp mềm như “không phạt lần đầu” hay “điểm thưởng lái xe văn minh”.
Cốt lõi của quá trình chuyển đổi là tạo ra lựa chọn tốt hơn. Khi xe điện thực sự tiện lợi, tiết kiệm và hiệu quả, người dân sẽ tự nguyện thay đổi. Giai đoạn 2025, Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy chính sách “đổi xe cũ lấy xe mới”, gắn với tái chế pin và kiểm soát tiêu chuẩn, vừa kích cầu tiêu dùng, vừa đảm bảo mục tiêu môi trường và phát triển bền vững.
Tập trung phân khúc phổ thông, Ấn Độ phát triển xe điện bền vững
Ấn Độ chọn cách đi khá thực tế khi phát triển thị trường xe điện, tập trung vào khả năng chi trả và nhu cầu sử dụng của người dân. Ngay từ giai đoạn 2011 - 2012, nước này đã đặt nền móng chính sách thông qua Ủy ban Quốc gia về Phương tiện điện (NCEM), đồng thời triển khai chương trình FAME để hỗ trợ tài chính và khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Trọng tâm là chương trình FAME (triển khai từ năm 2015), hỗ trợ tài chính cho người tiêu dùng và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, đặc biệt vào phân khúc xe điện hai bánh và ba bánh - phương tiện phổ biến tại đô thị và nông thôn.
Song song, nước này cũng đẩy mạnh sản xuất trong nước, đặc biệt là pin, đồng thời mở rộng hạ tầng sạc với sự tham gia của cả Nhà nước và doanh nghiệp. Các chính sách như tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghệ pin hay thúc đẩy mô hình đổi pin đều được triển khai khá đồng bộ.
Ngoài ra, Ấn Độ cũng chú trọng bài toán lâu dài như tái chế pin, xử lý chất thải và xây dựng hệ sinh thái có sự tham gia của doanh nghiệp. Dù chưa bùng nổ như Trung Quốc hay châu Âu, cách làm này được xem là phù hợp, tạo nền tảng để thị trường xe điện phát triển ổn định trong những năm tới.
Đầu tư công và chính sách ưu đãi thúc đẩy xe điện tại Nga
Nga tiếp cận phát triển xe điện theo hướng lấy giao thông công cộng làm trọng tâm, với Moskva là địa phương đi đầu. Từ năm 2018, thành phố này đẩy mạnh triển khai xe buýt điện và nhanh chóng vươn lên dẫn đầu châu Âu về quy mô, toàn bộ phương tiện đều được sản xuất trong nước. Để huy động nguồn lực, Moskva phát hành trái phiếu xanh, qua đó từng bước mở rộng đội xe và hạ tầng phục vụ.
Tại Nga, nhiều chính sách ưu đãi được áp dụng để khuyến khích người dân chuyển sang xe điện như hỗ trợ tài chính khi mua xe, miễn phí sạc tại các trạm công cộng và miễn thuế vận tải. Đồng thời, chính phủ cũng điều chỉnh quy trình mua sắm công theo hướng ưu tiên phương tiện thân thiện môi trường, hạn chế dần xe sử dụng nhiên liệu truyền thống.
Về hạ tầng, Moskva tập trung phát triển mạng lưới trạm sạc với cả sạc nhanh và sạc chậm, ưu tiên lắp đặt tại các điểm giao thông trọng yếu và mở rộng theo lộ trình dài hạn. Bên cạnh đó, Nga đặc biệt chú trọng khung pháp lý và tiêu chuẩn an toàn, từ quy định bãi đỗ, phòng cháy chữa cháy đến yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống sạc. Nga không chỉ thúc đẩy tiêu dùng xe điện mà còn xây dựng nền tảng hạ tầng và hành lang pháp lý đồng bộ, tạo điều kiện cho thị trường phát triển an toàn và bền vững.
Tận dụng tài nguyên, Indonesia xây nền móng xe điện
Indonesia đang chọn một hướng đi khá riêng trong cuộc đua xe điện: Không chỉ thúc đẩy người dân sử dụng mà còn tận dụng cơ hội để phát triển cả một ngành công nghiệp trong nước. Với dân số đông và lượng xe máy lớn, bài toán giao thông xanh ở các đô thị như Jakarta hay Surabaya không còn là lựa chọn, mà là nhu cầu cấp thiết.
Điểm đặc biệt là Indonesia không vội vàng “ép” người dân chuyển đổi, mà đi từ gốc - phát triển sản xuất. Nhờ sở hữu trữ lượng nickel hàng đầu thế giới, nước này chủ động giữ lại tài nguyên, hạn chế xuất khẩu thô và thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào sản xuất pin, lắp ráp xe điện ngay trong nước. Từ đó, từng bước hình thành chuỗi cung ứng nội địa.
Ở phía người tiêu dùng, các chính sách hỗ trợ như giảm thuế, ưu đãi tín dụng hay phát triển trạm sạc cũng được triển khai, nhưng theo lộ trình. Thay vì cấm xe xăng ngay lập tức, Indonesia ưu tiên chuyển đổi phương tiện công cộng và xe dịch vụ trước, sau đó mới lan rộng ra toàn thị trường.
Đức dùng đòn bẩy tài chính để phát triển xe điện
Dù vẫn còn những rào cản về chi phí và hạ tầng, cách làm này cho thấy một hướng đi thực tế: Tận dụng lợi thế tài nguyên, đi từ sản xuất đến tiêu dùng, từng bước xây dựng nền tảng cho thị trường xe điện phát triển bền vững.
Tại Đức, chuyển đổi sang xe điện được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhằm giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông. Chính phủ nước này công bố gói ưu đãi toàn diện, hướng tới thúc đẩy sử dụng xe điện và đẩy nhanh mục tiêu trung hòa khí hậu.
Theo chương trình “Trách nhiệm đối với nước Đức”, dự kiến triển khai từ tháng 7/2026, hàng loạt cải cách về kinh tế, tài khóa và cơ cấu sẽ được áp dụng. Điểm đáng chú ý là cơ chế khấu hao nhanh (AfA) đối với các khoản đầu tư vào thiết bị, bao gồm xe điện, nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới đội xe và gia tăng sử dụng phương tiện xanh.
Bên cạnh đó, chính phủ cũng dự kiến giảm thuế doanh nghiệp, hạ chi phí năng lượng và điện, qua đó nâng cao tính cạnh tranh về chi phí cho xe điện. Những chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi sang giao thông bền vững tại Đức.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, phát triển xe điện cần sự đồng bộ giữa chính sách và hạ tầng, trong đó hạ tầng sạc phải đi trước để tạo niềm tin cho người dùng. Nhà nước giữ vai trò “mở đường” thông qua giao thông công cộng và mua sắm công. Đồng thời, việc tận dụng lợi thế nội tại như tài nguyên hay công nghiệp, cùng với các ưu đãi tài chính, sẽ tạo lực đẩy quan trọng cho quá trình chuyển đổi.