Chương trình OCOP 'mở đường' cho nông sản chinh phục thị trường

Chuẩn hóa quy trình, nâng chất lượng nông sản từ gốc

Thị trường ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, việc sản xuất theo các tiêu chuẩn tiên tiến đã trở thành hướng đi tất yếu đối với các hợp tác xã nông nghiệp. Không chỉ giúp nâng cao sức cạnh tranh, đây còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị nông sản.

Tại xã Cao Dương, tỉnh Phú Thọ, Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Tân đang là một trong những mô hình tiêu biểu trong quá trình chuyển đổi từ phương thức sản xuất truyền thống sang sản xuất theo tiêu chuẩn hiện đại. Với vùng sản xuất tập trung khoảng 192 ha và 65 thành viên, hợp tác xã phát triển nhiều sản phẩm chủ lực như bưởi, ổi, chè, cây dược liệu và chăn nuôi. Trong đó, cây bưởi được xác định là sản phẩm mũi nhọn, đóng vai trò chủ lực trong chiến lược phát triển kinh tế của đơn vị.

Những năm gần đây, Hợp tác xã Mỹ Tân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ kinh nghiệm truyền thống sang quản lý theo quy trình thống nhất. Từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc, thu hoạch, sơ chế đến bảo quản đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm chất lượng đồng đều và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Chia sẻ với Báo Công Thương, ông Đỗ Quốc Hương, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Tân, trong khi thị trường cạnh tranh ngày càng lớn, chất lượng sản phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc là điều kiện tiên quyết để nông sản có thể đứng vững trên thị trường.

"Chúng tôi xác định muốn đưa nông sản đi xa thì phải sản xuất theo tiêu chuẩn. Các thành viên trong Hợp tác xã đều được hướng dẫn áp dụng quy trình VietGAP, từng bước tiếp cận GlobalGAP và định hướng sản xuất hữu cơ ở những vùng đủ điều kiện. Mọi khâu từ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm tạo ra sản phẩm an toàn, đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp và người tiêu dùng", ông Đỗ Quốc Hương chia sẻ.

Từ định hướng này, hợp tác xã đã xây dựng quy trình sản xuất riêng cho từng loại cây trồng. Các hộ thành viên được tập huấn thường xuyên về kỹ thuật canh tác, sử dụng phân bón cân đối, quản lý dịch hại theo hướng sinh học, hạn chế hóa chất, đồng thời thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc theo đúng quy định.

Việc chuẩn hóa quy trình không chỉ giúp thay đổi thói quen sản xuất nhỏ lẻ mà còn nâng cao ý thức tuân thủ kỹ thuật của các thành viên. Sản phẩm vì thế đạt chất lượng đồng đều hơn, tạo nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Song song với việc áp dụng VietGAP, hợp tác xã cũng chú trọng phát triển các sản phẩm OCOP. Từ chất lượng sản phẩm, mẫu mã bao bì, câu chuyện sản phẩm đến hệ thống quản lý chất lượng đều được đầu tư đồng bộ nhằm nâng cao giá trị thương mại và tăng khả năng nhận diện trên thị trường.

Đối với những vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu, hợp tác xã tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí theo hướng GlobalGAP để đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính. Đồng thời, đơn vị từng bước mở rộng diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ, góp phần phát triển nền nông nghiệp xanh, thân thiện với môi trường.

Liên kết chuỗi giá trị, mở rộng thị trường

Không dừng lại ở việc chuẩn hóa sản xuất, Hợp tác xã Mỹ Tân còn phát huy vai trò trung tâm trong việc tổ chức liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Theo ông Đỗ Quốc Hương, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế ban đầu gặp không ít khó khăn bởi quy trình sản xuất nghiêm ngặt hơn, yêu cầu người dân phải ghi chép đầy đủ và đầu tư bài bản hơn. Tuy nhiên, khi thấy sản phẩm được doanh nghiệp thu mua với giá ổn định, đầu ra bền vững và giá trị gia tăng cao hơn, các hộ thành viên đã chủ động tham gia và thay đổi nhận thức.

Hiện nay, hợp tác xã đóng vai trò điều phối toàn bộ hoạt động sản xuất, từ cung ứng giống, hướng dẫn kỹ thuật, giám sát quy trình canh tác đến thu hoạch, sơ chế, đóng gói, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, đơn vị là đầu mối ký kết hợp đồng với các doanh nghiệp, bảo đảm sản phẩm đáp ứng thống nhất các tiêu chuẩn chất lượng.

Nhờ xây dựng được chuỗi liên kết khá hoàn chỉnh, hợp tác xã đã thiết lập mối quan hệ hợp tác ổn định với hai doanh nghiệp xuất khẩu cùng 46 chuỗi cửa hàng và hệ thống siêu thị trong nước. Bình quân mỗi năm, hợp tác xã cung ứng khoảng 600.000 quả bưởi cho thị trường miền Bắc, trong đó khoảng 120.000 quả được xuất khẩu.

Để đáp ứng yêu cầu của các thị trường như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh, toàn bộ vùng nguyên liệu đều được quản lý theo mã số vùng trồng và thực hiện truy xuất nguồn gốc đầy đủ.

Ông Đỗ Quốc Hương chia sẻ: "Doanh nghiệp xuất khẩu yêu cầu rất cụ thể về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, quy trình chăm sóc, thời gian thu hoạch, kích cỡ và mẫu mã sản phẩm. Vì vậy, Hợp tác xã phải đồng hành cùng từng hộ thành viên trong suốt quá trình sản xuất để bảo đảm mọi tiêu chí đều được thực hiện nghiêm túc".

Bên cạnh mục tiêu nâng cao chất lượng nông sản, hợp tác xã còn chú trọng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững thông qua việc khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, góp phần bảo vệ đất, duy trì cân bằng hệ sinh thái và giảm tác động đến môi trường.

Theo đánh giá của hợp tác xã, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến đã giúp nâng cao giá trị kinh tế của sản phẩm, giảm hao hụt sau thu hoạch, tăng khả năng tiêu thụ và từng bước xây dựng uy tín trên thị trường.

Tuy nhiên, quá trình chuẩn hóa sản xuất vẫn còn không ít khó khăn. Dù quy mô vùng nguyên liệu khá lớn nhưng hệ thống sơ chế, kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch và dây chuyền đóng gói vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Bên cạnh đó, nguồn vốn đầu tư, năng lực quản trị, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại quốc tế vẫn cần tiếp tục được nâng cao.

Theo lãnh đạo hợp tác xã, yếu tố quyết định để phát triển bền vững vẫn là liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng và có đầu ra ổn định, giá trị gia tăng của nông sản sẽ được nâng lên rõ rệt.

Trong thời gian tới, Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Tân đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, đồng thời tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp xuất khẩu để hoàn thiện quy trình theo yêu cầu của từng thị trường.

Thực tiễn từ Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Tân cho thấy, việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn OCOP, VietGAP, GlobalGAP và định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nông sản mà còn tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị sản phẩm. Đây cũng là hướng đi phù hợp để các hợp tác xã nông nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.