Năng lượng đi trước một bước
Sáng 29/1, Báo Công Thương tổ chức “Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030”.
Trong khuôn khổ diễn đàn, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) đã trình bày tham luận với chủ đề “Định hướng phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030”.
Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Cấn Dũng
Theo ông Trần Hoài Trang, diễn đàn hôm nay diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng, hoàn thiện thể chế phát triển năng lượng bền vững, hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong thời gian tới, nhất là thực hiện 2 mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển kinh tế xanh.
Về bảo đảm an ninh năng lượng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho hay, đây là định hướng chiến lược xuyên suốt của Đảng và Nhà nước bảo đảm an ninh năng lượng đã được xác định là định hướng lớn, lâu dài trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nhấn mạnh, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển đất nước, là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia.
“Phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới, thực hiện hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia phải được lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện tập trung, thống nhất, đồng bộ, nghiêm túc, hiệu quả”, lãnh đạo Cục Điện lực nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; ưu tiên khai thác, sử dụng triệt để và hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới, năng lượng sạch; khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng hóa thạch trong nước, chú trọng bình ổn, điều tiết và bảo đảm dự trữ năng lượng quốc gia; phát triển điện hạt nhân, điện khí; có lộ trình giảm tỉ trọng điện than một cách hợp lý. Cơ cấu tối ưu hệ thống năng lượng quốc gia, bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả, phát huy lợi thế so sánh của từng vùng và địa phương.
Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Cấn Dũng
“Khuyến khích đầu tư và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, giảm phát thải, bảo vệ môi trường, thúc đẩy tăng năng suất lao động và đổi mới mô hình tăng trưởng, coi đây vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm của toàn xã hội; khuyến khích đầu tư và sử dụng công nghệ, trang thiết bị tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường”, ông Trần Hoài Trang thông tin.
Ngoài ra, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng; từng bước làm chủ công nghệ hiện đại, công nghệ năng lượng nguyên tử, tiến tới tự chủ sản xuất được phần lớn các thiết bị năng lượng phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu cả về công nghệ và thiết bị. Đây là cơ sở chính trị quan trọng, là “kim chỉ nam” về tư duy và chiến lược đối với việc phát triển năng lượng của đất nước.
Cũng theo đại diện Bộ Công Thương, Nghị quyết của Quốc hội cũng hoàn thiện hành lang pháp lý là nền tảng cho phát triển năng lượng. Theo đó, Luật Điện lực số 61/2024/QH15 đóng vai trò nền tảng pháp lý cao nhất, điều chỉnh toàn diện ngành điện Việt Nam theo hướng bền vững, xanh và hiện đại. Luật ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo (điện gió, mặt trời), đẩy mạnh cơ chế tự sản tự tiêu, khuyến khích đầu tư tư nhân, và thể chế hóa các chính sách chuyển đổi năng lượng, đặc biệt cho điện gió ngoài khơi.
Một số nội dung mới trong Luật Điện lực số 61/2024/QH15 so với quy định của pháp luật về điện lực trước đây: Thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh: Luật đưa ra các chính sách khuyến khích phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới và thông minh, hướng tới mục tiêu giảm phát thải. Phát triển mạnh điện mặt trời mái nhà: Luật định hình cơ chế ưu đãi rõ ràng cho điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, giảm bớt thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.
Đồng thời, tạo hành lang pháp lý cho điện gió ngoài khơi: Luật tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc phát triển các dự án điện gió ngoài khơi, một lĩnh vực tiềm năng lớn của Việt Nam. Khuyến khích đầu tư và cạnh tranh: Luật quy định rõ hơn về việc lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án điện, thu hút nguồn vốn xã hội hóa, đồng thời tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước phát triển công nghệ điện.
“Trên cơ sở Luật Điện lực số 61/2024/QH15, Chính phủ đã ban hành 7 Nghị định hướng dẫn chi tiết; Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ban hành hàng chục Thông tư để hướng dẫn chi tiết và thi hành Luật Điện lực”, ông Trần Hoài Trang cho biết.
"Bệ đỡ" thể chế cho ngành năng lượng
Thông tin thêm về Nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, lãnh đạo Cục Điện lực cho rằng, Nghị quyết 253 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cả về phương diện thể chế lẫn thực tiễn triển khai, khi ngành năng lượng chính thức bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là năm bản lề giai đoạn 2026-2030 với những yêu cầu cao hơn về an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và tính tự chủ của hệ thống.
Diễn đàn có sự tham dự của đại diện các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công Thương, cơ quan của Quốc hội, cùng đông đảo chuyên gia, đại diện hiệp hội và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng… Ảnh: Cấn Dũng
Thứ nhất, đây là nghị quyết có phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao trùm đầy đủ các lĩnh vực trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia, từ nguồn điện, lưới truyền tải và phân phối điện, mua bán điện trực tiếp cho tới dầu khí và than, đặc biệt là phát triển điện gió ngoài khơi, đây là một loại hình nguồn điện mới lần đầu tiên được triển khai tại Việt Nam... Điều này cho thấy tư duy tiếp cận mang tính hệ thống, đồng bộ, kịp thời thay vì xử lý từng lĩnh vực riêng lẻ như trước. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh, trong khi yêu cầu giảm phát thải, bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe, cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số từ năm 2026, tôi cho rằng cách tiếp cận này là hết sức cần thiết.
Thứ hai, nghị quyết tạo ra một cơ chế linh hoạt, kịp thời để xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn triển khai quy hoạch. Việc cho phép điều chỉnh cập nhật quy hoạch mà không làm thay đổi mục tiêu, định hướng lớn hay tổng công suất theo cơ cấu nguồn điện là một bước tiến rất đáng chú ý.
Cơ chế này giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về tiến độ, đồng bộ nguồn và lưới, thay thế các dự án chậm triển khai, tạo sự chủ động trong công tác quản lý, giám sát thực hiện quy hoạch, đồng thời vẫn giữ vững kỷ cương quy hoạch và kiểm soát quyền lực.
Thứ ba, nghị quyết thể hiện rõ tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Hàng loạt dự án quan trọng như lưới điện, dầu khí, than cấp bách được miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện được rút ngắn; thẩm quyền được phân cấp rõ ràng hơn cho địa phương.
“Đây là những giải pháp rất thiết thực, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn triển khai chính quyền hai cấp, giúp đẩy nhanh tiến độ đầu tư, sớm đưa các dự án điện lực vào vận hành, qua đó củng cố vững chắc an ninh năng lượng quốc gia”, ông Trần Hoài Trang bày tỏ.
Có thể nói, trong bối cảnh ngành năng lượng bước vào chu kỳ phát triển mới, Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội chính là bệ đỡ thể chế quan trọng, tạo hành lang pháp lý đủ rộng nhưng vẫn chặt chẽ, để ngành năng lượng phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững hơn trong bối cảnh các ngành đang tập trung bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện nhằm bảo đảm đồng bộ, thống nhất hệ thống luật pháp.
Thông qua diễn đàn, Ban tổ chức kỳ vọng góp phần nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận trong xã hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia; đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn, luận cứ khoa học phục vụ công tác hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện Nghị quyết của Quốc hội.