Đóng

Bí thư tỉnh ủy thời kỳ 'hai con số' - Bài 4: Thước đo ngẫm từ lời Bác dạy

Từ lệ khảo khóa năm 1470 đến 32 chỉ tiêu của Hà Nội hay KPI nhiều tỉnh đang áp dụng hôm nay có chung mẫu số: Kết quả công việc luôn là thước đo đánh giá cán bộ rõ nhất.

Ngày 8/12/1961, nói chuyện với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An, Chủ tịch Hồ Chí Minh dừng lại ở con số tỉnh báo cáo về hợp tác xã tốt, vừa, kém. Người hỏi: "Các chú lấy cái gì để biết? Ai thống kê? Họ nêu lên thế thì các chú cứ tin như thế phải không?".

Ba câu hỏi ngắn, đặt ra từ 65 năm trước, chạm đúng vào chỗ khó nhất của mọi hệ thống đánh giá. Người tự trả lời luôn: muốn biết hợp tác xã tốt thật hay không, "Phải căn cứ vào đời sống của nông dân", vào thu nhập của xã viên có tăng lên hay không, vào việc hợp tác xã có làm tròn nghĩa vụ với Nhà nước hay không.

Năm 2026, 34 bí thư tỉnh ủy, thành ủy đang được đánh giá toàn diện, trong đó có các chỉ số thực tế thông qua GRDP, giải ngân, số dự án được tháo gỡ. Câu hỏi của Bác Hồ năm xưa vẫn còn nguyên giá trị: Phải căn cứ vào đời sống nhân dân, vào sự chuyển biến ở mỗi địa phương.

Cha ông đã đặt thước từ rất sớm. Năm Hồng Đức thứ nhất (1470), triều Lê Thánh Tông định lệ khảo khóa quan lại nơi cai quản. Đại Việt sử ký toàn thư ghi quan "có lòng chăm nom yêu thương, được nhân dân yêu mến", nơi cai quản ít người bỏ trốn thì mới được xét là xứng chức.

Đọc kỹ, thấy thước đo ấy rất hiện đại. Số người bỏ trốn khỏi làng là một chỉ số đầu ra, khó tô vẽ. Dân ở lại hay bỏ đi, quan không thể báo cáo khác được. Ở Trung Hoa cổ đại, Hàn Phi chủ trương thưởng, phạt xét theo công lao thành tích. Hai thước đo, hai nền văn hóa, cùng tìm cách để việc chấm người không phụ thuộc vào lời khen của người được chấm.

Tục ngữ nói tốt gỗ hơn tốt nước sơn. Mọi hệ thống đánh giá từ đó đến nay đều phải giải một bài toán: làm sao nhìn được chất gỗ khi người trình bày chỉ muốn cho xem nước sơn?.

Trung Quốc là nơi quan hệ giữa tăng trưởng và thăng tiến từng được các chuyên gia nghiên cứu nhiều. Từ năm 2005, một số nhà nghiên cứu kinh tế đã công bố kết quả đo trên lãnh đạo các tỉnh giai đoạn 1979 đến 1995: xác suất được thăng chức tăng theo thành tích kinh tế địa phương. Giả thuyết về sự thiếu toàn diện đã khiến nước bạn đã có thêm nghiên cứu về quản trị địa phương để chặn đứng bất cập. Năm 2018, báo cáo kiểm tra thi hành Luật Thống kê của Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc nêu yêu cầu chấn chỉnh tình trạng số liệu thiếu trung thực ở một số địa phương. Điều lệ đánh giá cán bộ năm 2019 yêu cầu đặt chỉ tiêu và quyền số phù hợp từng địa phương, tăng quyền số các chỉ tiêu ràng buộc như an toàn sản xuất, ổn định xã hội, nợ mới phát sinh. Ban Tổ chức Trung ương Trung Quốc khi giải thích Điều lệ tuyển chọn, bổ nhiệm cán bộ cùng năm nói từ Đại hội XVIII đã giải quyết các hiện tượng chưa hợp lý liên quan phiếu, điểm, GDP...

Ngày 01/4/2026, Tạp chí Cầu Thị đăng bài của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình yêu cầu xử lý chuyện số liệu chưa thực tế ảnh hưởng đánh giá, bổ nhiệm cán bộ. Trước đó, sau Tết Nguyên đán 2026, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc mở đợt học tập về "xây dựng và thực hành quan điểm thành tích đúng đắn" trong toàn Đảng, trọng tâm là lãnh đạo từ cấp huyện trở lên, theo Tân Hoa xã ngày 27/02/2026. Nước bạn còn lưu tâm luân chuyển có thời hạn và truy trách nhiệm sau nhiệm kỳ. Biện pháp môi trường sửa đổi tháng 8/2026 vừa nhấn "nghiêm túc truy trách nhiệm, truy trách nhiệm suốt đời", vừa lưu ý không xử lý thô bạo làm nhụt nhuệ khí cán bộ.

Đội ngũ bí thư Việt Nam hiện nay: cả 34 người không phải người địa phương. Luân chuyển trên diện rộng đặt ra yêu cầu đi kèm là người đứng đầu cần đủ thời gian nắm địa bàn, để lại kết quả trước khi nhận nhiệm vụ mới.

Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố dựa trên khảo sát doanh nghiệp. PCI 2025 lần đầu bỏ bảng xếp hạng thứ bậc, chia địa phương vào sáu nhóm chất lượng điều hành. VCCI giải thích việc đổi do khác biệt giữa các tỉnh sau sáp nhập và để tương đồng thông lệ quốc tế. Bảng xếp hạng đơn bậc dễ tạo cảm giác tỉnh đứng trên luôn tốt hơn tỉnh ngay dưới, trong khi khoảng cách điểm đã thu hẹp đáng kể. Không địa phương nào vào nhóm Rất tốt. Điểm trung vị cả nước 63,90 điểm, thấp nhất 55,63 điểm, cao nhất 69,72 điểm.

VCCI vinh danh 5 địa phương có chất lượng điều hành kinh tế tiêu biểu theo PCI 2025 tại lễ công bố ở Hà Nội.

Ngành Công Thương hiện đang có những bảng đo riêng với địa phương. Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA Index) năm 2025 được Bộ Công Thương công bố ngày 18/8/2026 lấy từ khảo sát 4.066 doanh nghiệp tại 34 tỉnh, thành. Điểm trung bình đạt 21,66. Hải Phòng dẫn đầu với 35,62 điểm và là địa phương duy nhất ở mức rất tốt, tiếp đến là Tuyên Quang 33,61 điểm, Thanh Hóa 30,93 điểm. Trong nhóm 10 địa phương đứng đầu có Lai Châu, Cà Mau, những nơi ít được nhắc tới khi nói về hội nhập.

Tại lễ công bố, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu coi việc thực thi hiệp định thương mại tự do là một chỉ tiêu quan trọng đánh giá năng lực điều hành của địa phương, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Mỗi phát hiện từ bảng đo phải đi kèm một giải pháp, một cơ quan chịu trách nhiệm, một thời hạn khắc phục.

Với công nghiệp, Quyết định số 1248/QĐ-TTg ngày 09/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí đánh giá kết quả công nghiệp hóa, hiện đại hóa cấp quốc gia, cấp ngành và địa phương. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của công nghiệp chế biến, chế tạo, mục tiêu quốc gia 28% GDP vào năm 2030, được đo tới cấp địa phương. Kết quả đánh giá năm trước phải gửi Bộ Tài chính trước ngày 20/4 hằng năm.

Điện là thước đo khó sửa trên giấy. Tính từ số liệu của các công ty điện lực tỉnh, Cục Thống kê và Ủy ban nhân dân tỉnh, năm 2025 mỗi kWh điện thương phẩm của cả nước tạo ra khoảng 44,6 nghìn đồng giá trị. Trong 18 tỉnh, thành đủ số liệu, cao nhất là TP. Hồ Chí Minh 68,2 nghìn đồng, Hà Nội 59,9 nghìn đồng, Quảng Ninh 54,2 nghìn đồng; thấp nhất là Tây Ninh 22,5 nghìn đồng. Thứ hạng này phản ánh trước hết cơ cấu kinh tế, chưa phải kết quả nỗ lực tiết kiệm điện, vì nơi tập trung công nghiệp chế biến dùng nhiều điện sẽ đứng thấp.

Theo Công văn số 10790/VPCP-CN ngày 22/10/2026 của Văn phòng Chính phủ về việc bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027 - 2030, Thủ tướng Chính phủ đặt ra các mục tiêu tiết kiệm điện rất cụ thể. Mục tiêu hằng năm là các bộ, cơ quan, địa phương và toàn quốc phải phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ mỗi năm. Nhưng bảng xếp hạng theo tỉnh chưa lập được vì chưa có bộ số đồng nhất của 34 tỉnh, thành. Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027 sẽ là thước đo cho chỉ số này.

Chỉ tiêu gắn trực tiếp với người đứng đầu là điện mặt trời mái nhà. Cũng tại Công văn số 10790, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương đề xuất giao chỉ tiêu cụ thể cho từng địa phương, coi đây là một trong những căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương song hiện nay nhiều nơi còn kêu khó, xin giảm chỉ tiêu.

Điện mặt trời trên mái nhà.

 

Các thước đo ngành Công Thương đang áp với địa phương.

Mỗi bảng đo một góc, không bảng nào đủ để kết luận về một con người. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy người đứng đầu một tỉnh hôm nay được hỏi nhiều hơn một con số GRDP.

Ở Quảng Trị, tại Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh lần thứ 5 diễn ra chiều 30/9/2026, Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn thông báo một quyết định hiếm: quý III, Ban Thường vụ Tỉnh ủy không có ai được xếp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, vì tập thể lãnh đạo chưa làm xong các mục tiêu chung. Bước tiếp theo, ông giao tham mưu cách cá thể hóa trách nhiệm, tính điểm KPI tới từng lãnh đạo.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Vương Quốc Tuấn phát biểu tại Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh lần thứ 5 diễn ra chiều 30/9/2026.

Bảng số đứng sau quyết định ấy đó chính là GRDP chín tháng tăng 8,42%, dưới mức kịch bản 9,26%, thứ 24 trên 34. Giấy khen không về khi con số chưa về.

Hà Nội thì lập hẳn bảng điểm. Sáng 22/9/2026, trong buổi tiếp xúc cử tri tại xã Phù Đổng trước Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết chính người giữ chức ấy được chấm theo 32 chỉ tiêu, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố theo 24 chỉ tiêu. Điểm được cập nhật từng ngày trên hệ thống số, công khai theo tháng, theo quý.

Trao đổi với Báo Công Thương, PGS.TS Lê Quốc Lý, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, KPI và OKR bớt được những lời nhận xét chung chung, cảm tính, cho người dùng cán bộ một cơ sở để bố trí. Còn TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhìn nhận, muốn việc đánh giá rời khỏi nhận xét định tính để đi vào sản phẩm, kết quả công việc.

Ý tưởng lấy việc làm để đo người có cội nguồn xa. Trong văn bản viết ngày 27/2/1922, V.I.Lênin yêu cầu "đấu tranh chống cái vũng lầy chủ nghĩa quan liêu và bệnh giấy tờ bằng cách kiểm tra người và kiểm tra công việc thực tế" (Toàn tập, tập 44).

Cách đo ấy được cụ thể hóa thành quy định của Đảng ta. Quy định số 227-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng đối với tập thể, cá nhân chuyển sang quản trị theo mục tiêu, kết quả trọng tâm, then chốt, dựa trên dữ liệu, với yêu cầu “sáu rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Mỗi việc chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm chính. Chỉ tiêu chưa đến kỳ công bố kết quả thì chưa được đem ra chấm.

Chấm một người đứng đầu cấp ủy khó hơn chấm một chỉ tiêu kinh tế nhiều. Có tỉnh tăng nhanh nhờ dự án người đi trước chuẩn bị từ nhiều năm. Có tỉnh chưa đạt GRDP nhưng đã tháo được một nút vướng kéo dài. Bảng điểm nào không phân biệt được hai trường hợp ấy sẽ chấm sai người.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV sáng 16/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: "Cán bộ cấp chiến lược phải được đánh giá qua khả năng xử lý vấn đề lớn của ngành, địa phương trong tổng thể phát triển đất nước". Các cấp ủy khi đánh giá phải đối chiếu báo cáo "với phản ánh của người dân, doanh nghiệp và thực tế ở cơ sở". Người lãnh đạo phải có bản lĩnh "đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích riêng của ngành, địa phương".

Việc đưa người đã làm được việc ở tỉnh lên gánh việc lớn hơn cũng có tiền lệ. Ngày 20/11/1980, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 32-NQ/TW về công tác tổ chức nhận định nguyên nhân của sự trì trệ trong kinh tế chính là sự trì trệ trong công tác tổ chức cán bộ.

Bác Hồ năm 1961 căn dặn hãy nhìn vào đời sống nông dân. Năm 2026, bảng điểm đã có hàng chục chỉ tiêu trên màn hình số. Với người đứng đầu một tỉnh, người thống kê sau cùng là người dân ở lại, người cảm nhận và thụ hưởng thành quả đơm hoa kết trái trên mảnh đất ấy.

NHÓM PHÓNG VIÊN