Hai hướng đi nâng năng lực sản xuất trong nước
Sau 17 năm hoạt động trong lĩnh vực dụng cụ cắt gọt, gia công chính xác và công nghiệp hỗ trợ, ngày 15/10, Công ty TNHH Dụng cụ An Mi (ANMI TOOLS) khánh thành nhà máy tại Bắc Ninh, hướng đến khách hàng ngành điện tử. Hiện khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Từ năm 2015, ANMI TOOLS đã tham gia chuỗi cung ứng Samsung với tư cách nhà cung cấp cấp 1.
ANMI TOOLS tại Bắc Ninh đầu tư máy móc công nghệ để đáp ứng vào chuỗi.
Doanh nghiệp lựa chọn chuyên môn hóa các cơ sở sản xuất theo nhóm ngành. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; trong khi cơ sở mới tại Bắc Ninh tập trung vào ngành công nghiệp 3C, gắn với lĩnh vực điện, điện tử. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, Tổng giám đốc ANMI TOOLS, việc đầu tư nhà máy mới nhằm tập trung nguồn lực vào nhóm ngành có yêu cầu cao về độ chính xác, chất lượng và tính ổn định của sản phẩm. Doanh nghiệp đang phát triển các công nghệ như gia công CNC đa trục, thiêu kết hợp kim, gia công laser vật liệu siêu cứng, phủ PVD chân không và mài chính xác.
Nhà máy tại Bắc Ninh giúp ANMI TOOLS thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các trung tâm sản xuất điện tử tại Bắc Ninh và Thái Nguyên. Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng đơn hàng từ các tập đoàn lớn, doanh nghiệp phải bảo đảm chất lượng đồng đều, giá thành cạnh tranh, tiến độ giao hàng và khả năng cải tiến sản phẩm.
Nếu ANMI TOOLS tập trung nâng năng lực cung ứng cho ngành điện tử, Công ty Cổ phần Công nghiệp hỗ trợ TOMECO lựa chọn hướng đầu tư vào chế tạo thiết bị công nghiệp, gia công chi tiết lớn và sản xuất linh kiện phục vụ xuất khẩu.
Ngày 16/10, TOMECO khánh thành giai đoạn 1 Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy được đầu tư để mở rộng năng lực sản xuất quạt công nghiệp cỡ lớn, gia công cơ khí chính xác và linh kiện OEM, đồng thời bổ sung các công đoạn gia công chi tiết lớn, nặng mà trước đây doanh nghiệp phải thuê bên ngoài. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc TOMECO, khi quy mô đơn hàng và độ phức tạp của sản phẩm tăng, cơ sở hiện hữu dần bộc lộ hạn chế về năng lực gia công. Nhà máy mới giúp doanh nghiệp chủ động hơn về tiến độ, kiểm soát chất lượng, đồng thời bổ sung các công đoạn gia công hạng nặng, nhiệt luyện và đo kiểm chính xác.
Ở thị trường xuất khẩu, TOMECO SI đang sản xuất linh kiện OEM cho đối tác tại Hoa Kỳ. Hơn 40 mã sản phẩm đã được phê duyệt theo quy trình PPAP, với sản lượng xuất khẩu bình quân 6-8 container mỗi tháng đến Chicago. Doanh nghiệp cũng tìm kiếm cơ hội mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế.
Bên cạnh sản xuất, TOMECO tham gia nghiên cứu và phát triển công nghệ chế tạo thiết bị. Đề tài khoa học và công nghệ cấp Nhà nước về thiết kế, chế tạo quạt ly tâm công nghiệp hiệu suất cao, công suất lớn do doanh nghiệp chủ trì đã được ứng dụng trên dây chuyền sản xuất của Công ty Cổ phần Xi măng Vicem Bút Sơn.
Quá trình nghiên cứu, thiết kế, mô phỏng, chế tạo và thử nghiệm cho thấy doanh nghiệp trong nước có khả năng tham gia sâu hơn vào các công đoạn kỹ thuật, thay vì chỉ gia công theo bản vẽ có sẵn. Đây cũng là cơ sở để nâng năng lực chế tạo thiết bị trong nước, mở ra khả năng thay thế một số sản phẩm nhập khẩu khi đáp ứng yêu cầu về chất lượng, hiệu quả vận hành và giá thành.
Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng tham quan nhà máy TOMECO SI.
ANMI TOOLS và TOMECO hoạt động ở những phân khúc khác nhau nhưng cùng cho thấy xu hướng chuyển dịch của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ: đầu tư công nghệ, nâng yêu cầu kỹ thuật và chủ động hơn trong sản xuất. Một bên chuyên môn hóa năng lực cung ứng cho hệ sinh thái FDI; bên kia mở rộng năng lực chế tạo thiết bị, gia công chính xác và sản xuất linh kiện OEM xuất khẩu. Hai hướng đi này góp phần nâng năng lực sản xuất trong nước. Tuy nhiên, để tạo chuyển biến trên quy mô toàn ngành, nỗ lực của từng doanh nghiệp cần được kết nối với mạng lưới nhà cung ứng, công nghệ và thị trường, đặc biệt là khu vực FDI.
Bài toán liên kết để nâng vị thế doanh nghiệp Việt
Tại Hà Nội, giai đoạn 1 Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP) đã thu hút các doanh nghiệp trong nước như TOMECO, Brother, THT cùng một số doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao như MITAC, Inventec, VSO, TriO. Tổ hợp Technopark Việt Nam - Nhật Bản cũng được hình thành trên cơ sở hợp tác giữa Tập đoàn N&G Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) và nhóm doanh nghiệp công nghiệp vùng Kobe (Nhật Bản). Tại đây, Onaga đầu tư sản xuất linh kiện, sản phẩm phục vụ ngành hàng không, vũ trụ và tham gia chuỗi cung ứng của các hãng như Boeing, Airbus.
Việc quy tụ doanh nghiệp trong nước và quốc tế tạo điều kiện kết nối sản xuất, công nghệ và thị trường. Phát biểu tại lễ khánh thành Nhà máy TOMECO SI, ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, bày tỏ kỳ vọng Tập đoàn N&G triển khai giai đoạn 2 của HANSSIP, từng bước phát triển khu công nghiệp thành mô hình về công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao, đóng góp vào phát triển kinh tế khu vực phía Nam Thủ đô.
Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng phát biểu tại lễ khánh thành Nhà máy TOMECO SI.
Cũng theo ông Trương Việt Dũng, hiện cả nước có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, nhưng mới khoảng 1.000 doanh nghiệp đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các doanh nghiệp lắp ráp và tập đoàn đa quốc gia; trong số này, doanh nghiệp trong nước chiếm khoảng 30%. Khoảng cách giữa số lượng doanh nghiệp và năng lực tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng vẫn còn đáng kể.
Có nhà xưởng, máy móc chưa đồng nghĩa với khả năng trở thành nhà cung cấp cho các tập đoàn lớn. Doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về công nghệ, độ bền, khả năng truy xuất, chất lượng đồng đều và tiến độ giao hàng. Vì vậy, theo ông Trương Việt Dũng, cần đánh giá sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ dựa trên năng lực thiết kế, chế tạo, tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước và vị trí thực tế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng, thay vì chỉ nhìn vào số lượng nhà máy hay tỷ lệ nội địa hóa.
Yêu cầu này gắn trực tiếp với định hướng tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu thu hút FDI có chọn lọc, nâng cao chất lượng hợp tác và tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, hiệu quả thu hút FDI không chỉ nằm ở quy mô vốn hay số lượng dự án. Vấn đề quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa nguồn vốn, công nghệ và mạng lưới thị trường của nhà đầu tư thành năng lực sản xuất tại Việt Nam, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng.
Điều đó đòi hỏi hoạt động thu hút đầu tư phải gắn với phát triển nhà cung ứng trong nước, nâng cao năng lực công nghệ và mở rộng cơ hội tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất quốc tế. Khi doanh nghiệp Việt có thể đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, giao hàng ổn định và tham gia sâu hơn vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao, liên kết FDI mới tạo ra tác động rõ nét đối với năng lực công nghiệp trong nước.
Với ANMI TOOLS, kinh nghiệm tham gia chuỗi cung ứng FDI cho thấy đầu tư máy móc và nhân lực phải đi cùng khả năng duy trì chất lượng, tiến độ và tính ổn định của nguồn cung. Với TOMECO, việc bổ sung các công đoạn gia công tại nhà máy giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất, nhưng hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào khả năng khai thác thiết bị, duy trì đơn hàng và mở rộng thị trường.
Bên cạnh nỗ lực tự thân, doanh nghiệp cần được hỗ trợ tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn và khách hàng. Các chương trình phát triển nhà máy thông minh của Samsung thông qua Bộ Công Thương được ANMI TOOLS đề cập như một cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực sản xuất. Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) cũng tham gia kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, phản ánh khó khăn từ thực tiễn và hỗ trợ tiếp cận chính sách.
Ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch HANSIBA cho rằng, Việt Nam cần thêm doanh nghiệp nội địa đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Sự phát triển của doanh nghiệp trong nước có thể tạo sức lan tỏa, thu hút thêm nhà đầu tư Việt Nam và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp FDI.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân), nhận định việc mở rộng năng lực sản xuất trong nước có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thu hút FDI.
Theo chuyên gia, việc doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực chế tạo, bảo đảm nguồn cung ổn định và gia tăng giá trị sản xuất trong nước sẽ tạo nền tảng để công nghiệp hỗ trợ phát triển bền vững. Khi đảm nhận được những công đoạn kỹ thuật quan trọng và đáp ứng yêu cầu của các đối tác quốc tế, doanh nghiệp Việt có thêm cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi sản xuất, góp phần tăng tính tự chủ của nền công nghiệp và cải thiện chất lượng tăng trưởng kinh tế.
“Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang từng bước nâng năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và hướng tới những khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Khi năng lực mới được chuyển hóa thành đơn hàng ổn định, mạng lưới nhà cung ứng nội địa được mở rộng và liên kết với khu vực FDI ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp Việt sẽ có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là hướng hiện thực hóa mục tiêu tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW”, ông Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.
Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh:
Công nghiệp hỗ trợ có thể đứng sau những sản phẩm lớn nhưng không thể đứng ngoài chiến lược phát triển quốc gia. Năng lực thiết kế, chế tạo, giá trị gia tăng trong nước và vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng cần trở thành những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự phát triển của ngành.
Về phía doanh nghiệp, cần lấy công nghệ làm nền tảng, chất lượng làm danh dự, thị trường làm thước đo; chủ động tham gia các công đoạn khó, phát triển sản phẩm có giá trị cao và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp lớn cần dẫn dắt, hỗ trợ nâng cấp nhà cung ứng gắn với nhu cầu mua hàng thực tế, tăng kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học và các tập đoàn lớn.
Chính quyền Hà Nội cam kết đồng hành, tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, hạ tầng, công nghệ, nhân lực và kết nối thị trường, tạo điều kiện để doanh nghiệp có năng lực thực chất phát triển.