Chuyển đổi xanh: Cơ hội để doanh nghiệp cơ khí - điện TP. Hồ Chí Minh bứt phá

Đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất

Chuyển đổi xanh là yêu cầu quan trọng đối với ngành cơ khí - điện khi thị trường ngày càng chú trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên và tiêu chuẩn môi trường. Do sử dụng nhiều máy móc, thiết bị và năng lượng, ngành có dư địa cải thiện hiệu quả thông qua đổi mới công nghệ, tự động hóa và kiểm soát nguồn lực.

Doanh nghiệp cần theo dõi mức tiêu hao điện năng, nguyên vật liệu, tỷ lệ phế phẩm và hiệu suất thiết bị. Những cải tiến phù hợp giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và hạn chế tác động đến môi trường.

Với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, khả năng kiểm soát quy trình, sử dụng năng lượng và quản lý nguyên vật liệu ảnh hưởng đến việc đáp ứng yêu cầu của đối tác. Đầu tư công nghệ xanh giúp doanh nghiệp duy trì thị trường và mở rộng cơ hội hợp tác.

Theo Kế hoạch số 125-KH/TU của Thành ủy và Chương trình bảo vệ môi trường giai đoạn 2026–2030 của UBND TP. Hồ Chí Minh, đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu kinh tế xanh đóng góp ít nhất 10% GRDP, tối thiểu 10% khu công nghiệp chuyển đổi theo mô hình sinh thái và giảm cường độ sử dụng năng lượng từ 1 đến 1,5% mỗi năm.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC), cho rằng chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp cơ khí - điện nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Theo ông Lê Anh Hoàng, doanh nghiệp nên rà soát quy trình sản xuất, xác định công đoạn tiêu hao nhiều năng lượng, sử dụng nhiều nguyên vật liệu hoặc phát sinh phế phẩm. Từ kết quả đánh giá, doanh nghiệp lựa chọn giải pháp cải tiến phù hợp với nguồn lực, ưu tiên những hạng mục có khả năng tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành.

Đổi mới máy móc, tối ưu quy trình và ứng dụng công nghệ theo từng giai đoạn giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí, đánh giá kết quả trước khi mở rộng. Doanh nghiệp cần tìm hiểu chính sách hỗ trợ, tiếp cận nguồn vốn, nâng cao năng lực nhân sự và kết nối với cơ quan xúc tiến thương mại, hiệp hội ngành nghề, đơn vị cung cấp công nghệ.

Ông Trần Thành Trọng, Phó Chủ tịch Thứ nhất Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí - Điện TP. Hồ Chí Minh (HAMEE), cho rằng doanh nghiệp cần bắt đầu bằng những giải pháp có thể đo lường hiệu quả, như tiết kiệm điện năng, giảm hao hụt nguyên vật liệu, hạn chế phế phẩm và nâng cao hiệu suất máy móc.

Doanh nghiệp cần kết hợp đổi mới công nghệ với khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và chính sách hỗ trợ của thành phố để từng bước nâng cao sức cạnh tranh, hướng đến phát triển bền vững.

Từ thực tiễn doanh nghiệp đến giải pháp xanh

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Kiều Ngọc Phương, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại Cơ khí Tân Thanh, cho biết doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống năng lượng mặt trời nhằm tiết kiệm năng lượng. Công ty cũng chuyển từ công nghệ sơn truyền thống sang sơn tĩnh điện dạng bột.

Theo bà Ngọc Phương, công nghệ sơn tĩnh điện cho phép thu hồi lượng bột sơn không bám trên bề mặt sản phẩm để tái sử dụng. Doanh nghiệp cũng đầu tư hệ thống xử lý bụi nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.

Việc đổi mới công nghệ xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và phục vụ xuất khẩu. Nhờ ứng dụng hệ thống sơn tự động, thời gian sơn mỗi sản phẩm giảm gần 2/3 so với trước đây, góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất.

Doanh nghiệp định hướng đầu tư robot và tự động hóa để ổn định chất lượng, bảo đảm tính đồng đều giữa các lô hàng. Theo bà Phương, dù chi phí đầu tư ban đầu lớn, tự động hóa có thể giúp giảm chi phí về lâu dài, đồng thời tạo điều kiện để người lao động đảm nhận những công việc có giá trị gia tăng cao hơn.

Doanh nghiệp vẫn phải cân đối nguồn vốn, tìm kiếm khoản vay phù hợp và đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ mới. Đây là thách thức đối với các dự án cải tiến quy mô lớn.

Tại Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Nam Đô, các giải pháp tiết kiệm năng lượng được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Bà Bùi Thị Thảo My, Trưởng ban Xuất khẩu và Dự án, cho biết, doanh nghiệp luôn chú trọng cải tiến thiết kế, quy trình sản xuất và ứng dụng thiết bị thân thiện với môi trường.

Công ty đã chuyển hệ thống chiếu sáng văn phòng sang sử dụng đèn LED để giảm điện năng tiêu thụ. Ở các công đoạn mài, đánh bóng, doanh nghiệp sử dụng thiết bị hút bụi công suất nhỏ, vận hành cục bộ theo nhu cầu của từng khu vực. Thiết bị chỉ được bật khi có sản phẩm cần xử lý, giúp hạn chế tiêu thụ điện so với việc vận hành đồng loạt.

Nam Đô hướng đến hoàn thiện việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà máy, góp phần giảm chi phí năng lượng. Với hoạt động xuất khẩu, doanh nghiệp cho biết đã có chứng nhận tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản (JIS) và ISO 9001, làm cơ sở đáp ứng yêu cầu của khách hàng và mở rộng cơ hội hợp tác quốc tế.

Theo bà Thảo My, chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng khoản đầu tư lớn. Doanh nghiệp có thể lựa chọn giải pháp phù hợp, từng bước đổi mới thiết bị và quy trình nhằm giảm tiêu hao năng lượng, tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, những công nghệ đòi hỏi vốn lớn vẫn là thách thức, khiến doanh nghiệp cần thêm chính sách hỗ trợ.

Kết hợp chuyển đổi số, vốn hỗ trợ và quản trị môi trường

Bà Nguyễn Thị Hương, Quản lý Đối tác Cấp cao và Phát triển Kinh doanh, Công ty ABeam Consulting (Vietnam), nhận định chuyển đổi số là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp cơ khí - điện thực hiện chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Theo bà Hương, doanh nghiệp sản xuất chịu áp lực từ chi phí năng lượng, nguyên vật liệu, phế phẩm và thời gian ngừng máy. Yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường từ thị trường quốc tế cũng ngày càng cao. Dữ liệu giữa các khâu mua hàng, sản xuất, tồn kho và tài chính chưa đồng bộ gây khó khăn cho công tác quản trị.

Doanh nghiệp cần sử dụng tài nguyên hiệu quả, minh bạch dữ liệu nhà cung cấp, đo lường phát thải khí nhà kính và duy trì cải tiến liên tục. Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) giúp chuẩn hóa quy trình, kết nối dữ liệu sản xuất với hoạt động quản trị. Dữ liệu được tổ chức tốt tạo cơ sở để ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào bảo trì dự đoán, phát hiện bất thường và tối ưu kế hoạch sản xuất.

Bà Hương khuyến nghị doanh nghiệp đánh giá hiện trạng, xác định hạng mục ưu tiên, chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng hệ thống theo dõi. Khi giải pháp ban đầu phát huy hiệu quả, doanh nghiệp có thể xem xét nhân rộng. Về dài hạn, quản lý phát thải trên toàn chuỗi cung ứng và sử dụng năng lượng tái tạo cũng là những hướng cần được tính đến.

Ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC), cho biết thành phố đang triển khai chính sách hỗ trợ lãi suất theo Nghị quyết số 09/2023/NQ-HĐND và Nghị quyết số 523/NQ-HĐND, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, hiện đại hóa sản xuất.

Chính sách quy định mức vốn vay tối đa 200 tỷ đồng/dự án, thời gian hỗ trợ không quá 7 năm kể từ lần giải ngân đầu tiên. Vốn đầu tư công nghệ, thiết bị được hỗ trợ tối đa 85%; vốn đầu tư xây dựng công trình tối đa 70%, tùy điều kiện áp dụng. Một số dự án thuộc lĩnh vực cơ khí tự động hóa, điện tử và công nghệ thông tin có thể được xem xét hỗ trợ lãi suất đến 100% nếu đáp ứng các quy định liên quan.

Ông Nguyễn Quang Thanh cho biết doanh nghiệp có thể lồng ghép mục tiêu chuyển đổi xanh vào dự án đầu tư để xem xét khả năng tiếp cận chính sách. Các hạng mục đổi mới máy móc tiết kiệm năng lượng, xử lý nước thải, khí thải, sản xuất vật liệu tái chế và số hóa quản trị cần được đối chiếu với danh mục, điều kiện hỗ trợ cụ thể. Doanh nghiệp cần nghiên cứu quy định và chuẩn bị hồ sơ phù hợp.

Để chuyển đổi xanh đi vào thực chất, nỗ lực của doanh nghiệp cần song hành với sự kết nối giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành nghề, cơ sở đào tạo và tổ chức khoa học - công nghệ. Hoạt động tư vấn kỹ thuật, đào tạo nhân lực, hỗ trợ đổi mới công nghệ và kết nối cung ứng có thể giúp doanh nghiệp tìm giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.

Với ngành cơ khí - điện tại TP. Hồ Chí Minh, chuyển đổi xanh cần gắn mục tiêu môi trường với hiệu quả kinh tế. Doanh nghiệp nên đo lường mức tiêu hao năng lượng, giảm hao hụt nguyên vật liệu và kiểm soát phế phẩm. Từ đó, doanh nghiệp có thể từng bước đầu tư công nghệ, số hóa quản trị và hoàn thiện quy trình, góp phần nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng.