Lạm phát đã chạm ngưỡng mục tiêu
Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), bình quân 9 tháng năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước. Áp lực lên mặt bằng giá trong 9 tháng tập trung chủ yếu ở 3 nhóm lớn. Thứ nhất là hàng ăn và dịch vụ ăn uống, tăng 4,72%. Thứ hai là nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng tới 6,68%. Thứ ba là giao thông tăng 6,06%. Riêng 3 nhóm này đã chiếm hơn 84% mức tăng của CPI.
Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê (Bộ Tài chính).
Từ thực tế trên, có thể thấy khoảng trống để điều hành trong những tháng cuối năm không còn nhiều. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết: "Mục tiêu kiểm soát CPI bình quân cả năm khoảng 4,5%, sau 9 tháng hiện đang ở mức 4,52%. Chúng tôi đánh giá, để đạt được mục tiêu này, từ nay đến cuối năm, công tác điều hành giá cũng như diễn biến của thị trường khá áp lực và thách thức".
Theo bà Nguyễn Thu Oanh, rủi ro lớn nhất trong 3 tháng cuối năm có lẽ đến từ bên ngoài. Căng thẳng chính trị, xung đột ở một số khu vực trên thế giới có thể đẩy giá nguyên liệu, nhiên liệu tăng cao, kéo theo chi phí vận chuyển hàng hóa. Khi đó, doanh nghiệp trong nước phải sản xuất với chi phí cao hơn và cuối cùng người tiêu dùng sẽ phải mua hàng với giá đắt hơn.
Vì vậy, đại diện Cục Thống kê kiến nghị: "Từ nay đến cuối năm, chúng ta phải theo dõi sát diễn biến giá thế giới, đồng thời điều hành các mặt hàng do Nhà nước quản lý ở mức phù hợp để giảm bớt áp lực lạm phát. Quan trọng là phải bảo đảm nguồn cung các hàng hóa thiết yếu, giúp hạn chế lạm phát".
Thực tế, khi hàng hóa thiết yếu trên thị trường đủ đầy, giá khó tăng đột biến, kể cả khi chi phí đầu vào nhích lên. Điều này đã thể hiện rõ trong tháng 9, khi giá thịt lợn giảm 0,96% nhờ nguồn cung trên thị trường dồi dào. Với những mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý giá như điện, dịch vụ y tế, giáo dục, việc điều hành theo lộ trình phù hợp, bám sát diễn biến thị trường sẽ góp phần giữ mặt bằng giá ổn định, hỗ trợ đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Giữ sức mua mà không đẩy giá tăng thêm
Về thương mại, bà Nguyễn Thu Oanh đánh giá, việc tháng 9 xuất siêu trở lại là điểm rất tích cực sau chuỗi nhập siêu từ đầu năm. Theo báo cáo của Cục Thống kê, tháng 9 xuất siêu hàng hóa 1,27 tỷ USD. Tuy nhiên, cộng dồn 9 tháng, cả nước vẫn nhập siêu 19,42 tỷ USD, do nhập khẩu tăng nhanh hơn khá nhiều so với xuất khẩu.
Thông thường, nhập siêu kéo dài khiến nhu cầu mua USD để thanh toán tăng lên, có thể đẩy giá USD đi lên. Khi đồng USD đắt hơn, hàng nhập khẩu cũng đắt hơn, từ đó góp phần làm tăng giá cả trong nước. Dù vậy, theo bà Nguyễn Thu Oanh, cần nhìn nhập siêu từ nhiều góc độ. "Hiện nay, chúng ta đang nhập khẩu phần lớn là tư liệu sản xuất, bao gồm nguyên, nhiên vật liệu và máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, chiếm đến 94,1%, trong khi hàng tiêu dùng chỉ chiếm khoảng 5,9%. Do đó, việc nhập siêu của chúng ta không phải đến từ yếu tố tiêu dùng", bà khẳng định.
Bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu là giải pháp then chốt để giữ giá những tháng cuối năm.
Ở phía tiêu dùng, theo bà Nguyễn Thu Oanh, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây là cơ sở rất thuận lợi để duy trì đà tăng trong những tháng cuối năm và có thể đạt mục tiêu tăng khoảng 13 - 15% mà Chính phủ đặt ra.
Tuy nhiên, con số 13,4% có một phần là do giá cả tăng. Đại diện Cục Thống kê nhận định, nếu bỏ đi yếu tố giá, một số mặt hàng có mức tăng thấp hơn. Dù vậy, xét chung, lượng hàng hóa, dịch vụ người dân thực sự mua vẫn tăng 7,8%, cao hơn mức 7,2% của cùng kỳ năm 2025. "Điều này cho thấy, sức mua của chúng ta vẫn đang trong xu hướng tích cực và được mở rộng", bà Nguyễn Thu Oanh nhấn mạnh.
Song khoảng cách giữa 13,4% và 7,8% cho thấy hơn 40% mức tăng doanh thu bán lẻ đến từ việc hàng hóa đắt lên, chứ không phải người dân mua nhiều hơn. Nếu giá tiếp tục leo thang, cùng một khoản thu nhập sẽ mua được ít hàng hơn, và người dân sẽ có xu hướng thắt chặt chi tiêu.
Chính vì vậy, bà Nguyễn Thu Oanh cho rằng, để đẩy mạnh hơn nữa nhu cầu tiêu dùng của người dân, Chính phủ cần tập trung vào các giải pháp, trong đó kích cầu tiêu dùng thông qua các chương trình là rất quan trọng và đóng góp nhiều cho tăng trưởng thương mại, dịch vụ.
Bài toán đặt ra là khuyến khích người dân chi tiêu nhưng không làm giá cả tăng thêm. Nếu siết quá chặt để giữ giá, sức mua đang phục hồi có thể chững lại. Ngược lại, nếu hỗ trợ tràn lan, nhiều tiền đổ vào thị trường sẽ càng đẩy giá lên. Vì vậy, giải pháp phù hợp là kích cầu có trọng tâm như các chương trình khuyến mại, giảm giá, ưu đãi, giúp người dân được mua hàng rẻ hơn thay vì bơm thêm tiền vào nền kinh tế.
Chủ động ứng phó với biến động giá nguyên liệu nhập khẩu, bảo đảm nguồn cung và kích cầu trọng tâm chính là bài toán điều hành then chốt: vừa giữ lạm phát trong mục tiêu 4,5%, vừa duy trì sức bật tăng trưởng quý cuối năm.