Bảo đảm an ninh năng lượng để giữ đà tăng trưởng
Kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều biến động, xung đột địa chính trị kéo dài khiến thị trường năng lượng toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro về nguồn cung và giá cả. Cùng với xu hướng chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng đang trở thành vấn đề quan trọng đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đây không chỉ là điều kiện để duy trì nguồn cung điện, nhiên liệu ổn định cho sản xuất và đời sống, mà còn là nền tảng phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong thời gian tới.
Thời gian qua, Việt Nam đã đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, chính sách năng lượng theo hướng tăng tính chủ động, giảm phụ thuộc và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia. Trong đó, Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập định hướng chiến lược cho bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Phát triển năng lượng tái tạo góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Ảnh: Hùng Mạnh
Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh ngành năng lượng Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển mình toàn diện. Áp lực bảo đảm đủ năng lượng cho tăng trưởng kinh tế, yêu cầu phát triển xanh, bền vững và nâng cao tính tự chủ của hệ thống đặt ra những bài toán lớn, không chỉ về nguồn lực mà còn về tư duy phát triển và mô hình vận hành.
Với tầm nhìn dài hạn, Nghị quyết 70-NQ/TW được xem là kim chỉ nam cho phát triển năng lượng quốc gia trong nhiều thập kỷ tới, khẳng định năng lượng phải “đi trước một bước,” vừa đáp ứng phát triển kinh tế-xã hội, vừa bảo đảm độc lập, tự chủ, an toàn, hiệu quả và phù hợp xu thế chuyển dịch năng lượng xanh, sạch.
Cùng với đó, Nghị định 57/2025/NĐ-CP (ban hành ngày 3/3/2025) thiết lập cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa các đơn vị phát điện tái tạo và khách hàng lớn, cho phép giao dịch qua lưới riêng hoặc lưới quốc gia. Nghị định 58/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết những điều của Luật Điện lực về phát triển điện tái tạo và năng lượng mới.
Bên cạnh đó, Quyết định điều chỉnh Quy hoạch điện VIII cũng đặt ra mục tiêu về chuyển đổi năng lượng công bằng. Cụ thể, kiểm soát mức phát thải khí nhà kính từ sản xuất điện, hướng tới đạt mức phát thải đỉnh không quá 170 triệu tấn vào năm 2030 và còn khoảng 27 triệu tấn vào năm 2050.
Những điều chỉnh này từng bước tạo môi trường pháp lý minh bạch hơn cho các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Đồng thời, cơ chế mua bán điện trực tiếp được xem là bước đi quan trọng nhằm huy động nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng sạch, giảm phụ thuộc vào cơ chế trung gian và nâng cao tính linh hoạt của thị trường điện.
Chuyển dịch xanh và vai trò của xăng sinh học
Song song với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả đang trở thành xu hướng tất yếu tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Sau COP28, phần lớn các nước ASEAN đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào giữa thế kỷ, mở ra dư địa lớn cho phát triển năng lượng tái tạo, công nghệ sạch và các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.
Tại Việt Nam, định hướng chuyển dịch năng lượng đang được thúc đẩy mạnh hơn thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển điện tái tạo, điện gió ngoài khơi và cơ chế mua bán điện trực tiếp. Việt Nam cũng đặt mục tiêu không chỉ bảo đảm an ninh năng lượng trong nước mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường năng lượng khu vực.
Đáng chú ý, ngày 13/4/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định 824/QĐ-BCT về Kế hoạch hành động thực hiện Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm áp lực lên hệ thống cung ứng và hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững.
Theo các chuyên gia, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp giảm chi phí mà còn là nguồn năng lượng quan trọng giúp giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, hạn chế rủi ro thiếu hụt năng lượng và nâng cao hiệu quả vận hành của nền kinh tế. Trong điều kiện nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, việc sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ góp phần giảm cường độ năng lượng, tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
Xăng E10 là nhiên liệu sinh học pha trộn thân thiện với môi trường nhờ giảm phát thải khí nhà kính. Ảnh: Nam Nguyễn
Bên cạnh năng lượng tái tạo, xăng sinh học E10 đang được xem là một giải pháp quan trọng trong tiến trình chuyển dịch xanh và nâng cao tính tự chủ năng lượng.
Theo ông Mai Tuấn Đạt - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), xăng E10 là “mắt xích” quan trọng để giữ an ninh năng lượng trong điều kiện chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu còn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Do ethanol dùng để phối trộn xăng E10 có nguồn gốc từ sản xuất nông nghiệp nên đây là nguồn cung bổ trợ quan trọng, ít phụ thuộc vào chuỗi cung ứng dầu khí quốc tế. Việt Nam cũng có lợi thế về nguyên liệu sản xuất ethanol nhờ điều kiện khí hậu nhiệt đới, trong khi công suất các nhà máy ethanol trong nước hiện đạt khoảng 600.000 mét khối/năm.
Theo ông Mai Tuấn Đạt, việc đưa xăng E10 vào lưu thông không chỉ góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp, mở rộng chuỗi giá trị trong nước và nâng cao mức độ tự chủ năng lượng.
Ngoài ra, việc phát triển E10 cần gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu, cơ chế bao tiêu ổn định cho nông dân và xây dựng chuỗi cung ứng khép kín theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Phát triển năng lượng tái tạo, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, đẩy mạnh số hóa ngành năng lượng và mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học như E10 sẽ là những giải pháp quan trọng để Việt Nam vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thực hiện mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.