Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đặt ra yêu cầu doanh nghiệp xuất nhập khẩu chủ động cập nhật, đối chiếu với quy trình vận hành để bảo đảm tuân thủ.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, lãnh đạo Phòng Nghiệp vụ hải quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực II đã chỉ ra các nhóm quy định doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm. Trọng tâm là nghĩa vụ khai báo, thông báo, báo cáo và chấp hành yêu cầu kiểm tra, giám sát đối với từng loại hình hoạt động.
Chi cục Hải quan khu vực II duy trì đối thoại nhằm tiếp nhận, giải đáp những vấn đề phát sinh trong sản xuất, kinh doanh.
Cụ thể hóa yêu cầu pháp lý trong từng khâu nghiệp vụ
Về thời hạn làm thủ tục hải quan, theo lãnh đạo Phòng Nghiệp vụ hải quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực II, doanh nghiệp cần kiểm tra việc thực hiện báo cáo hằng quý đối với chế độ ưu tiên; sửa đổi, bổ sung chứng từ trong hồ sơ phương tiện vận tải xuất nhập cảnh; thông báo kế hoạch chuyển tải, sang mạn; báo cáo tình hình sử dụng và nơi lưu trữ phương tiện chứa hàng hóa theo phương thức quay vòng.
Đối với loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu, cơ quan hải quan lưu ý trách nhiệm thông báo khi thay đổi các thông tin liên quan đến cơ sở sản xuất, gồm mặt bằng, địa chỉ, quy mô và người đại diện theo pháp luật. Nghĩa vụ cung cấp thông tin về tình hình sử dụng hàng miễn thuế, hàng hóa áp dụng mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi tại Chương 98 cũng cần được theo dõi chặt chẽ.
Những công việc này đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ phận. Thay đổi tại nhà máy không được chuyển kịp thời đến nhân sự phụ trách xuất nhập khẩu, hoặc chứng từ kế toán chưa được đối chiếu với tờ khai, đều có thể dẫn đến sai sót trong quá trình thực hiện thủ tục.
Một vấn đề đáng lưu ý khác là việc khai báo mã số, thuế suất và mức thuế. Theo đó, doanh nghiệp cần rà soát các văn bản có liên quan do Bộ Tài chính, cơ quan hải quan ban hành, bao gồm hướng dẫn, thông báo kết quả phân tích phân loại, xác định trước, quyết định ấn định thuế và quyết định xử phạt.
Qua đó, đơn vị xuất nhập khẩu có thể nhận diện những trường hợp đã được hướng dẫn để kê khai phù hợp, hạn chế nguy cơ bị xem xét xử lý về hành vi trốn thuế theo quy định. Vì vậy, hồ sơ của các lần nhập khẩu trước cần được lưu giữ có hệ thống, thuận tiện tra cứu và đối chiếu khi chuẩn bị lô hàng tiếp theo.
Trong công tác kiểm tra, giám sát, Chi cục lưu ý các yêu cầu về thông báo định mức thực tế của sản phẩm đã xuất khẩu; điều kiện đóng ghép hàng quá cảnh với hàng xuất khẩu; địa điểm lưu giữ phương tiện chứa hàng quay vòng; hoạt động chuyển tải, sang mạn và sử dụng phương tiện vận chuyển hàng quá cảnh.
Trên cơ sở đó, doanh nghiệp cần rà soát quy trình theo từng loại hình, phân công rõ đầu mối phụ trách và thời hạn hoàn thành mỗi nghĩa vụ. Việc cụ thể hóa trách nhiệm sẽ giúp đưa yêu cầu pháp lý vào từng khâu vận hành, giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân.
Tăng cường đối thoại, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn
Song song với hướng dẫn chính sách, Chi cục Hải quan khu vực II duy trì đối thoại nhằm tiếp nhận, giải đáp những vấn đề phát sinh trong sản xuất, kinh doanh. Theo báo cáo của Phòng Nghiệp vụ hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tổ chức 18 hội nghị đối thoại doanh nghiệp cấp hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu và một hội nghị cấp Chi cục.
Ngày 30/7/2026, Chi cục tiếp tục tham dự hội nghị đối thoại doanh nghiệp do Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) tổ chức. Đây là dịp để cộng đồng kinh doanh tiếp cận thông tin, trao đổi cách hiểu và phản ánh khó khăn trong quá trình thực thi chính sách.
Giá trị của đối thoại thể hiện ở việc làm rõ cách áp dụng quy định vào từng tình huống. Các vướng mắc về hồ sơ, phương thức khai báo hay trách nhiệm thông báo, nếu được giải đáp sớm, sẽ giúp đơn vị xuất nhập khẩu chủ động chuẩn bị, hạn chế bị động khi hàng đến cửa khẩu.
Đối với cơ quan quản lý, phản hồi từ thực tiễn là cơ sở nhận diện những điểm còn khó áp dụng, cần giải thích cụ thể hoặc kiến nghị hoàn thiện.
Bên cạnh đó, Chi cục Hải quan khu vực II cũng đánh giá cao vai trò của báo chí trong phổ biến pháp luật, khuyến khích khai báo trung thực, đầy đủ và nâng cao nhận thức về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại. Thông tin chính sách được truyền tải kịp thời, đến đúng người phụ trách và gắn với tình huống nghiệp vụ sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, duy trì hoạt động xuất nhập khẩu ổn định.
Nhìn chung, để chủ động phòng ngừa sai sót, doanh nghiệp cần cập nhật quy định mới, rà soát thời hạn khai báo, thông báo, báo cáo và phân công rõ đầu mối phụ trách. Hồ sơ phải được lưu trữ có hệ thống, đối chiếu thường xuyên giữa các bộ phận. Khi phát sinh vướng mắc, cần sớm trao đổi với cơ quan hải quan để được hướng dẫn, hạn chế sai sót ảnh hưởng đến tiến độ xuất nhập khẩu.