Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), phóng viên Báo Công Thương đã trao đổi với PGS.TS Trần Quang Nhiếp, nguyên Phó Tổng Biên tập phụ trách, Thủ trưởng cơ quan Tạp chí Cộng sản, về sứ mệnh của báo chí cách mạng, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ người làm báo hiện nay và những kỳ vọng dành cho thế hệ nhà báo trẻ.
PGS.TS. Trần Quang Nhiếp, nguyên Phó Tổng Biên tập phụ trách, Thủ trưởng cơ quan Tạp chí Cộng sản.
Báo chí là công cụ tư tưởng sắc bén của Đảng
- Thưa ông, nhân dịp Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, là một nhà báo, nhà lý luận lâu năm, ông nhìn nhận thế nào về sứ mệnh của báo chí trong giai đoạn hiện nay?
PGS.TS Trần Quang Nhiếp: Theo tôi, báo chí là công cụ tư tưởng sắc bén của Đảng. Đây là chức năng xuyên suốt, là bản chất của nền báo chí cách mạng Việt Nam ngay từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập Báo Thanh Niên năm 1925 đến nay. Đồng thời, báo chí cũng là tiếng nói của nhân dân, là diễn đàn tin cậy để phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp nhân dân, góp phần tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa Đảng với nhân dân. Thông qua hoạt động thông tin, tuyên truyền và phản biện xã hội, báo chí phản ánh trung thực tình hình kinh tế - xã hội, những vấn đề đặt ra trong thực tiễn đời sống, từ đó giúp các cơ quan lãnh đạo, quản lý nắm bắt thực tiễn, hoàn thiện chủ trương, chính sách.
Một chức năng rất quan trọng khác là cổ vũ quần chúng. Trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng, báo chí luôn đồng hành cùng những phong trào lớn của đất nước, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển dân tộc. Có những bài báo thực sự tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ, tác động tích cực tới nhận thức và hành động của đông đảo người dân.
Từ khi ra đời, báo chí cách mạng Việt Nam luôn gắn liền với nhiệm vụ phổ biến chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là nhiệm vụ không thay đổi dù điều kiện lịch sử hay phương thức truyền thông có biến chuyển như thế nào.
Ngoài ra, báo chí còn có vai trò quan trọng trong việc tổng kết thực tiễn. Thực tiễn luôn vận động, xuất hiện nhiều vấn đề mới cần được nghiên cứu, khái quát. Báo chí không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn góp phần phát hiện nhân tố mới, mô hình mới, kinh nghiệm hay để phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách.
Trong thời gian tới, khi đất nước hướng tới những dấu mốc lịch sử quan trọng của dân tộc như 100 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, việc tổng kết chặng đường phát triển của báo chí cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng sẽ là một nhiệm vụ rất có ý nghĩa.
Hiện nay, công nghệ số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động báo chí. Điều đó đòi hỏi người làm báo phải chủ động làm chủ khoa học - công nghệ, ứng dụng hiệu quả các công cụ số trong hoạt động nghiệp vụ. Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), không thay thế nhà báo nhưng giúp nâng cao chất lượng tác phẩm, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và tăng hiệu quả tuyên truyền. Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu thì nội dung, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo vẫn là yếu tố quyết định.
Những tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh của PGS.TSTrần Quang Nhiếp
Nhà báo trẻ cần được tôi luyện qua thực tiễn
- Ông có kỳ vọng gì đối với đội ngũ những người làm báo trẻ hiện nay?
PGS.TS Trần Quang Nhiếp: Tôi rất phấn khởi khi thấy đội ngũ nhà báo trẻ ngày nay được đào tạo khá bài bản, có điều kiện tiếp cận tri thức hiện đại và công nghệ mới.
Các bạn trẻ có nhiều lợi thế về ngoại ngữ, kỹ năng số, khả năng tiếp cận thông tin và sự nhạy bén với các xu hướng truyền thông hiện đại. Đây là những điều kiện rất thuận lợi để phát triển nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.
Tuy nhiên, nghề báo không chỉ được hình thành từ những kiến thức học trong nhà trường. Điều quan trọng hơn là phải được rèn luyện qua thực tiễn cuộc sống.
Lòng say mê nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội hay khả năng phát hiện vấn đề đều cần được thử thách qua những chuyến đi cơ sở, qua tiếp xúc với thực tế sản xuất, đời sống và những vấn đề đang đặt ra từ cuộc sống.
Trong môi trường truyền thông hiện nay, nhà báo cần vừa kịp thời ứng dụng công nghệ mới, vừa giữ vững đạo đức nghề nghiệp, tính trung thực và sự khách quan. Đồng thời, phải thường xuyên rèn luyện bản lĩnh chính trị, tư tưởng và văn hóa, giữ vững lập trường, quan điểm đúng đắn trước những tác động và biến động phức tạp của đời sống xã hội. Người làm báo cách mạng không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đó là những yếu tố quyết định giá trị và uy tín của người làm báo.
Muốn làm báo giỏi phải có "tâm, tầm, trí và nhẫn"
- Ông có lời khuyên gì để những người làm báo trẻ thực sự trở thành cầu nối giữa ý Đảng và lòng dân?
PGS.TS Trần Quang Nhiếp: Tôi muốn chia sẻ với các bạn trẻ một quy trình gồm năm bước: Đọc, nghe, nghĩ, nói và viết.
Đọc và nghe là để tiếp nhận thông tin, mở rộng hiểu biết. Sau đó phải nghĩ, tức là suy ngẫm, phân tích và nhận diện bản chất của vấn đề. Tiếp đến là nói để kiểm nghiệm khả năng trình bày, diễn đạt suy nghĩ của mình một cách rõ ràng, mạch lạc. Cuối cùng mới là viết, tức là kết tinh những gì đã tích lũy thành tác phẩm báo chí.
Theo tôi, phản hồi của độc giả chính là thước đo quan trọng nhất đối với chất lượng tác phẩm. Người làm báo phải luôn tự hỏi bài viết của mình có giúp người đọc hiểu đúng vấn đề hay không, có tạo được sự đồng thuận xã hội và lan tỏa những giá trị tích cực hay không. Báo chí muốn có sức sống thì phải được nhân dân đón nhận, tin tưởng và trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống hằng ngày của nhân dân.
Người làm báo giỏi không phải là người làm cho vấn đề đơn giản trở nên phức tạp bằng những câu chữ quá hàn lâm. Điều quan trọng là phải biết diễn đạt những vấn đề phức tạp theo cách dễ hiểu để đông đảo người dân có thể tiếp nhận. Báo chí cách mạng phải nói bằng ngôn ngữ của cuộc sống, giúp chủ trương, đường lối của Đảng đến được với nhân dân một cách rõ ràng, thuyết phục và gần gũi.
Ngôn ngữ báo chí cần gần gũi với cuộc sống nhưng không được dễ dãi. Mỗi nhà báo cũng cần xây dựng cho mình một phong cách riêng, một dấu ấn riêng trong nghề nghiệp.
Theo tôi, báo chí cách mạng trước hết phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân. Báo chí vừa là công cụ tư tưởng sắc bén của Đảng, vừa là tiếng nói của nhân dân, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân. Người làm báo không chỉ có trách nhiệm truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân mà còn phải phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn cuộc sống để các cấp lãnh đạo nắm bắt và giải quyết. Nói cách khác, báo chí phải làm tốt cả hai chiều: nói tiếng nói của Đảng với nhân dân và chuyển tải tiếng nói của nhân dân đến với Đảng.
Điều cuối cùng tôi muốn nhấn mạnh là học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cần bắt đầu từ việc rèn luyện tâm, tầm, trí và nhẫn.
Có tâm để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Có tầm để nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, đặt lợi ích của đất nước và dân tộc lên trên hết. Có trí để phân tích, đánh giá đúng bản chất sự việc, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, tiêu cực. Và có nhẫn để kiên trì vượt qua những khó khăn, áp lực của nghề nghiệp, không ngừng học tập và hoàn thiện bản thân.
Công tác báo chí rất vẻ vang nhưng cũng đầy thử thách. Chỉ khi thực sự yêu nghề, dám dấn thân, giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và luôn có trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân thì người làm báo mới có thể hoàn thành tốt sứ mệnh của mình, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ, xứng đáng là cầu nối tin cậy giữa ý Đảng và lòng dân trong giai đoạn mới.
- Trân trọng cảm ơn ông!