Tiêu dùng thiết yếu, chất lượng và bền vững lên ngôi
Báo cáo thị trường nội địa 2025 của Bộ Công Thương nêu rõ, điểm dễ nhận thấy nhất trong xu hướng tiêu dùng hiện nay là sự dịch chuyển rõ rệt về ưu tiên chi tiêu. Trong bối cảnh thu nhập của người dân có cải thiện nhưng vẫn chủ yếu nằm trong nhóm trung bình, chi tiêu cho hàng hóa thiết yếu tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn.
Các khảo sát tiêu dùng gần đây cho thấy, khi giá cả biến động, phần lớn người tiêu dùng lựa chọn cắt giảm số lượng mua sắm, chỉ tập trung vào các mặt hàng thực sự cần thiết. Đáng chú ý, có tới 85% người tiêu dùng so sánh giá trước khi quyết định mua, 80% ưu tiên những sản phẩm được nhiều người khác lựa chọn và gần 80% sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm chất lượng tốt.
Cùng với đó, tiêu dùng cho giáo dục và y tế tiếp tục tăng trưởng ổn định, thậm chí mang tính dài hạn. Giáo dục vẫn được các gia đình Việt Nam coi là khoản đầu tư cho tương lai, sẵn sàng dành tỷ trọng chi tiêu ngày càng lớn. Ở lĩnh vực y tế, xu hướng già hóa dân số, cùng với thu nhập khả dụng tăng và mức độ bao phủ bảo hiểm y tế cao, đang kéo theo nhu cầu lớn về sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Nhiều yếu tố chi phối thị trường nội địa trong giai đoạn mới. Ảnh minh họa
Một điểm nhấn khác được báo cáo chỉ ra là sự trỗi dậy của tiêu dùng xanh và bền vững. Từ các cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh, giảm phát thải, đến nhận thức của người dân, tiêu dùng thân thiện môi trường đang dần đi từ “xu hướng” sang “tiêu chuẩn”. Người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm 5 - 10% để sử dụng sản phẩm xanh, miễn là thông tin minh bạch và lợi ích rõ ràng. Điều này tạo áp lực nhưng cũng mở ra cơ hội cho doanh nghiệp nội địa tái cấu trúc sản xuất, đầu tư công nghệ sạch và xây dựng thương hiệu gắn với trách nhiệm xã hội.
Động lực mới cho thị trường nội địa
Nếu nhìn sâu hơn vào các phân khúc khách hàng, có thể thấy, thị trường nội địa đang được dẫn dắt bởi những động lực rất khác so với trước đây. Gen Y và Gen Z - nhóm đối tượng tiêu dùng này dự kiến chiếm khoảng 40% tổng tiêu dùng vào năm 2030 đang thay đổi cách thị trường vận hành. Đây là thế hệ số, quen với mua sắm trực tuyến, đề cao trải nghiệm, cá nhân hóa và sự tiện lợi. Với họ, mua sắm đa kênh, hợp kênh không còn là lựa chọn mà là kỳ vọng mặc định.
Thương mại điện tử, livestream bán hàng, mạng xã hội đang trở thành kênh phân phối hiệu quả, đặc biệt với các ngành hàng tiêu dùng nhanh, thời trang, mỹ phẩm, dịch vụ giải trí. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là thế hệ này không chỉ quan tâm đến giá, mà còn đặt nặng giá trị thương hiệu, trách nhiệm xã hội và tính bền vững. Doanh nghiệp nội địa nếu chỉ cạnh tranh bằng khuyến mại ngắn hạn sẽ khó giữ chân nhóm khách hàng này trong dài hạn.
Song song với đó, sự mở rộng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu đang tái định hình bản đồ tiêu dùng trong nước. Dự báo đến năm 2030, tầng lớp trung lưu có thể chiếm khoảng một nửa dân số, trở thành lực đẩy chính của thị trường nội địa. Đáng chú ý, tầng lớp trung lưu mới có xu hướng “nâng cấp tiêu dùng” rõ rệt. Họ sẵn sàng chi nhiều hơn cho thực phẩm an toàn, dịch vụ y tế chất lượng cao, giáo dục quốc tế, du lịch trải nghiệm và các sản phẩm nâng cao chất lượng sống.
Ở khu vực nông thôn, tiêu dùng cũng đang chuyển động theo hướng hiện đại hơn. Hạ tầng được cải thiện, chuyển đổi số và chương trình nông thôn mới giúp người dân tiếp cận thông tin, hàng hóa và dịch vụ dễ dàng hơn. Dù vẫn nhạy cảm về giá, người tiêu dùng nông thôn ngày càng quan tâm đến chất lượng, thương hiệu và độ bền sản phẩm. Thương mại điện tử, siêu thị mini, thanh toán số bắt đầu len sâu vào khu vực này, mở ra một không gian thị trường rộng lớn nhưng đòi hỏi cách tiếp cận phù hợp.
Cuối cùng, không thể bỏ qua phân khúc người tiêu dùng cao tuổi với nhu cầu tập trung vào chăm sóc sức khỏe, dịch vụ y tế, du lịch nghỉ dưỡng và các giá trị tinh thần. Đây là nhóm khách hàng có mức độ trung thành cao với thương hiệu, nhưng đòi hỏi sự tin cậy và chất lượng ổn định, yếu tố mà doanh nghiệp nội địa hoàn toàn có thể khai thác nếu đi đúng hướng.
Với xu hướng tiêu dùng đã chỉ ra, để nắm bắt tốt nhu cầu, thúc đẩy bán lẻ tại thị trường nội địa, Bộ Công Thương khuyến nghị: Doanh nghiệp đầu tư mạnh vào công nghệ số, dữ liệu và hệ thống phân phối đa kênh nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về sự tiện lợi, tiết kiệm thời gian và khả năng quản lý trọn vẹn trải nghiệm mua sắm của khách hàng.
Phát triển năng lực cá nhân hóa sản phẩm, dịch vụ và khuyến mãi dựa trên phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, coi đây là lợi thế cạnh tranh then chốt trong việc giữ chân khách hàng.
Tập trung thiết kế các kênh chuyên biệt cho nhóm khách hàng cao tuổi, lực lượng tiêu dùng ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, với các giải pháp như trung tâm tư vấn trực tuyến, dịch vụ hỗ trợ qua điện thoại, gói sản phẩm chăm sóc sức khỏe, cũng như các dịch vụ hậu mãi tin cậy và thân thiện.
Phát triển mạng lưới các cửa hàng tạp hóa hiện đại, ứng dụng thanh toán số có kết nối với kho phân phối vùng của doanh nghiệp để cung cấp hàng tiêu dùng nhanh với giá cả ổn định và chất lượng đảm bảo, thay thế dần mô hình kinh doanh truyền thống tại các chợ.
Phát triển trung tâm thương mại nhỏ và chuỗi bán lẻ địa phương như chuỗi minishop, minimart tại các tỉnh để phục vụ nhu cầu của dân cư tại các đô thị mới nổi. Tại các địa phương có thế mạnh về du lịch, nên phát triển loại hình kinh doanh kết hợp giữa bán lẻ, ẩm thực, trải nghiệm du lịch và văn hóa địa phương.
Nhóm khách hàng Gen Y và Gen Z với xu hướng mua sắm đa kênh, sẵn sàng chi trả cho sản phẩm xanh và thân thiện môi trường đang dần hình thành xu hướng tiêu dùng mới tại thị trường nội địa.