Chiều 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Các ý kiến cơ bản thống nhất với mục tiêu tháo gỡ vướng mắc, cải cách thủ tục hành chính, huy động nguồn lực đầu tư phát triển điện lực; đồng thời đề nghị làm rõ một số quy định nhằm bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch và khả thi khi triển khai.
Hoàn thiện cơ chế đầu tư, huy động nguồn lực phát triển lưới điện
Tham gia thảo luận, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ) bày tỏ thống nhất với mục tiêu và các giải pháp chính sách nhằm rút ngắn thủ tục đầu tư đối với các dự án điện lực. Để chính sách phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí áp dụng cơ chế không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã được đưa vào quy hoạch hoặc chương trình thực hiện quy hoạch được phê duyệt.
Theo đại biểu, một dự án đã có trong quy hoạch chưa đồng nghĩa với việc các vấn đề liên quan đến vị trí, quy mô, nhu cầu sử dụng đất, rừng, khu vực biển, môi trường, quốc phòng và an ninh đã được thẩm định đầy đủ.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung điều kiện áp dụng, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm kiểm tra, xác nhận. Đồng thời, cần quy định rõ việc không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư không đồng nghĩa với miễn thực hiện các thủ tục, nghĩa vụ theo pháp luật chuyên ngành, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ.
Đối với cơ chế chấp thuận nhà đầu tư, đại biểu đề xuất bổ sung tiêu chí về năng lực tài chính, công nghệ, khả năng đấu nối và bảo đảm an toàn hệ thống điện, gắn với cơ chế hậu kiểm và xử lý trường hợp nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết.
Liên quan đến đầu tư lưới điện truyền tải, đại biểu Đào Chí Nghĩa đánh giá việc huy động nguồn lực ngoài nhà nước tham gia đầu tư là cần thiết trong giai đoạn hiện nay, góp phần đáp ứng nhu cầu phát triển hệ thống điện.
Tuy nhiên, do chủ thể đầu tư công trình truyền tải và đơn vị quản lý, vận hành có thể khác nhau, đại biểu đề nghị dự thảo luật quy định rõ chủ thể ký kết hợp đồng, cơ chế bàn giao hoặc thuê vận hành, phương pháp định giá tài sản và trách nhiệm của các bên khi công trình hoàn thành nhưng chưa được khai thác hoặc nguồn điện đấu nối chậm tiến độ.
Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế thanh toán gắn với nghiệm thu, chất lượng và tính khả dụng của công trình; phân bổ rủi ro theo nguyên nhân chậm tiến độ, tránh thanh toán trùng hoặc đưa các chi phí đầu tư bất hợp lý vào giá điện.
Đại biểu Nguyễn Bình Tân, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau.
Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Bình Tân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) đề nghị bổ sung quy định tại khoản 5a Điều 10 theo hướng bảo đảm đồng bộ tiến độ đầu tư nguồn điện với hệ thống đường dây, trạm biến áp truyền tải, nhất là tại các khu vực tập trung nhiều dự án năng lượng tái tạo.
Đối với Điều 16, đại biểu kiến nghị hoàn thiện cơ chế thu hút nguồn vốn tư nhân, nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia phát triển lưới điện truyền tải theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Trong đó, cần làm rõ phương pháp xác định giá dịch vụ truyền tải, cơ chế thu hồi vốn, chia sẻ rủi ro và trách nhiệm vận hành, tạo cơ sở pháp lý minh bạch, thuận lợi cho nhà đầu tư tham gia.
Đồng thời, đại biểu đề nghị rà soát, ưu tiên tháo gỡ những điểm nghẽn về truyền tải đang hạn chế khả năng phát điện của các dự án đã hoàn thành hoặc chuẩn bị đưa vào vận hành; tập trung triển khai các công trình truyền tải thuộc Quy hoạch điện VIII.
Những kiến nghị này hướng tới mục tiêu huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, bảo đảm phát triển đồng bộ nguồn và lưới điện, nâng cao hiệu quả đầu tư và khả năng cung ứng điện cho nền kinh tế.
Tạo thuận lợi cho mua bán điện trực tiếp và phát triển điện gió ngoài khơi
Góp ý về cơ chế mua bán điện trực tiếp, đại biểu Nguyễn Bình Tân cho rằng việc giao Chính phủ quy định chi tiết là cần thiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, để cơ chế sớm phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị Luật xác định rõ những nguyên tắc cốt lõi, nhất là điều kiện tham gia, phương thức thanh toán và trách nhiệm của các bên liên quan.
Cụ thể, đại biểu kiến nghị bổ sung tại khoản 3 Điều 47 nguyên tắc bảo đảm quyền tự do thỏa thuận về giá, sản lượng, thời hạn và phương thức thanh toán trên cơ sở cạnh tranh, công khai, minh bạch, phù hợp với quy định pháp luật.
Đồng thời, cần đơn giản hóa điều kiện, thủ tục, mở rộng khả năng tiếp cận cơ chế mua bán điện trực tiếp đối với khách hàng sử dụng điện lớn có nhu cầu sử dụng điện sạch và các đơn vị phát điện từ năng lượng tái tạo; có quy định làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.
Đáng chú ý, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế công nhận, xác nhận nguồn gốc điện tái tạo gắn với giao dịch mua bán điện trực tiếp. Đây là cơ sở để doanh nghiệp chứng minh tỷ lệ sử dụng điện sạch, đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng quốc tế.
Đối với điện gió ngoài khơi, đại biểu Lê Đào An Xuân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk) thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Điện lực, đồng thời đánh giá cao định hướng đơn giản hóa thủ tục và xây dựng cơ chế riêng cho lĩnh vực này.
Để tạo thuận lợi trong triển khai, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất giữa dự thảo Luật Điện lực và các quy định pháp luật có liên quan.
Theo đại biểu, Điều 3 của dự thảo quy định ưu tiên áp dụng Luật Điện lực đối với nội dung về chủ trương đầu tư tại Điều 13 và các quy định tại Mục 2 Chương III. Tuy nhiên, một số quy định khác, trong đó có Điều 18, Điều 19 liên quan đến lựa chọn nhà đầu tư, thủ tục đất đai, khu vực biển và chuyển mục đích sử dụng rừng, cũng cần được xem xét để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Đất đai, Luật Lâm nghiệp và pháp luật về biển.
Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi ưu tiên áp dụng Luật Điện lực đối với các nội dung liên quan, nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thuận lợi cho quá trình thực hiện dự án.
Đại biểu Lê Đào An Xuân, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk.
Một nội dung khác được đại biểu Lê Đào An Xuân quan tâm là quy định chuyển tiếp khi thay đổi cơ chế thực hiện quy hoạch điện lực.
Theo đại biểu, việc chuyển từ kế hoạch thực hiện quy hoạch sang chương trình, dự án thực hiện quy hoạch cần có quy định chuyển tiếp phù hợp để bảo đảm tính liên tục, tránh phát sinh thủ tục và ảnh hưởng đến tiến độ các dự án đang triển khai.
Dẫn thực tế tại Đắk Lắk, đại biểu cho biết địa phương đang điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch thực hiện quy hoạch; riêng các dự án điện gió giai đoạn 2025 - 2030 có 42 dự án, tổng công suất 2.794 MW. Nếu thiếu quy định chuyển tiếp, địa phương có thể phải thực hiện lại một số thủ tục, hồ sơ đã triển khai trước đó.
Đại biểu cũng đề cập các văn bản địa phương đã ban hành cho phép nhà đầu tư tiếp cận, khảo sát, lắp đặt cột đo gió, trong đó có dự án điện gió công suất 500 MW tại khu vực biển Sông Cầu. Theo đại biểu, cần làm rõ giá trị pháp lý của các văn bản này sau khi Luật sửa đổi có hiệu lực.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các kế hoạch thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt hoặc đang điều chỉnh; xác định thời hạn xử lý và làm rõ hiệu lực của các văn bản cho phép khảo sát đã ban hành.
Việc hoàn thiện các quy định này được kỳ vọng tạo sự ổn định về pháp lý, giảm thủ tục phát sinh và bảo đảm tiến độ triển khai các dự án điện lực, đặc biệt là các dự án điện gió ngoài khơi có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật và vốn đầu tư cao.
Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy sự quan tâm của đại biểu Quốc hội đối với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho ngành điện theo hướng vừa tháo gỡ vướng mắc, tạo thuận lợi cho đầu tư, vừa bảo đảm trách nhiệm của các chủ thể và kiểm soát chi phí. Đây là những nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.