Đơn hàng có nhưng áp lực tăng trưởng vẫn rất lớn
Trong nhiều năm qua, dệt may luôn là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp quan trọng vào cán cân thương mại quốc gia. Chính vì vậy, khi nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số trong năm 2026, dệt may tiếp tục được kỳ vọng là một trong những ngành hàng có đóng góp lớn.
Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh 5 tháng đầu năm, có thể thấy kỳ vọng này đang đặt ra nhiều thách thức cho ngành. Theo số liệu từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam, xuất khẩu dệt may trong tháng 5/2026 ước đạt 3,64 tỷ USD, giảm 4,7% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 17,81 tỷ USD, tăng 0,6%.
Con số tăng trưởng dương cho thấy ngành vẫn duy trì được nhịp sản xuất nhưng mức tăng này vẫn khá khiêm tốn so với yêu cầu hoàn thành mục tiêu xuất khẩu cả năm từ 48 - 49 tỷ USD.
Đơn hàng không còn là nỗi lo lớn nhất của doanh nghiệp dệt may nửa cuối năm 2026. Ảnh minh hoạ
Nếu lấy mốc 49 tỷ USD làm mục tiêu, ngành dệt may sẽ phải mang về hơn 31 tỷ USD trong 7 tháng cuối năm, tương đương bình quân từ 4,3-4,5 tỷ USD mỗi tháng. Đây là mức rất cao nếu so với kết quả thực hiện của tháng 5 vừa qua.
Cũng theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, khó khăn hiện không còn nằm ở việc thiếu đơn hàng, phần lớn doanh nghiệp đã có đơn hàng đến hết quý III/2026. Một số doanh nghiệp lớn, có khách hàng ổn định và năng lực quản trị tốt thậm chí đã kín đơn hàng trong thời gian dài hơn.
Thách thức thực sự của nhiều doanh nghiệp dệt may trong nước là vấn đề lợi nhuận. Các đơn hàng có xu hướng nhỏ hơn, thời gian giao hàng ngắn hơn nhưng yêu cầu chất lượng lại khắt khe hơn. Trong khi đó, đơn giá sản phẩm gần như không tăng tương ứng với chi phí đầu vào.
Không ít doanh nghiệp phản ánh rằng họ đang phải chấp nhận những đơn hàng có biên lợi nhuận thấp để giữ chân khách hàng, duy trì dây chuyền sản xuất và bảo đảm việc làm cho người lao động.
Áp lực càng lớn hơn khi các nhãn hàng quốc tế ngày càng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị). Đây là xu hướng tất yếu của thương mại toàn cầu, nhưng cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải đầu tư thêm chi phí để đáp ứng các tiêu chuẩn mới.
Bên cạnh đó, những yếu tố khó lường từ bên ngoài như xung đột thương mại giữa các nền kinh tế lớn, chiến sự kéo dài tại nhiều khu vực trên thế giới hay biến động của giá năng lượng và logistics.
Những biến động này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng tới tâm lý đặt hàng của các nhà nhập khẩu, khiến nhiều đơn hàng dài hạn chưa thực sự được mở rộng như kỳ vọng.
Tháo điểm nghẽn để tạo dư địa tăng trưởng mới
Bức tranh không mấy sáng của ngành dệt may, theo phân tích từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam, nguyên nhân lớn nhất nằm ở sự phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu.
Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực trong phát triển công nghiệp hỗ trợ, song Việt Nam vẫn phải nhập khẩu lượng lớn vải và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Điều này khiến doanh nghiệp khó chủ động nguồn cung, đồng thời gặp trở ngại trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.
Khi không đáp ứng được yêu cầu xuất xứ, nhiều sản phẩm dù xuất khẩu vào các thị trường lớn vẫn không thể tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan. Đây là điểm nghẽn tồn tại nhiều năm và đang làm giảm sức cạnh tranh của ngành.
Bởi vậy, tại cuộc làm việc giữa Hiệp hội Dệt may Việt Nam và Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam với Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc diễn ra cuối tháng vừa qua, ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam kiến nghị xây dựng các khu công nghiệp dệt nhuộm tập trung, có hạ tầng đồng bộ và hệ thống xử lý môi trường hiện đại được xem là giải pháp mang tính nền tảng.
“Nếu giải quyết được khâu dệt, nhuộm và hoàn tất, ngành dệt may sẽ không chỉ nâng tỷ lệ nội địa hóa mà còn từng bước hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh ngay trong nước. Khi đó, giá trị gia tăng sẽ ở lại nhiều hơn thay vì phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu”, ông Vũ Đức Giang nhấn mạnh.
Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng cho rằng, việc thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường vào lĩnh vực dệt nhuộm cũng rất quan trọng. Trong khi dòng vốn đầu tư đang có xu hướng dịch chuyển về khối ASEAN, Việt Nam có cơ hội để tận dụng nâng cấp chuỗi cung ứng, tiếp nhận công nghệ mới và tăng khả năng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với nhà đầu tư quốc tế.
Nhân lực cũng là thách thức không nhỏ, dệt may vốn là ngành sử dụng nhiều lao động. Tuy nhiên, sự phát triển của các ngành công nghiệp mới đang tạo ra cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt về nguồn nhân lực. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động kỹ thuật, trong khi chi phí đào tạo liên tục tăng.
Do đó, đề xuất hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực dệt, nhuộm, thiết kế sinh thái và các ngành kỹ thuật chuyên sâu là hoàn toàn cần thiết. Đây không chỉ là nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp mà còn là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của ngành.
Trước những đề xuất của hai ngành, tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đã khẳng định tinh thần đồng hành của Chính phủ với doanh nghiệp, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành tập trung tháo gỡ ngay những khó khăn, vướng mắc thuộc thẩm quyền.
Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng thương hiệu doanh nghiệp, thương hiệu sản phẩm và thương hiệu quốc gia; phát triển công nghiệp phụ trợ; đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và sản xuất xanh… nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển dài hạn, đồng thời khuyến khích ngành tiếp tục phát huy thế mạnh, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.
Hiệp hội Dệt may Việt Nam đề nghị Chính phủ thúc đẩy sớm đàm phán Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Canada nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời nghiên cứu nới ngưỡng quy tắc xuất xứ trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh kinh tế Á - Âu để giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các ưu đãi thuế quan và gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.