Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, chiều 20/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Các đại biểu thống nhất cao về sự cần thiết ban hành luật, đánh giá cao tinh thần cầu thị của cơ quan soạn thảo, đồng thời góp nhiều ý kiến tâm huyết nhằm xây dựng một thị trường minh bạch, an toàn, vận hành đúng bản chất phòng ngừa rủi ro.
Hướng tới làm chủ giá nông sản thế mạnh
Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ đồng tình với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Ông ghi nhận nỗ lực của Ban soạn thảo khi dự thảo trình Quốc hội ngày 19/11 đã được hoàn thiện đáng kể so với bản ngày 3/10.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh).
Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân, đạo luật mang tính chuyên môn sâu, vừa phải bảo đảm hội nhập quốc tế, vừa phải gắn với an ninh tiền tệ và quản lý ngoại hối. Giải thích về bản chất “phái sinh”, đại biểu cho rằng, thị trường phái sinh phải hình thành trên nền tảng thị trường hàng hóa vật chất. Với mặt hàng cà phê, giao dịch vật chất phải có trước, sau đó mới phát triển các loại hợp đồng kỳ hạn, tương lai, quyền chọn hay hoán đổi.
Đại biểu dẫn chứng thị trường chứng khoán Việt Nam vận hành từ năm 2000, đến năm 2017 mới có chứng khoán phái sinh, sau 17 năm tích lũy kinh nghiệm trên hàng hóa gốc là cổ phiếu, trái phiếu.
Từ đó, đại biểu đề nghị cân nhắc luật hóa đồng thời giao dịch hàng hóa vật chất và giao dịch hàng hóa phái sinh, có thể mở rộng tên gọi thành Luật Giao dịch hàng hóa và hàng hóa phái sinh.
Đại biểu cũng đề nghị luật bao quát đầy đủ các chủ thể và nội dung của thị trường: nhà đầu tư, nhà môi giới, nhà tạo lập thị trường, trung tâm thanh toán bù trừ, ký quỹ, chứng thư kho điện tử, chứng thư kho ngoại quan, khu thương mại tự do, quản lý ngoại hối và giải quyết tranh chấp.
Đặc biệt, các quy định phải bảo đảm giao dịch phái sinh phục vụ đúng mục tiêu bảo hiểm rủi ro cho người sản xuất, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và nông dân. Dẫn chứng việc Quốc hội đã thông qua chủ trương thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế, đại biểu nhấn mạnh một trong những mục tiêu quan trọng là giúp Việt Nam làm chủ giá cả các mặt hàng nông sản đang giữ vị thế hàng đầu thế giới như cà phê, hạt điều, hồ tiêu và gạo.
Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) tán thành sự cần thiết ban hành luật nhằm thiết lập công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp, người sản xuất, từng bước hình thành giá tham chiếu cho các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam.
Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội).
Về hạ tầng cốt lõi, đại biểu đề nghị áp trần sở hữu nước ngoài và trần sở hữu của một cổ đông, người có liên quan tại trung tâm thanh toán bù trừ ngay tại Điều 15. Hai thiết chế này cần độc lập về sở hữu chi phối. Sở giao dịch hàng hóa và trung tâm thanh toán bù trừ cũng nên được tách khỏi nhóm tổ chức trung gian trên thị trường phi tập trung (OTC) tại khoản 1 Điều 34.
Cần sớm triển khai để kích cầu nền kinh tế
Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao Ban soạn thảo đã cầu thị, tiếp thu, chỉnh sửa nhiều ý kiến đại biểu thảo luận tại tổ, kịp thời có bản dự thảo mới. Đồng thời thống nhất với Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về tính cấp thiết của việc phát triển sở giao dịch hàng hóa.
Theo đại biểu, mô hình này cần sớm triển khai để kích cầu nền kinh tế, bảo vệ người yếu thế, nhất là trong giao dịch nông sản.
Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh).
Nhất trí với nguyên tắc trung tâm thanh toán bù trừ phải độc lập với sở giao dịch, đại biểu đề nghị bổ sung quy định để nguyên tắc này được bảo đảm trên thực tế. Hai đơn vị không nên cùng một chủ sở hữu, bởi khi đó tính khách quan khó được giữ vững, lợi ích có thể xung đột với yêu cầu an toàn hệ thống.
Liên quan khoản 4 Điều 44 về cơ chế hoàn trả, chuyển giao khi thành viên bù trừ mất khả năng thanh toán, đại biểu đề nghị mở rộng cơ chế này cho thành viên kinh doanh, thành viên môi giới và tổ chức trung gian đang nắm giữ tài sản của khách hàng. Khi các tổ chức này lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán hoặc phá sản, quyền lợi của nhà đầu tư đã ký hợp đồng phái sinh cần được bảo vệ bằng quy định cụ thể.
Về tiền ký quỹ, đại biểu nhất trí với việc cho phép đầu tư tiền ký quỹ vào tài sản an toàn, có tính thanh khoản cao theo khoản 2 Điều 50. Tuy nhiên, luật cần thiết kế rõ cơ chế quyết định đầu tư, chia sẻ rủi ro và lợi nhuận giữa các bên.
Đại biểu Trần Anh Tuấn cho rằng, quyền sở hữu của khách hàng đối với tài sản ký quỹ phải được tôn trọng, khách hàng cần được tham gia vào quyết định đầu tư cũng như hưởng phần lợi ích tương xứng.