Chiều 27/10, tại cuộc họp báo cung cấp thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Trước những ý kiến trái chiều liên quan đến đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, lãnh đạo Bộ Y tế khẳng định mục tiêu xuyên suốt của dự án luật là bảo vệ sức khỏe nhân dân, mở rộng cơ hội điều trị và tuyệt đối không ép buộc bất kỳ ai hiến tạng.
Nhu cầu ghép tạng ở trẻ em còn lớn
Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đã làm rõ cơ sở đề xuất quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi trong dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Đề xuất hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội điều trị cho người bệnh đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ chặt chẽ đối với người hiến, đặc biệt là trẻ em.
Theo đó, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam. Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép, góp phần cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu tại họp báo.
Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, một số quy định của luật đã bộc lộ hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và những tiến bộ của y học. Việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn và hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng nhân đạo, công bằng, minh bạch. Đồng thời, dự thảo hướng tới tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này.
Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà thông tin, pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, kể cả khi còn sống hoặc sau khi qua đời. Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn rất lớn.
Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Ước tính mỗi năm, nhóm bệnh nhân này cần khoảng 55 ca ghép gan, 60 ca ghép thận; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan. Nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu cũng vượt xa khả năng đáp ứng hiện nay. Với một số bệnh như bạch cầu cấp, suy tủy xương, thalassemia và rối loạn miễn dịch bẩm sinh, ghép tế bào gốc tạo máu có thể là cơ hội điều trị mang tính quyết định.
Trên cơ sở tham khảo hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và kinh nghiệm quốc tế, Ban soạn thảo đề xuất những điều kiện chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em. Theo đó, dự thảo quy định cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống, chỉ xem xét cho phép hiến mô có khả năng tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, trong những trường hợp giới hạn và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.
Thông tin về các biện pháp kiểm soát, ngăn chặn nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi, lãnh đạo Bộ Y tế khẳng định dự thảo luật đã thiết kế những điều kiện chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của trẻ em. Việc hiến mô phải có sự đồng ý của trẻ và cha, mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo hiện giới hạn người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình, trong khi trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
"Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến, chỉ cho anh, chị, em ruột", ông Hà thông tin.
"Mở" cơ hội cứu người, "chặt" điều kiện bảo vệ người hiến
Tại họp báo, TS. Angela Pratt - Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhận định việc hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi phải được xem xét thận trọng trên cả phương diện pháp lý và đạo đức.
"Là mẹ của hai đứa con nhỏ, tôi không mong muốn phải đưa ra quyết định hiến tạng hoặc nhận tạng từ người khác. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, cần có một hệ thống bảo đảm công bằng, minh bạch. Đây cũng là mục tiêu Việt Nam hướng tới thông qua việc sửa đổi luật", bà Angela Pratt chia sẻ và nhấn mạnh việc cho phép người chưa thành niên hiến mô, tạng cần được cân nhắc kỹ lưỡng về khía cạnh đạo đức, đồng thời phải tuân thủ các quy định pháp luật nghiêm ngặt nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của trẻ em.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu tại họp báo.
Liên quan đến những băn khoăn trong dư luận về đề xuất mở rộng đối tượng hiến mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi, phát biểu tại họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định hoạt động hiến tạng phải được thực hiện trên tinh thần nhân văn, tự nguyện và tuyệt đối không có sự ép buộc.
"Người lớn không ép buộc thì tại sao trẻ con lại đặt ra vấn đề ép buộc ở đây? Cách tiếp cận như vậy là không đúng. Không ép buộc ai cả", Bộ trưởng đặt vấn đề và khẳng định hoạt động vận động hiến mô, tạng hiện nay dựa trên tinh thần tự nguyện, chia sẻ giữa những người dân. Việc mở rộng quy định pháp luật cũng phải tuân thủ nguyên tắc này.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan dẫn trường hợp những gia đình không may mất đi người con thân yêu nhưng mong muốn một phần cơ thể của con được tiếp tục sống trong hình hài người khác. Trong khi đó, rất nhiều trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo đang chờ đợi cơ hội được ghép tạng để tiếp tục cuộc sống. Những mong muốn và nhu cầu thực tế đó cần được nghiên cứu thấu đáo trong quá trình hoàn thiện chính sách. Tuy nhiên, mở rộng cơ hội hiến tạng phải đi đôi với các điều kiện pháp lý nghiêm ngặt để bảo vệ người hiến và ngăn chặn những hành vi lợi dụng.
Đề cập định hướng xây dựng dự thảo luật, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh hai nguyên tắc xuyên suốt là "mở" và "chặt".
"Thứ nhất là mở, mở rộng việc cứu sống nhiều hơn nữa các bệnh nhân, cứu sống nhiều hơn nữa các cháu bé. Thứ hai là chặt, chặt ở điều kiện, chặt ở các điều cấm, chặt ở các điều khoản để xác định các đối tượng cho phù hợp", Bộ trưởng nêu rõ và nhấn mạnh đây là hai nguyên tắc quan trọng trong quá trình xây dựng dự án luật nhằm bảo đảm mục tiêu mở rộng nguồn hiến nhưng phải kiểm soát chặt chẽ các điều kiện thực hiện, đối tượng được hiến và những hành vi bị nghiêm cấm.
Các chuyên gia, nhà khoa học, nhà báo tham dự buổi họp báo.
Dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, trong đó đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời với những điều kiện bảo vệ theo quy định. Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo không cho phép hiến bộ phận cơ thể mà chỉ xem xét việc hiến mô có khả năng tái sinh trong phạm vi giới hạn.
Về những ý kiến tranh luận dự thảo luật, lãnh đạo Bộ Y tế nhìn nhận một số quy định có thể chưa thực sự chặt chẽ về mặt kỹ thuật hoặc chưa thể hiện đầy đủ những nội dung cần điều chỉnh. Việc tiếp tục rà soát, chỉnh lý là trách nhiệm của cơ quan soạn thảo, các đại biểu Quốc hội và các bên tham gia đóng góp ý kiến.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định Ban soạn thảo sẽ xem xét kỹ lưỡng mọi ý kiến của đại biểu Quốc hội, chuyên gia, người dân và cơ quan báo chí. Những vấn đề cần điều chỉnh sẽ được tiếp thu, những nội dung chưa được truyền tải rõ ràng đến người dân sẽ tiếp tục được giải thích. Đồng thời, mong muốn các cơ quan báo chí thông tin chính xác, khách quan, tránh những cách diễn giải gây hoang mang trong dư luận hoặc làm sai lệch mục tiêu nhân đạo của chính sách.
(Video Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nói về đề xuất hiến, ghép mô tạng trẻ dưới 18 tuổi)
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, được Bộ Y tế xây dựng nhằm tháo gỡ những bất cập của pháp luật hiện hành, mở rộng nguồn hiến và tăng cơ hội điều trị cho người bệnh. Đồng thời, dự thảo đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế kiểm soát, giám sát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt là trẻ em.