Cảnh giác với tin đồn 'túi sinh tồn 72 giờ' phòng thảm họa - Bài 3: Đừng chạy theo tin đồn, chuẩn bị túi 72 giờ đúng cách

Để chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp, hộ gia đình Việt Nam không cần mua một “túi sinh tồn” đắt tiền, cũng không cần tích trữ hàng đầy nhà. Điều cần có là đủ nước uống, đồ ăn, thuốc, đèn và giấy tờ cho vài ngày, chuẩn bị phù hợp với nơi mình sinh sống. Danh mục khuyến nghị của các nước khá giống nhau và phần lớn là những thứ mỗi gia đình vốn đã có sẵn.

Kỳ trước đã chỉ ra con số “33 nước” bị bóp méo ra sao. Kỳ này trả lời những câu hỏi thiết thực nhất: chuẩn bị gì, bao nhiêu và theo vùng nào.

Các nước khuyên chuẩn bị những gì?

Đặt cạnh nhau, danh mục chính thức của các nước đều xoay quanh sáu nhóm: nước uống, đồ ăn, thuốc, đồ chiếu sáng và liên lạc, giấy tờ và tiền mặt, đồ vệ sinh. Bảng dưới đây so sánh danh mục do bốn nơi công bố bằng văn bản.

Thái Lan dặn kỹ phần giấy tờ. Theo Cục Phòng chống và Giảm nhẹ thiên tai Thái Lan, giấy tờ quan trọng và bản sao cần được cất trong túi chống nước, gồm: thẻ căn cước, giấy tờ hộ khẩu, thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe, sổ tiết kiệm, giấy tờ đất. Ngoài ra nên chuẩn bị chìa khóa dự phòng và một ít tiền mặt, phòng khi dịch vụ tài chính trực tuyến bị gián đoạn. Túi nên nhẹ, chống nước và để ở nơi dễ lấy.

Nhật Bản nêu gọn hơn. Bộ trưởng phụ trách phòng chống thiên tai Hosono Goshi đề nghị mỗi gia đình chuẩn bị đồ ăn, nước uống và nhà vệ sinh khẩn cấp đủ dùng ít nhất ba ngày, tốt nhất là một tuần.

Từ các danh mục ấy, có ba điểm chung đáng ghi nhớ.

Thứ nhất là lượng nước. Ba trong bốn nơi cùng khuyến nghị 3 lít nước uống mỗi người mỗi ngày. Như vậy, một gia đình bốn người cần khoảng 36 lít cho ba ngày.

Thứ hai là đồ ăn quen thuộc. Chính phủ Anh khuyên nên mua loại thực phẩm gia đình vẫn thường ăn, để dùng xoay vòng và không bỏ phí.

Thứ ba là tiền mặt. Khi mất điện, mất mạng, thanh toán điện tử có thể bị gián đoạn. Vì vậy, Ủy ban châu Âu khuyên giữ sẵn một ít tiền mặt mệnh giá nhỏ.

Ngay tại châu Âu, nơi các khuyến cáo được đưa ra dày đặc nhất, phần lớn người dân vẫn chưa thấy mình sẵn sàng. Theo khảo sát Eurobarometer đặc biệt số 547 về nhận thức và chuẩn bị trước rủi ro thiên tai, do Verian thực hiện cho Ủy ban châu Âu và công bố ngày 18/10/2024 cho thấy, chỉ 37% người dân Liên minh châu Âu cho rằng mình đã chuẩn bị tốt, 58% nói chưa; 65% cần thêm thông tin để chuẩn bị; 39% cho biết không có đủ thời gian hoặc tiền bạc; tỷ lệ người thấy mình chuẩn bị tốt chênh lệch lớn giữa các nước, từ 65% ở Slovenia xuống chỉ 25% ở Malta.

Đáng chú ý, 85% người được hỏi tin rằng lực lượng cứu hộ và chính quyền sẽ xử lý tốt các tình huống khẩn cấp. Điều đó cho thấy khuyến cáo 72 giờ ở châu Âu nhằm lấp khoảng trống trong sự chuẩn bị của người dân, chứ không xuất phát từ một thảm họa trước mắt.

Chuẩn bị theo vùng ở Việt Nam

Rủi ro ở nước ta khác châu Âu. Năm 2025, Biển Đông ghi nhận 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, vượt kỷ lục 20 cơn của năm 2017. Thiên tai làm 484 người chết và mất tích, tổng thiệt hại ước tính hơn 104.700 tỷ đồng (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Vì vậy, điều người Việt cần chuẩn bị trước hết là cho mùa mưa bão, lũ quét, sạt lở, theo phương châm “bốn tại chỗ” tại khoản 3 Điều 4 Luật Phòng, chống thiên tai: “chỉ huy tại chỗ; lực lượng tại chỗ; phương tiện, vật tư tại chỗ; hậu cần tại chỗ”.

Người dân vùng lũ đã quen với việc này. Trang Thông tấn xã Việt Nam hôm 21/10/2026 có bài viết "Chủ động phòng tránh thiên tai, không để người dân bị động trước mưa lũ", trong đó nêu rõ, tại xã Hòa Thịnh, tỉnh Đắk Lắk, sau trận lũ lịch sử cuối năm 2025, bà Nguyễn Thị Thiểu ở thôn Phú Hữu chuẩn bị sẵn mì tôm, bánh tráng, nước uống, đưa lên gác cao ngay từ đầu mùa mưa. Năm ngoái, bà từng phải nhịn ăn nhiều ngày liền vì nước lên quá nhanh. Bà Lê Thị Đơn cùng thôn cũng đưa áo phao, chăn màn lên gác, dự trữ gạo, dầu ăn, nước mắm và một chiếc bếp ga nhỏ, đủ dùng hơn 10 ngày. Các xã, phường trong tỉnh đã chuẩn bị 242 điểm sơ tán, có khả năng tiếp nhận hơn 78.100 người khi xảy ra thiên tai.

Cách làm của các hộ dân ở Hòa Thịnh cho thấy rõ lợi ích của việc chuẩn bị. Gia đình chủ động được trong những giờ đầu khi lực lượng cứu hộ chưa kịp tới, giảm rủi ro cho chính mình. Chính quyền và lực lượng cứu hộ cũng bớt áp lực, có thể dồn sức sơ tán người già, trẻ nhỏ và hỗ trợ những nơi bị chia cắt.

Bảng dưới đây gợi ý những đồ dùng cần chuẩn bị thêm theo ba nhóm địa bàn, tổng hợp từ hướng dẫn của các nước và thực tiễn phòng, chống thiên tai ở nước ta. Phần nền chung cho mọi gia đình là sáu nhóm đồ ở Bảng 3.

Với các đô thị lớn, phần nền là đủ. Các hộ gia đình ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh không cần mua thêm hàng vượt nhu cầu thường ngày; một tủ bếp có gạo, mì, nước uống cho vài ngày đã đáp ứng khuyến nghị của các nước. Với vùng ven biển và miền núi, chính quyền xã, phường là đầu mối hướng dẫn người dân: điểm sơ tán ở đâu, tín hiệu cảnh báo ra sao, ai hỗ trợ người già, trẻ nhỏ.

Cảnh giác túi làm sẵn

Phần lớn các bộ “túi sinh tồn” bày bán trên mạng chưa khớp với danh mục mà các nước khuyến nghị. Theo ghi nhận của phóng viên, trên các nền tảng mạng xã hội trong nước, các bộ “túi sinh tồn 72 giờ” rao bán trực tuyến có giá từ khoảng 120.000 đồng đến gần 3 triệu đồng. Ghi nhận của phóng viên trên sàn Tiki chiều 6/11/2026, các sản phẩm mang tên “bộ dụng cụ sinh tồn” có giá phổ biến từ 99.000 đến 289.000 đồng. Nhiều sản phẩm gắn lời quảng cáo như “bảo vệ sự sống”.

Phóng viên rà soát với 9 từ khóa, từ “túi sinh tồn”, “túi khẩn cấp 72 giờ” đến “survival kit”, “emergency kit”, và chưa tìm thấy bộ túi 72 giờ làm sẵn nào đúng theo danh mục của các nước. Trong 11 sản phẩm mang tên “sinh tồn”, 7 sản phẩm ghi xuất xứ Trung Quốc, giá từ 59.000 đến 289.000 đồng. Tính rộng hơn, gồm cả các vật dụng khẩn cấp như đèn sạc, bộ sơ cứu, búa thoát hiểm, bình chữa cháy mini, thì 56 trong 65 sản phẩm do người bán thông thường đăng tải, không phải gian hàng chính hãng.

Trên Shopee, TikTok Shop cũng đã xuất hiện các danh mục “túi sinh tồn”, “bộ dụng cụ sinh tồn mini”. Một số nhà sản xuất nước ngoài lập trang tiếng Việt chào bán buôn “bộ sinh tồn 72 giờ”, tự công bố đạt các chứng nhận quốc tế. Người mua khó tự kiểm chứng những chứng nhận này. Với hàng đặt từ nước ngoài, nhất là thuốc, bộ sơ cứu, pin, đèn sạc, bật lửa, thực phẩm khô, người mua càng cần chú ý đến nguồn gốc và chất lượng.

Đặt các sản phẩm ấy cạnh Bảng 3 sẽ thấy ngay chỗ thiếu. Phần lớn là bộ dụng cụ dã ngoại: kìm, dây cưa, còi, la bàn, dụng cụ đánh lửa. Trong khi đó, nước uống, đồ ăn, thuốc và giấy tờ, bốn nhóm mà mọi danh mục chính thức đặt lên đầu, lại không có trong thành phần sản phẩm. Người mua một bộ như vậy có thể nghĩ mình đã “chuẩn bị xong”, nhưng thực ra mới có phần ít quan trọng nhất.

Ủy ban châu Âu đã lường trước điều này. Văn bản hướng dẫn công bố ngày 03/11/2026 khuyến nghị các nước ưu tiên những biện pháp đơn giản, chi phí vừa phải, dựa trên đồ sẵn có. Văn bản cũng đề cao kỹ năng, kế hoạch và sự gắn kết cộng đồng hơn là mua sắm, đồng thời khuyến cáo hạn chế các hình thức tiếp thị gây hiểu lầm hoặc dựa vào nỗi sợ. Ngoài ra, pin, đèn, thuốc, thiết bị lọc nước không rõ nguồn gốc còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và kém chất lượng.

Không cần túi chuyên dụng, nhiều chưa chắc đã an toàn

Hiểu lầm thứ nhất: “chuẩn bị là phải mua túi chuyên dụng”. Không danh mục nào trong số năm nơi nêu trong bài đòi hỏi điều đó. Bảng kiểm của Chính phủ Anh mở đầu bằng việc xem trong tủ bếp đã có gì. Cẩm nang của Luxembourg cũng khuyên kiểm tra đồ sẵn có trước, rồi bổ sung theo nhu cầu riêng của gia đình như đồ dùng cho trẻ nhỏ, thuốc cho người cao tuổi.

Hiểu lầm thứ hai: “càng nhiều càng an toàn”. Đồ ăn, nước uống, thuốc đều có hạn sử dụng. Chính phủ Anh khuyên kiểm tra hạn dùng sáu tháng một lần. Mua quá nhiều vừa lãng phí, vừa chiếm chỗ, và khi nhiều người cùng làm thì còn góp phần đẩy giá lên.

Hãy lập danh mục theo sáu nhóm ở Bảng 3 và đánh dấu những thứ đã có trong nhà trước khi mua. Tính nước theo mức 3 lít mỗi người mỗi ngày; gia đình bốn người cần khoảng 36 lít cho ba ngày. Bổ sung theo đặc điểm vùng như gợi ý ở Bảng 4, mua dần trong những lần đi chợ thường lệ, ưu tiên hàng Việt có nhãn mác, hạn sử dụng rõ ràng. Đặt lịch nhắc kiểm tra hạn dùng sáu tháng một lần và dùng xoay vòng những món sắp hết hạn. Ở vùng thường có bão lũ, hãy hỏi chính quyền xã, phường về điểm sơ tán và phương án “bốn tại chỗ” của thôn, tổ dân phố.

Nếu mua túi làm sẵn, hãy đối chiếu với Bảng 3 và kiểm tra nguồn gốc, hạn dùng, tem nhãn. Với hàng đặt từ nước ngoài qua sàn thương mại điện tử, cần xem nơi gửi hàng và nhãn phụ tiếng Việt, tránh mua thuốc, pin, bật lửa không rõ nguồn gốc. Gặp quảng cáo gây hoang mang, bạn đọc có thể phản ánh tới lực lượng quản lý thị trường địa phương.

Kỳ sau: Tung tin đồn, găm hàng thổi giá: Ranh giới pháp lý ở đâu?