Từ phụ phẩm bị bỏ quên đến sản phẩm “nghìn đô” trên đất Nhật
Một buổi sáng tháng 5/2025, lô hàng 2 tấn trà Cascara túi lọc - sản phẩm từ vỏ quả cà phê đã được vận chuyển từ nhà máy của Công ty TNHH Việt Thảo Nhiên (tỉnh Lâm Đồng) lên đường sang Nhật Bản. Với doanh nghiệp, đó là hành trình khởi đầu cho một chuỗi sản phẩm chế biến sâu từ nông sản Việt. Còn với ngành cà phê, đây là bước ngoặt: vỏ quả - thứ phụ phẩm vốn chỉ dùng làm phân bón nay đã được nâng cấp thành “vàng nâu” để xuất khẩu.
Trà Cascara (tiếng Tây Ban Nha nghĩa là “vỏ”) là loại trà được chế biến từ lớp vỏ khô của quả cà phê Arabica. Dù phổ biến ở một số quốc gia Nam Mỹ, loại trà này còn khá mới ở Việt Nam. Hành trình tạo nên sản phẩm đạt chuẩn quốc tế để xuất khẩu sang thị trường khó tính như Nhật Bản là điều chưa từng có trước đây.
Lô hàng 2 tấn trà Cascara túi lọc được vận chuyển từ nhà máy của Công ty TNHH Việt Thảo Nhiên (tỉnh Lâm Đồng) lên đường sang Nhật Bản (Ảnh: DNCC)
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Công ty Việt Thảo Nhiên chia sẻ: “Chúng tôi mất gần 12 năm nghiên cứu công thức lên men enzyme - probiotic, xây dựng dây chuyền sản xuất khép kín, đạt ISO 22000, tiêu chuẩn FDA (Hoa Kỳ) và Halal, đặc biệt sở hữu bằng sáng chế tại Mỹ cho công nghệ này.”
Không chỉ chú trọng kỹ thuật, công ty còn tạo ra các dòng trà Cascara đa dạng hương vị như gừng, cam quế, bạc hà, đáp ứng khẩu vị nhiều nhóm khách hàng. Hương thơm dịu nhẹ, vị ngọt thanh tự nhiên, không chất bảo quản, caffeine thấp, tất cả tạo nên một loại đồ uống tốt cho sức khỏe và giàu tiềm năng xuất khẩu.
Điều đặc biệt, Việt Thảo Nhiên là doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam truy xuất nguồn gốc đến từng vườn trồng cà phê, bảo đảm tiêu chuẩn kiểm soát nông dược, vi sinh và bảo vệ môi trường khắt khe mà thị trường Nhật yêu cầu.
Góp phần nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc trồng cà phê
Bên cạnh giá trị xuất khẩu, sản phẩm trà Cascara mang lại ý nghĩa đặc biệt: tăng thu nhập cho nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở Lâm Đồng.
Sản phẩm trà Cascara mang lại ý nghĩa đặc biệt: tăng thu nhập cho nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở Lâm Đồng (Ảnh minh hoạ)
Lâu nay, vỏ cà phê là phụ phẩm thường bị bỏ đi. Nhưng khi được thu mua với giá hợp lý, người trồng có thể tăng thu nhập mà không cần mở rộng diện tích. Hiện nay, Việt Thảo Nhiên đã liên kết với hàng chục hộ dân và hợp tác xã ở các xã như Đạ Sar - nơi có đông bà con người K’Ho, Mạ sinh sống.
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, công ty cam kết thu mua vỏ cà phê với giá cao hơn thị trường ít nhất 20%, đồng thời hỗ trợ nông dân kỹ thuật sơ chế, bảo quản để bảo đảm chất lượng nguyên liệu đầu vào. Các hộ tham gia chuỗi liên kết được đào tạo kỹ thuật thu hái và tách vỏ đạt chuẩn, góp phần hình thành vùng nguyên liệu bền vững.
Tại địa phương, chính quyền và các cơ quan chức năng đánh giá cao mô hình này. Bởi đây là mô hình tiêu biểu về ứng dụng khoa học công nghệ trong chế biến nông sản. Chúng tôi đang hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quy mô, hướng tới xây dựng Bảo Lộc thành trung tâm sản xuất trà, cà phê sạch, có thương hiệu rõ ràng trên thị trường quốc tế.
Về phía người dân, lợi ích kinh tế đến ngay trong mùa thu hoạch đầu tiên. Một hộ trồng cà phê ở Đạ Sar chia sẻ: “Vỏ cà phê trước chỉ đổ bỏ, nay có thêm thu nhập vài chục triệu đồng mỗi vụ. Nhờ công ty hướng dẫn, gia đình tôi biết giữ gìn vệ sinh vườn, tách vỏ sạch, phơi đúng cách. Cây cà phê cũng được chăm sóc bài bản hơn.”
Ngoài trà túi lọc, Việt Thảo Nhiên đã lên kế hoạch sản xuất nước cốt Cascara đóng chai, bột chiết xuất cho ngành mỹ phẩm và đồ uống lên men kombucha. Tất cả đều dùng nguyên liệu từ chính vỏ cà phê của bà con trong chuỗi.
Thành công bước đầu của Việt Thảo Nhiên đang mở ra một hướng đi mới cho ngành cà phê: phát triển theo hướng kinh tế tuần hoàn, tận dụng tối đa tài nguyên, nâng cao giá trị và thân thiện với môi trường.
Theo báo cáo từ các hiệp hội cà phê quốc tế, sản lượng quả cà phê chế biến ướt ở Việt Nam mỗi năm tạo ra hàng chục ngàn tấn vỏ. Nếu biết tận dụng, chế biến đúng cách, đây sẽ là nguồn nguyên liệu cho ngành thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm và dược liệu có giá trị cao.
Báo cáo của hãng nghiên cứu Global Market Insights (2023) dự báo, thị trường Cascara toàn cầu sẽ đạt giá trị hơn 1,2 tỷ USD vào năm 2032. Điều đó cho thấy dư địa tăng trưởng vô cùng lớn nếu Việt Nam tận dụng được cơ hội.
Tuy nhiên, để nhân rộng mô hình này, rất cần các chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước và địa phương như hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu. Hướng dẫn, kết nối chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, đặc biệt ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khuyến khích xây dựng chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc và truyền thông cho sản phẩm mới như Cascara.Tăng cường xúc tiến thương mại để đưa sản phẩm Việt vào siêu thị, kênh phân phối quốc tế.
Từ một phụ phẩm tưởng như vô giá trị, vỏ cà phê Lâm Đồng qua bàn tay và trí tuệ của những người làm nghề tử tế đã trở thành sản phẩm xuất khẩu tinh tế. Việt Thảo Nhiên không chỉ mở ra hướng đi mới cho ngành cà phê mà còn trao cơ hội phát triển bền vững cho bà con người K’Ho, người Mạ ở vùng cao Tây Nguyên.
Cùng với Lâm Đồng, nhiều địa phương trên cả nước cũng sản xuất thành công trà Cascara như Sơn La, giúp đa dạng hoá sản phẩm từ cà phê, thêm sinh kế cho đồng bào dân tộc.