Biến động địa chính trị kéo dài, giá dầu thế giới liên tục lên xuống khó lường, trong khi nguồn năng lượng hóa thạch ngày càng chịu áp lực suy giảm đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng bền vững hơn. Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy sử dụng xăng sinh học E10 và xe điện không chỉ là một giải pháp kỹ thuật nhằm giảm phát thải, mà đã trở thành một định hướng chính sách rõ nét, gắn với mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển kinh tế xanh.
Ngày 19/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu Bộ Công Thương rà soát các điều kiện cần thiết để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi sang xăng sinh học E10 ngay trong tháng 4/2026, qua đó góp phần giảm khoảng 10% lượng tiêu thụ xăng khoáng.
Xăng E10 đã chính thức được đưa vào lưu hành trên toàn quốc từ ngày 30/4, sớm hơn lộ trình ban đầu 1 tháng. Việc rút ngắn thời gian triển khai cho thấy quyết tâm đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng trong bối cảnh nguồn cung xăng dầu toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Không chỉ hướng tới mục tiêu giảm phát thải thông qua chuyển đổi năng lượng thông qua sử dụng nhiên liệu sinh học, Chỉ thị 09/CT-TTg còn đặt trọng tâm vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng của nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu và tăng cường tính tự chủ trong dài hạn. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời tạo nền tảng cho giao thông xanh, tăng trưởng xanh ở Việt Nam.
Trên thực tế, các điều kiện để triển khai xăng E10 đang dần được hoàn thiện. Theo Bộ Công Thương, hệ thống hạ tầng phối trộn, phân phối và nguồn cung ethanol đã có những bước chuẩn bị nhất định, đủ khả năng đáp ứng giai đoạn đầu của lộ trình.
Theo chuyên gia năng lượng Ngô Thuý Quỳnh nhận định: “Khi xăng sinh học được tiêu thụ trên toàn quốc sẽ mở ra nhiều cơ hội cả trong ngắn hạn và dài hạn. Những cơ hội này không chỉ đến trong ngành năng lượng mà cho cả ngành nông nghiệp và phát triển bền vững của đất nước”.
Việc đưa xăng sinh học E10 vào sử dụng trên phạm vi toàn quốc được đánh giá là giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu trong giao thông vận tải - lĩnh vực tiêu thụ lượng lớn xăng dầu hiện nay. Khi phối trộn 10% ethanol vào xăng truyền thống, lượng nhiên liệu hóa thạch sử dụng sẽ giảm tương ứng, qua đó góp phần hạn chế phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ và giảm áp lực nhập khẩu năng lượng.
Theo các chuyên gia, ethanol có khả năng hỗ trợ quá trình cháy trong động cơ diễn ra ổn định hơn nhờ chỉ số octan cao, từ đó giúp nhiên liệu được đốt cháy hiệu quả hơn, hạn chế thất thoát trong quá trình vận hành. Điều này không chỉ góp phần giảm khí thải mà còn nâng cao hiệu suất sử dụng nhiên liệu của phương tiện. Trong điều kiện nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng, việc thay thế một phần xăng khoáng bằng nhiên liệu có nguồn gốc sinh học được xem là hướng đi giúp sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn thay vì tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh yếu tố môi trường, E10 còn góp phần tăng khả năng chủ động về nguồn cung năng lượng khi một phần nhiên liệu được tạo ra từ nguyên liệu trong nước. Điều này giúp giảm tác động từ biến động giá dầu thế giới và hỗ trợ ổn định thị trường năng lượng trong dài hạn. Việc thúc đẩy sử dụng E10 cũng được xem là bước đi phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong nền kinh tế, từng bước giảm cường độ tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và tạo nền tảng cho lộ trình phát triển xanh những năm tới.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiên liệu sinh học đã được nhiều quốc gia triển khai từ sớm và mang lại hiệu quả rõ rệt.
Brazil là một trong những hình mẫu tiêu biểu khi phát triển chương trình ethanol từ mía đường từ những năm 1970. Đến nay, quốc gia này sản xuất khoảng 30 tỷ lít ethanol mỗi năm và áp dụng tỷ lệ pha trộn cao trong xăng, thậm chí phổ biến các dòng nhiên liệu E20, E25 và E85. Sự thành công của Brazil đến từ chính sách nhất quán, cơ chế hỗ trợ giá hợp lý và sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp trong toàn chuỗi giá trị.
Tại châu Á, Thái Lan cũng đạt được nhiều kết quả tích cực khi đưa nhiên liệu sinh học vào chiến lược phát triển kinh tế sinh học - tuần hoàn - xanh. Với lợi thế về nguyên liệu như mía và sắn, quốc gia này không chỉ đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn từng bước tham gia vào thị trường nhiên liệu sạch khu vực.
Trao đổi với Báo Công Thương, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho biết, trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng xanh, nhiên liệu sinh học có vai trò quan trọng trong việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhưng vẫn bảo đảm an ninh năng lượng. Thực tế cho thấy xu hướng điện hóa đang phát triển mạnh trên thế giới, tuy nhiên không phải quốc gia nào cũng lựa chọn điện hóa hoàn toàn. Nhiều nước như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay các quốc gia châu Âu đang theo đuổi chiến lược đa dạng hóa giải pháp năng lượng, kết hợp điện hóa với nhiên liệu sinh học và các dạng nhiên liệu hữu cơ khác.
Trong bối cảnh các xung đột địa chính trị khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động, ông Tuấn cho rằng con người vẫn còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong thời gian dài. Vì vậy, giải pháp được nhiều quốc gia áp dụng là phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu hóa thạch, vừa giảm phát thải vừa duy trì nguồn cung năng lượng ổn định.
Ông dẫn chứng, Nhật Bản đang yêu cầu các nhà máy nhiệt điện than phối trộn nhiên liệu sinh học trong quá trình đốt; ngành hàng không quốc tế cũng đặt mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF). Indonesia - quốc gia có lợi thế về cây cọ dầu, đã triển khai chương trình biodiesel với tỷ lệ phối trộn cao trong nhiên liệu diesel. Còn đối với xăng sinh học, nhiều quốc gia như Mỹ, Brazil, Ấn Độ hay Trung Quốc đều đã luật hóa việc bắt buộc sử dụng nhiên liệu sinh học trong xăng thương mại.
Ở góc độ an ninh năng lượng, ông Tuấn nhấn mạnh nhiên liệu sinh học là nguồn năng lượng tái tạo, không phụ thuộc vào trữ lượng hữu hạn như dầu mỏ. Trong khi các mỏ dầu trong nước ngày càng suy giảm và Việt Nam phải nhập khẩu ngày càng nhiều dầu thô, việc tăng tỷ lệ nhiên liệu sinh học trong xăng dầu sẽ giúp giảm dần phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu.
“Chỉ cần thay thế 10-20% nhiên liệu hóa thạch bằng nhiên liệu sinh học, chúng ta đã có thể chủ động được một phần đáng kể nguồn năng lượng. Brazil là ví dụ điển hình khi tỷ lệ ethanol trong xăng có thể lên tới 30%, thậm chí nhiều khu vực sử dụng E85”, ông Tuấn dẫn chứng.
Xu hướng này cho thấy, trong giai đoạn chuyển tiếp, nhiên liệu sinh học đóng vai trò như cầu nối, giúp giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mà không làm gián đoạn hệ thống năng lượng hiện hữu. Có thể thấy, việc triển khai xăng E10 không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với nền kinh tế.
Trước hết, đây là giải pháp trực tiếp giúp giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu - yếu tố ngày càng tiềm ẩn rủi ro trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động. Đồng thời, việc tận dụng nguồn nguyên liệu trong nước giúp nâng cao tính tự chủ và giảm áp lực lên cán cân thương mại.
Ở góc độ môi trường, nhiên liệu sinh học góp phần giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện chất lượng không khí và hỗ trợ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Ở góc độ xã hội, việc phát triển nhiên liệu sinh học tạo ra chuỗi giá trị mới, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, công nghiệp chế biến và logistics, qua đó tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Tuy nhiên, để đạt được những lợi ích này, quá trình triển khai cần được thực hiện đồng bộ. Nguồn cung ethanol trong nước vẫn còn hạn chế, hạ tầng phân phối cần tiếp tục nâng cấp, trong khi thói quen tiêu dùng cũng cần thời gian để thay đổi. Dù vậy, với định hướng chính sách rõ ràng từ Chỉ thị 09/CT-TTg và sự tham gia ngày càng tích cực của doanh nghiệp, xăng sinh học E10 đang từng bước khẳng định vai trò là một trong những trụ cột của chiến lược chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.