Động lực tăng trưởng chủ lực của nền kinh tế
Hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và xuất nhập khẩu nói riêng là một trong những cấu phần quan trọng, được Đảng ta đặc biệt quan tâm và chỉ đạo sát sao qua các kỳ đại hội. Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986 đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện và sâu sắc mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Sự nghiệp đổi mới của Việt Nam được tiến hành trong bối cảnh quốc tế có nhiều thay đổi sâu sắc và một cục diện, trật tự thế giới mới đang hình thành, trong đó các nước có chế độ chính trị khác nhau vừa đấu tranh vừa hợp tác với nhau. Đảng đã nhận thức rõ rằng bối cảnh đó là điều kiện để chúng ta phát triển đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và rộng mở.
Từ đó đến nay, hội nhập kinh tế quốc tế liên tục nhận được sự quân tâm sau các kỳ đại hội đảng. Mới đây nhất, Đại hội XIII của Đảng (tháng 1/2021) tiếp tục xác định: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại. Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng”.
Từ những mốc đó, những năm qua, hàng loạt các chủ trương của Đảng được triển khai đã coi “hội nhập quốc tế là định hướng lớn để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Là bộ quản lý đa ngành, Bộ Công Thương cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề đẩy mạnh hội nhập quốc tế về kinh tế, trong đó có xuất nhập khẩu bằng việc ban hành loạt văn bản đẩy mạnh xuất nhập khẩu hàng hoá.
Nhiệm kỳ vừa qua (2021 - 2025), đồng chí Nguyễn Anh Sơn, Bí thư Chi bộ, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh, trong thời gian qua, toàn thể đảng viên Cục Xuất nhập khẩu đã tích cực trong công tác, hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị được giao.
Đối với việc xây dựng hệ thống văn bản pháp quy liên quan đến xuất nhập khẩu, chỉ tính riêng năm 2025, với vai trò tham mưu xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, Cục Xuất nhập khẩu đã xây dựng, tham mưu Lãnh đạo Bộ trình Chính phủ ban hành 02 Nghị định; tham mưu lãnh đạo bộ ký 12 thông tư. Cục cũng đang xây dựng, trình cấp có thẩm quyền 04 nghị định. Bên cạnh đó, đã có 3 chiến lược, đề án quan trọng được ban hành gồm: Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn 2050; Đề án đa dạng hoá nguồn cung nguyên liệu nhập khẩu, phục vụ sản xuất trong nước; Đề án tận dụng hiệu quả danh mục các mặt hàng được hưởng thuế đối ứng 0%...
Xuất nhập khẩu hàng hoá lập nhiều thành tích trong nhiệm kỳ vừa qua
Với những nỗ lực đó, trong bối cảnh thế giới trải qua những biến động chưa từng có do đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị và suy giảm tăng trưởng toàn cầu, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn nổi lên như một điểm sáng quan trọng của nền kinh tế. Dưới sự lãnh đạo quyết liệt của Đảng, sự điều hành đồng bộ của Chính phủ và nỗ lực bền bỉ của cộng đồng doanh nghiệp, xuất nhập khẩu không chỉ giữ vững vai trò trụ cột mà còn trở thành lĩnh vực tiên phong thi đua lập thành tích thiết thực chào mừng Đại hội XIV của Đảng.
Theo đánh giá của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), giai đoạn 2021 - 2025, cũng là nhiệm kỳ XIII của Đảng là giai đoạn đầy thách thức nhưng cũng ghi nhận quá trình phục hồi và bứt phá mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam. Trong đó, xuất khẩu tiếp tục đóng góp ngày càng quan trọng vào GDP, với tỷ lệ xuất khẩu/GDP tăng từ 72,7% năm 2021 lên ước khoảng 85% năm 2025. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân đạt khoảng 10%/năm, đưa Việt Nam gia nhập nhóm 20 nền kinh tế có giá trị xuất khẩu lớn nhất thế giới từ năm 2023.
Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ước đạt trên 470 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2024. Kết quả này không chỉ khẳng định vị thế của Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở cao, mà còn cho thấy sức chống chịu và khả năng thích ứng linh hoạt của hoạt động xuất nhập khẩu trước những cú sốc toàn cầu.
Đáng chú ý, Việt Nam tiếp tục duy trì chuỗi xuất siêu liên tục suốt 10 năm, kể từ năm 2016. Xuất siêu đã góp phần quan trọng tạo nguồn ngoại tệ ổn định, giảm áp lực lên tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia. Cán cân thương mại thặng dư tăng trưởng đều qua các năm, đạt 19,9 tỷ USD năm 2020, kỷ lục 28,3 tỷ USD năm 2023, 24,9 tỷ USD năm 2024 và dự kiến khoảng 21 tỷ USD trong năm 2025.
Nhìn lại chặng đường dài, tăng trưởng xuất nhập khẩu Việt Nam mang tính liên tục và bền vững. Từ cột mốc 100 tỷ USD năm 2009, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã vượt 200 tỷ USD năm 2011, 300 tỷ USD năm 2015, 400 tỷ USD năm 2017 và cán mốc 500 tỷ USD chỉ sau một thập kỷ. Đà tăng này tiếp tục được duy trì, chinh phục các ngưỡng 600 tỷ USD năm 2021, 700 tỷ USD năm 2022, vượt 800 tỷ USD vào tháng 11/2025 và trên 900 tỷ USD trong tháng 12/2025.
Chuyển dịch cơ cấu, mở rộng thị trường, nâng tầm hội nhập
Không chỉ tăng về quy mô, chất lượng tăng trưởng xuất nhập khẩu cũng ngày càng được nâng cao. Cơ cấu xuất nhập khẩu chuyển dịch rõ nét theo hướng gắn với lõi công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tỷ trọng xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo tiếp tục tăng, trong khi tỷ trọng hàng thô, sơ chế giảm dần. Xuất khẩu hàng hóa công nghệ cao chiếm xấp xỉ 50%, còn nhập khẩu trên 90% là tư liệu sản xuất, phản ánh rõ vai trò phục vụ sản xuất trong nước và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Số lượng mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD tăng nhanh, từ 10 mặt hàng năm 2007 lên 30 mặt hàng năm 2019, 33 mặt hàng năm 2023, 36 mặt hàng năm 2024 và tiếp tục duy trì 36 mặt hàng trong năm 2025. Song song với đó, thị trường xuất khẩu được mở rộng mạnh mẽ, với số thị trường đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD tăng từ 27 thị trường năm 2013 lên 35 thị trường vào năm 2024.
Cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu cũng chuyển dịch tích cực, giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường châu Á, đồng thời gia tăng tỷ trọng giao thương với các thị trường châu Mỹ và châu Âu – những khu vực có yêu cầu cao về tiêu chuẩn, chất lượng và phát triển bền vững. Đây là minh chứng cho nỗ lực nâng tầm hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Đồng chí Nguyễn Anh Sơn chia sẻ, với vai trò là cơ quan đầu mối về hội nhập kinh tế quốc tế và đàm phán các hiệp định thương mại tự do, Bộ Công Thương đã chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành tham mưu cho Chính phủ ký kết và nâng cấp các FTA. Trong giai đoạn 2020 - 2025, Việt Nam đã ký thêm 4 FTA gồm RCEP, FTA Việt Nam - Israel, FTA Việt Nam - Vương quốc Anh và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE, nâng tổng số FTA lên 17 hiệp định, kết nối thị trường với 65 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA tiếp tục phát huy hiệu quả rõ nét. Xuất khẩu sang Australia năm 2024 đạt 6,5 tỷ USD, tăng 23,8%; xuất khẩu sang Canada đạt 6,4 tỷ USD, tăng 13,5%; xuất khẩu sang EU đạt 51,7 tỷ USD, tăng 18,5%. Không chỉ mở cửa thị trường, các FTA thế hệ mới còn đặt ra những cam kết cao về phát triển bền vững, môi trường, lao động, thương mại số, bảo vệ sở hữu trí tuệ và thuận lợi hóa thương mại. Qua đó, tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Xác định xuất khẩu là một cấu phần vô cùng quan trọng của tăng trưởng kinh tế đất nước, năm 2026, Đảng bộ Bộ Công Thương xác định nỗ lực phấn đấu giành được những kết quả khả quản trong hoạt động xuất nhập khẩu, tạo dư địa cho cả nhiệm kỳ 2026 - 2030. Trong đó, phấn đấu tổng kim ngạch xuất khẩu tăng trên 8% so với năm 2025; cán cân thương mại tiếp tục có xuất siêu ở mức trên 23 tỷ USD, tăng 15% so với năm 2025.
Để đạt được mục tiêu này, nhiệm vụ về xuất nhập khẩu năm 2026 đề ra là tiếp tục hoàn thiện công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật liên quan gồm 04 Nghị định: Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương; Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa; Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng lưu thông trong nước; Nghị định về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo thay thế Nghị định số 107/2018/NĐ-CP và Nghị định số 01/2025/NĐ-CP và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định việc nhập khẩu, tạm nhập khẩu xe ô tô theo hình thức quà biếu, quà tặng, tài sản di chuyển.
Bên cạnh đó, tiếp tục đề xuất các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu cao và bền vững trong thời gian tới; xác định tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để tăng cường thông tin về xuất nhập khẩu, tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA nhằm đẩy mạnh xuất khẩu.
Năm 2026, Bộ Công Thương xác định sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong đàm phán, mở cửa các thị trường xuất khẩu; thúc đẩy Trung Quốc ký kết các Nghị định thư xuất khẩu chính thức đối với các mặt hàng nông sản đã được xuất khẩu chính ngạch nhưng chưa được ký Nghị định thư…