Thời gian qua, việc thực hiện các quy định pháp luật về quy hoạch và đầu tư xây dựng công trình điện lực đã đóng góp quan trọng vào việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế, nhiều quy định hiện hành đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) trình Quốc hội khóa XVI thảo luận chiều ngày 20/10/2026 tập trung hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, tạo hành lang thoáng mở cho các dự án nguồn và lưới điện.
Nhận diện vướng mắc về quy hoạch phát triển điện lực
Theo Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Điện lực số 61/2024/QH15 của Bộ Công Thương, công tác quy hoạch phát triển điện lực và đầu tư hạ tầng thời gian qua đã đạt được những kết quả rất tích cực. Bộ Công Thương đã hoàn thành lập và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025. Đồng thời, Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII cũng đã được phê duyệt, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai đồng bộ các dự án điện lực trên phạm vi cả nước.
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai đã phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc. Trong công tác quy hoạch, việc phương án phát triển mạng lưới cấp điện được tích hợp chung vào quy hoạch tỉnh dẫn đến chất lượng lập quy hoạch ở một số địa phương chưa bảo đảm yêu cầu chuyên ngành, làm tăng nhu cầu điều chỉnh quy hoạch cục bộ. Cùng với đó là sự thiếu đồng bộ giữa Quy hoạch điện quốc gia, quy hoạch tỉnh với quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn và quy hoạch sử dụng đất, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.
Về đầu tư xây dựng, mặc dù pháp luật đã cho phép tư nhân tham gia đầu tư lưới điện truyền tải, nhưng thực tế vẫn chưa thu hút được nhiều nguồn lực xã hội do thiếu cơ chế phân định rõ ràng giữa lưới điện truyền tải chung với lưới điện đấu nối thuộc phạm vi dự án hoặc kết nối riêng. Ngoài ra, quy trình thẩm định, chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư đối với các công trình điện lực khẩn cấp, dự án điện gió ngoài khơi còn nhiều khâu trùng lặp, gây chậm trễ tiến độ giải tỏa công suất.
Tháo gỡ nút thắt đầu tư hạ tầng và cơ chế phát triển các nguồn điện mới
Để xử lý dứt điểm các vướng mắc nêu trên, tại tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bố sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 của Chính phủ trình Quốc hội đã đề xuất nhiều giải pháp thể chế mang tính đột phá. Nhằm bảo đảm tính thống nhất với Luật Quy hoạch năm 2025, dự thảo Luật bãi bỏ quy định về kế hoạch thực hiện quy hoạch, thay thế bằng cơ chế triển khai các chương trình, dự án thực hiện quy hoạch. Các dự án thuộc chương trình, dự án thực hiện quy hoạch đã được phê duyệt sẽ được xem xét miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, thay thế bằng văn bản chấp thuận nhà đầu tư để cắt giảm thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian chuẩn bị.
Tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho hạ tầng điện lực phát triển. Ảnh minh hoạ
Về đầu tư xây dựng công trình điện, mặc dù đã cho phép xã hội hóa lưới điện truyền tải, nhưng thực tế thu hút đầu tư tư nhân còn hạn chế do thiếu cơ chế phân định giữa lưới điện truyền tải chung với lưới điện đấu nối thuộc phạm vi dự án hoặc kết nối riêng phục vụ mua bán điện trực tiếp. Bên cạnh đó, quy định hiện hành về dự án "khẩn cấp" còn bó hẹp phạm vi thực hiện và chưa đồng bộ với hệ thống pháp luật xây dựng.
Nhằm khơi thông nguồn lực, Cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi Điều 15, chuyển thuật ngữ từ công trình "khẩn cấp" thành công trình "cấp bách" để đồng bộ với Luật Xây dựng; đồng thời mở rộng đối tượng thực hiện các dự án cấp bách cho cả các thành phần kinh tế ngoài nhà nước thay vì chỉ giới hạn ở doanh nghiệp nhà nước.
Đối với cơ chế khuyến khích nguồn điện mới, tại Điều 5 dự thảo luật, Cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung các chính sách ưu tiên cụ thể. Với nhiệt điện khí, dự thảo quy định cơ chế huy động tối đa theo khả năng cấp khí đối với nguồn khí tự nhiên trong nước và áp dụng cơ chế giá công suất (bên cạnh giá điện năng) cho các dự án điện khí LNG nhập khẩu nhằm bảo đảm phương án tài chính cho nhà đầu tư. Với năng lượng tái tạo và năng lượng mới, dự thảo luật quy định cơ chế ưu tiên đấu nối, hỗ trợ giá, quy định tỷ lệ sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn (Qc) và giao Chính phủ quy định chi tiết lộ trình, điều kiện phát hành chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC).
Trong chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại phiên họp Tổ 3 vào chiều ngày 20/10, các đại biểu Quốc hội đã tập trung đóng góp ý kiến để hoàn thiện hơn nữa các quy định do Cơ quan soạn thảo đề xuất.
Đóng góp ý kiến về chính sách phát triển nhiệt điện khí tại khoản 8 (Điều 5), đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn TP. Hải Phòng) đề nghị làm rõ tác động của chính sách đối với thị trường điện, cơ chế mua bán điện cũng như hoạt động của các nhà máy điện hiện hữu.
Cùng quan tâm đến công tác phát triển các nguồn điện mới, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn TP. Hải Phòng cũng lưu ý cần chú trọng chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu quản lý và vận hành công nghệ khi triển khai các dự án điện lực đòi hỏi kỹ thuật phức tạp trong giai đoạn tới. Đồng thời, liên quan đến an toàn đập, hồ chứa thủy điện trên địa bàn nhiều tỉnh tại Điều 76, đại biểu cũng đề nghị phân biệt trường hợp các hạng mục công trình nằm trên nhiều tỉnh với trường hợp hồ chứa trải trên nhiều tỉnh, xác định rõ một đầu mối phê duyệt nhưng phải lấy ý kiến và giải trình với các địa phương liên quan.
Việc hoàn thiện các quy định về quy hoạch và đầu tư xây dựng trong Luật Điện lực (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để các điểm nghẽn thể chế, bảo đảm tính minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người tiêu dùng, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy hạ tầng năng lượng phát triển đáp ứng yêu cầu tăng trưởng của đất nước.
Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Kế hoạch hành động tại Quyết định số 3035/QĐ-BCT, Bộ Công Thương dự kiến tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng Việt Nam năm 2026. Với chủ đề "Năng lượng tự chủ - Nền tảng cho kỷ nguyên tăng trưởng", diễn đàn dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 10/11/2026 nhằm thảo luận các giải pháp chiến lược thúc đẩy tự chủ năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng cho phát triển đất nước.