Không làm mất những giá trị cốt lõi của di sản
Ngày 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - đoàn TP. Huế
Tham gia góp ý kiến, đại biểu Nguyễn Thị Sửu - đoàn TP. Huế tán thành với việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.
Song đại biểu cũng lưu ý, cần nhìn nhận vấn đề từ hai phía, phía trước là những công trình hạ tầng chiến lược tương lai và phía sau những di tích mang theo ký ức lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc dân tộc.
Theo đại biểu, điều đáng quý là di tích vẫn gắn với đời sống của cộng đồng. Đình là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội và kết nối ký ức làng quê. Đây chính là đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi hệ thống đình, chùa, lễ hội và các tư liệu sắc phong tạo nên một không gian văn hóa liên tục qua nhiều thế hệ.
Vấn đề đặt ra theo đại biểu là làm thế nào để phát triển mà không làm mất những giá trị cốt lõi của di sản?
Tán thành việc Quốc hội cho phép di chuyển đình Đông Côi và đình Tam Sơn song đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng phải đi kèm những điều kiện pháp lý đủ chặt.
Do đó, đại biểu đề nghị, Nghị quyết phải xác định rõ phạm vi, chỉ 2 di tích này trong phạm vi dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội. Không được dùng cơ chế hướng dẫn để mở rộng thêm đối tượng.
Việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết, nhưng đồng thời phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành và phát huy giá trị di tích sau di chuyển.
Cùng với đó, công khai minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. “Người dân không chỉ được biết di tích sẽ chuyển đến đâu, mà phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích” - đại biểu nêu.
Đồng thời, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn. Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và xử lý các vấn đề vượt thẩm quyền.
Bày tỏ ủng hộ di chuyển nhưng đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh một nguyên tắc: Di chuyển không có nghĩa là làm cho di tích ở một chỗ khác. Di chuyển phải là một giải pháp để di sản tiếp tục tồn tại, tiếp tục được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại, để chúng ta không phải lựa chọn giữa tương lai và quá khứ, mà là nối quá khứ với tương lai bằng một quyết định có trách nhiệm của Quốc hội.
Bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển
Giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu thảo luận, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Chính phủ thống nhất đề nghị áp dụng cơ chế, chính sách di chuyển với hai di tích đình Đông Côi và đình Tam Sơn theo Điều 2 Nghị quyết 256 của Quốc hội.
Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh.
Đối với di tích đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát hiện trạng và các vấn đề liên quan đến Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo, do đó chưa đưa di tích này vào dự thảo nghị quyết trình Quốc hội.
“Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo nghị quyết của Quốc hội theo tinh thần này” - Bộ trưởng nói, đồng thời nhấn mạnh, trong quá trình tổ chức thực hiện, các cơ quan chức năng phải tuân thủ quy định của pháp luật liên quan, bảo tồn tối đa và phát huy giá trị của di tích.
Nguyên tắc quan trọng là phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, có tham vấn ý kiến người dân và chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết, không còn biện pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ; qua đó bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển theo đúng quan điểm của Đảng, Nhà nước và các quy định của pháp luật.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định, việc di chuyển di tích đến địa điểm mới cần tính đến đặc điểm của các đền, đình vốn là những yếu tố truyền thống, gắn với làng, xã và cộng đồng dân cư.
Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh giải trình, làm rõ về dự thảo Nghị quyết.
“Việc di chuyển đến địa điểm mới phải được thực hiện đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, tuân thủ các quy định của pháp luật và tiếp tục phát huy giá trị di sản” - Bộ trưởng nói.
Theo Bộ trưởng, mục tiêu không chỉ là di chuyển địa điểm mà còn phải bảo đảm tinh thần, hồn cốt và những giá trị, mục tiêu của đình, đền gắn với làng, xã, với truyền thống văn hóa, lịch sử của các làng, xã và của dân tộc tiếp tục được phát huy tại địa điểm mới.
“Theo thẩm quyền, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn, theo sát quá trình này để bảo đảm việc thực hiện đúng quy định và các mục tiêu đã đề ra theo tinh thần của Quốc hội” - Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nói thêm.
Theo Tờ trình của Chính phủ trình Quốc hội ngày 22/8, dự thảo Nghị quyết quy định việc di chuyển toàn bộ 3 di tích đã được Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh xếp hạng di tích cấp tỉnh, gồm: Đền Tân Trăn, xã Lâm Thao; Đình Đông Côi, phường Thuận Thành và Đình Tam Sơn, xã Lương Tài, trong phạm vi thực hiện 2 Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân.
Việc xây dựng, ban hành chính sách đặc thù áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện 2 dự án này tương tự như đối với Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là cần thiết, bảo đảm sự phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.