Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, các nền tảng truyền thông mới và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phát hành và tiêu thụ xuất bản phẩm. Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính định hướng chiến lược và kịp thời đối với sự phát triển của toàn ngành.
Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với bà Phạm Thị Thinh - Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Bà Phạm Thị Thinh - Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật (bên phải) trả lời phóng viên Báo Công Thương. Ảnh: Kim Yến
Đột phá trong chuyển đổi số và phát triển xuất bản đa nền tảng
- Bà có thể cho biết đâu là những điểm mới cốt lõi của Chỉ thị số 04-CT/TW đối với công tác xuất bản trong tình hình mới?
Bà Phạm Thị Thinh: Chỉ thị tái định vị ngành xuất bản, từ lĩnh vực văn hóa sang ngành kinh tế - công nghệ hiện đại. Đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý một lĩnh vực” sang “phát triển một ngành”, từ đó đặt nền móng cho việc xây dựng hệ sinh thái xuất bản hiện đại, năng động và hội nhập quốc tế.
Phát triển văn hóa đọc, lấy người đọc là trung tâm, là mục tiêu của hoạt động xuất bản. Chỉ thị đặt ra yêu cầu phải hướng đến nhu cầu thực tiễn của xã hội, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu đọc, học tập, giải trí và nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân. Đây là điều căn cốt bởi đích cuối cùng của xuất bản là chất lượng và giá trị của sách.
Quan điểm chỉ đạo của Chỉ thị là chuyển mạnh từ xuất bản truyền thống (sách in) sang xuất bản số, đa phương tiện, “hình thành chuỗi giá trị nội dung số, tài sản số, gia tăng hiệu quả kinh tế và đóng góp vào thành tựu chung của nền kinh tế quốc dân cũng như khả năng cạnh tranh quốc gia”; “thúc đẩy sáng tạo nội dung, phát triển mạnh mẽ công nghệ và hạ tầng số, hiện đại hóa hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên mới”.
Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức như vấn đề bản quyền, an ninh thông tin, cạnh tranh với các nền tảng quốc tế… Do đó, Chỉ thị đồng thời nhấn mạnh việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực quản lý trong môi trường số.
Bên cạnh đó, việc phát triển các sản phẩm xuất bản có chất lượng cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế sẽ góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Chính vì vậy, Chỉ thị đặt mục tiêu đến năm 2030, “đầu tư, xây dựng và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm”.
Một điểm mới khác của Chỉ thị là việc xác định rõ các mục tiêu phát triển trong trung và dài hạn. Đến năm 2030, ngành xuất bản được định hướng phát triển theo hướng tinh gọn, mạnh, chất lượng, hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ số sâu rộng. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu là xây dựng một ngành xuất bản phát triển mạnh, đa dạng, hiện đại, “trở thành ngành kinh tế số, doanh nghiệp số xuất bản Việt Nam, có năng lực vươn ra toàn cầu”.
Chỉ thị xác định mục tiêu theo các mốc thời gian cụ thể giúp định hướng rõ ràng cho các cơ quan quản lý, nhà xuất bản và các chủ thể liên quan trong việc xây dựng kế hoạch và triển khai thực hiện Chỉ thị hiệu quả. Đây cũng là lần đầu tiên ngành xuất bản được đặt trong tầm nhìn dài hạn gắn với chiến lược phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế của đất nước.
Xác định mục tiêu dài hạn của ngành xuất bản tầm nhìn đến năm 2045
- Theo bà, Chỉ thị 04-CT/TW mở ra cơ hội như thế nào cho ngành xuất bản?
Bà Phạm Thị Thinh: Điểm đột phá ở đây là chuyển từ tư duy “quản lý chặt để kiểm soát” sang “thiết lập khung pháp lý để phát triển”. Theo đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, tạo hành lang thông thoáng nhưng vẫn đủ sức điều tiết thị trường, bảo đảm sự phát triển lành mạnh của ngành xuất bản. Đặc biệt, việc tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số cần được coi là ưu tiên hàng đầu.
Để thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 04-CT/TW, cần thúc đẩy số hóa toàn bộ quy trình xuất bản. Quan trọng hơn, phải phát triển mạnh các mô hình xuất bản số như sách điện tử, sách nói, nền tảng đọc trực tuyến, tiến tới hình thành hệ sinh thái nội dung số hoàn chỉnh.
Phát triển thị trường xuất bản theo hướng hiện đại, trong đó người đọc giữ vai trò trung tâm. Các nhà xuất bản cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy thị trường, nghiên cứu kỹ nhu cầu của từng nhóm độc giả để xây dựng sản phẩm phù hợp, kết hợp giữa nội dung truyền thống và các hình thức tiếp cận mới trên nền tảng số.
Các nhà xuất bản cần chủ động tham gia vào thị trường bản quyền quốc tế, tăng cường xuất khẩu sách và nội dung số, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền xuất bản phát triển. Việc tham gia các hội chợ sách quốc tế, thiết lập quan hệ hợp tác với đối tác nước ngoài sẽ mở rộng không gian phát triển cho ngành xuất bản với nhiều cơ hội.
Cơ hội chuyển mình thành ngành công nghiệp nội dung số hiện đại. Đồng thời, mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng ra khu vực và thế giới thông qua xuất bản điện tử, thương mại điện tử, bản quyền quốc tế; thu hút nguồn lực xã hội và đầu tư công nghệ cũng như cơ chế mới cho phép huy động doanh nghiệp công nghệ, nhà đầu tư, các tổ chức xã hội tham gia vào hệ sinh thái xuất bản, tạo ra động lực tăng trưởng mới.
Cùng với đó, cơ hội nâng cao vị thế và vai trò của xuất bản trong đời sống xã hội. Khi xuất bản được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái tri thức - văn hóa - giáo dục, vai trò của ngành không chỉ là truyền bá tri thức mà còn dẫn dắt, định hướng phát triển xã hội; hình thành đội ngũ nhân lực xuất bản thế hệ mới - những người không chỉ làm sách, mà còn là nhà sáng tạo nội dung, nhà công nghệ, nhà quản trị tri thức trong kỷ nguyên số.
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
Nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam thông qua xuất bản
- Từ Chỉ thị 04-CT/TW, trong vai trò của một nhà xuất bản, bà đề xuất hay kiến nghị gì?
Bà Phạm Thị Thinh: Trước hết, cần sớm thể chế hóa đầy đủ và đồng bộ các quan điểm của Chỉ thị thành hệ thống chính sách, pháp luật cụ thể. Trong đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản và các văn bản liên quan là hết sức cấp thiết, đặc biệt đối với các nội dung về xuất bản điện tử, phát hành nội dung trên nền tảng số và mô hình kinh doanh mới.
Đề nghị xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý và các nền tảng số trong việc phát hiện, xử lý nhanh các hành vi vi phạm bản quyền, qua đó tạo niềm tin cho các nhà xuất bản và tác giả khi tham gia môi trường số.
Xây dựng và triển khai một Chương trình quốc gia về chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản. Chương trình này cần bao gồm việc phát triển nền tảng công nghệ dùng chung cho toàn ngành; xây dựng cơ sở dữ liệu xuất bản quốc gia, chuẩn hóa quy trình số hóa và kết nối liên thông giữa xuất bản - in - phát hành - thư viện.
Cần triển khai các chương trình quốc gia về khuyến đọc trong môi trường số, đưa nội dung đọc số vào trường học và hệ thống thư viện công cộng. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ xuất khẩu bản quyền, quảng bá sách Việt Nam ra thế giới.
Bên cạnh đó, đề xuất hình thành một số tập đoàn hoặc đơn vị xuất bản chủ lực mang tầm quốc gia, đủ năng lực dẫn dắt thị trường, hội nhập quốc tế, thực hiện các nhiệm vụ chính trị lớn. Xây dựng chiến lược quốc gia về “đưa sách Việt Nam ra thế giới”, bao gồm hỗ trợ dịch thuật, tham gia hội chợ sách quốc tế, xây dựng thương hiệu xuất bản quốc gia và phát triển mạng lưới phân phối toàn cầu.
Xin cảm ơn bà!
Việc triển khai Chỉ thị 04 sẽ tạo ra bước chuyển mạnh mẽ, góp phần xây dựng ngành xuất bản Việt Nam trở thành một ngành công nghiệp nội dung số hiện đại, vừa thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, vừa đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế và tăng cường sức mạnh mềm quốc gia. Đồng thời, nâng cao sức mạnh mềm của Việt Nam thông qua xuất bản, đưa ngành xuất bản Việt Nam thực sự phát triển xứng tầm trong kỷ nguyên số.