Chi phí logistics leo thang, chuỗi cung ứng bị thử thách
Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những biến số mới đối với hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam, khi không chỉ ảnh hưởng đến một số thị trường trực tiếp mà còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy chi phí logistics tăng cao và gia tăng rủi ro thương mại.
Trung Đông hiện chiếm khoảng 15% xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam. Ảnh minh họa
Trong đó, tác động rõ nét nhất hiện nay không nằm ở cầu thị trường mà ở khâu vận chuyển. Khi các tuyến hàng hải chiến lược qua Biển Đỏ và kênh đào Suez bị gián đoạn, nhiều hãng tàu buộc phải thay đổi hành trình, kéo dài thời gian giao hàng và tăng mạnh chi phí.
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, Trung Đông hiện chiếm khoảng 15% xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam. Đây là thị trường quan trọng, đồng thời cũng là tuyến trung chuyển đối với hàng hóa đi châu Âu và châu Mỹ. Nếu xung đột kéo dài, tác động sẽ không dừng lại ở khu vực này mà lan sang các thị trường chủ lực khác.
Hiện các doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu đang chịu áp lực lớn khi chi phí vận chuyển tăng gấp 3–4 lần so với trước đây. Không chỉ vậy, nhiều hãng tàu còn từ chối nhận đơn hàng mới do lo ngại rủi ro khi đi qua khu vực Trung Đông. Điều này khiến hoạt động xuất khẩu bị đình trệ, trong khi châu Âu và châu Mỹ chiếm gần 47% tổng lượng xuất khẩu hạt tiêu của Việt Nam.
Ở thị trường trong nước, giá tiêu cũng biến động mạnh, liên tục “nhảy múa” theo diễn biến quốc tế. Việc doanh nghiệp thu mua cầm chừng, kết hợp với giá nhiên liệu tăng cao, đang tạo áp lực lớn lên toàn chuỗi ngành hàng.
Không chỉ hồ tiêu, ngành điều cũng đang chịu tác động rõ rệt. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Hữu Hậu, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), chia sẻ, Trung Đông không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn mà còn là mắt xích quan trọng trong các tuyến vận tải quốc tế. Khi khu vực này bất ổn, hoạt động giao thương bị gián đoạn, thời gian vận chuyển kéo dài, kéo theo chi phí logistics và chi phí tồn kho tăng mạnh.
Đáng chú ý, việc phải chuyển hướng vận tải qua mũi Hảo Vọng khiến hành trình kéo dài thêm từ 10–20 ngày. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa, đặc biệt với các mặt hàng yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt.
Ngành rau quả cũng không nằm ngoài vòng xoáy tác động. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết, dù xuất khẩu sang Trung Đông chỉ chiếm khoảng 3%, nhưng việc vận chuyển sang các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu bị ảnh hưởng đáng kể. Chi phí vận chuyển container đã tăng 2–3 lần, trong khi chi phí bảo hiểm rủi ro cũng gia tăng.
Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại quý I/2026, nhiều thương vụ và hiệp hội ngành hàng đều cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay là chi phí logistics leo thang và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Với các mặt hàng có biên lợi nhuận thấp, chi phí tăng cao có thể làm suy giảm đáng kể sức cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, những rủi ro từ biến động địa chính trị, năng lượng và tỷ giá đang tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp xuất khẩu. Giá dầu tăng kéo theo chi phí vận tải, biến động tỷ giá làm gia tăng chi phí thanh toán, trong khi thời gian giao hàng kéo dài ảnh hưởng đến uy tín và khả năng giữ đơn hàng.
Dư địa điều chỉnh thị trường vẫn rộng
Tại buổi họp báo thường kỳ tháng 2/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trả lời báo chí về tác động của xung đột tại Trung Đông, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, diễn biến tại khu vực này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.
Theo số liệu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang Trung Đông đạt khoảng 1 tỷ USD, chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch toàn ngành. Trong đó, các mặt hàng chủ lực gồm hạt điều (490 triệu USD), thủy sản (400 triệu USD), rau quả (170 triệu USD), hồ tiêu (185 triệu USD) và cà phê (122 triệu USD). 2 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 206 triệu USD, bình quân hơn 100 triệu USD mỗi tháng.
Do đó, khi xung đột xảy ra, các mặt hàng xuất khẩu truyền thống sang Trung Đông có thể chịu tác động trực tiếp. Không chỉ ảnh hưởng đến tiêu thụ, xung đột còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng và vận tải quốc tế. Một số hãng tàu đã tạm ngừng vận chuyển đến khu vực này; thời gian giao hàng kéo dài, chi phí bảo hiểm tăng cao do rủi ro an ninh.
Những yếu tố này làm gia tăng chi phí logistics, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt với các mặt hàng yêu cầu vận chuyển bằng container lạnh như thủy sản, rau quả. Bên cạnh đó, giá dầu tăng cũng kéo theo chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tăng, gây thêm áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Nếu xung đột kéo dài, tác động không chỉ dừng ở Trung Đông mà còn lan rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến xuất khẩu nông sản sang các thị trường khác.
Tuy nhiên, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, do tỷ trọng xuất khẩu sang Trung Đông chỉ chiếm khoảng 2%, nên dư địa điều chỉnh thị trường của Việt Nam vẫn còn khá lớn. Doanh nghiệp có thể linh hoạt chuyển hướng sang các thị trường khác để bù đắp phần sụt giảm.
Hiện nay, các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN và Liên minh châu Âu vẫn có khả năng hấp thụ tốt nông sản Việt Nam. Đáng chú ý, một số tín hiệu tích cực đang xuất hiện, như việc điều chỉnh chính sách thuế tại Hoa Kỳ theo hướng thuận lợi hơn, hay thuế chống bán phá giá đối với tôm có xu hướng giảm, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp.
Để ứng phó với biến động, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình, phối hợp với các bộ, ngành và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật thông tin, kịp thời tham mưu giải pháp điều hành.
Cơ quan quản lý cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động đa dạng hóa thị trường, điều chỉnh phương thức vận chuyển, tối ưu chi phí logistics và nâng cao khả năng thích ứng. Đây là yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu và thực hiện mục tiêu của ngành trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động.