Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội về vai trò của AI trong hoạt động logistics cũng như yêu cầu đổi mới tư duy quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Doanh nghiệp nhỏ cần được hỗ trợ để không đứng ngoài cuộc đua AI
Ông đánh giá như thế nào về xu hướng ứng dụng AI trong hoạt động logistics hiện nay?
TS. Phan Đức Hiếu: Việc ứng dụng công nghệ số nhằm tối ưu hóa, nâng cao hiệu quả hoạt động logistics là rất có ý nghĩa. Qua các hội thảo, diễn đàn gần đây, tôi nhận thấy vai trò của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại và logistics đang ngày càng rõ nét.
TS. Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội
Điều quan trọng hơn là từ câu chuyện của doanh nghiệp, chúng ta có thể liên hệ tới yêu cầu đổi mới trong hoạt động quản lý nhà nước. Rõ ràng, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, trong quản lý nhà nước là yêu cầu cần thiết.
Về chủ trương, chính sách, chúng ta đã có những định hướng rất mạnh mẽ nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất kinh doanh cũng như trong quản lý nhà nước. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Theo tôi, việc triển khai hiệu quả ứng dụng khoa học công nghệ trong cả quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất kinh doanh là yêu cầu vô cùng cấp thiết.
Tôi cũng nhận thấy đã có những chuyển biến tích cực trong ứng dụng AI vào hoạt động logistics, đặc biệt tại các doanh nghiệp lớn. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt cũng như xu hướng tất yếu của việc ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực ngành logistics.
Theo ông, đâu là những vấn đề cần lưu ý từ góc độ chính sách và quản lý nhà nước?
TS. Phan Đức Hiếu: Điều tôi băn khoăn nhất là khả năng tiếp cận công nghệ của doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và doanh nghiệp vừa. Các doanh nghiệp lớn có đủ nguồn lực, năng lực và áp lực cạnh tranh để đầu tư vào AI nhằm tối ưu hóa hoạt động sản xuất kinh doanh và logistics. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, đây là thách thức rất lớn.
Trong khi nhu cầu và yêu cầu ứng dụng công nghệ gần như là bắt buộc, nhóm doanh nghiệp này lại hạn chế cả về tài chính lẫn năng lực triển khai. Khoa học công nghệ không chỉ là câu chuyện tiền bạc mà còn là giải pháp, là năng lực tổ chức thực hiện.
Do đó, thời gian tới cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng khoa học công nghệ và AI để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Nếu không, khoảng cách cạnh tranh giữa các nhóm doanh nghiệp sẽ ngày càng lớn.
Một vấn đề khác là quá trình tự động hóa trong logistics và sản xuất kinh doanh đang kéo theo yêu cầu rất lớn về dữ liệu. Dữ liệu phải “sạch”, đầy đủ và có tính cập nhật. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với việc ứng dụng AI và khoa học công nghệ.
Từ góc độ quản lý nhà nước, Nhà nước hoàn toàn có thể hỗ trợ doanh nghiệp ở khía cạnh này. Ví dụ, nhiều doanh nghiệp phản ánh rủi ro do địa chỉ giao hàng thiếu chính xác, dẫn đến sai lệch trong vận chuyển. Nếu dữ liệu cư trú, dữ liệu địa chỉ được định danh và chuẩn hóa để dùng chung, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ được nâng lên đáng kể, đồng thời giảm thiểu rủi ro phát sinh.
Chuyển đổi số không chỉ là đưa hồ sơ giấy lên môi trường mạng
- Trong bối cảnh mô hình kinh doanh thay đổi nhanh bởi công nghệ, hệ thống quản lý cần điều chỉnh như thế nào, thưa ông?
TS. Phan Đức Hiếu: Khi khoa học công nghệ được ứng dụng sâu rộng trong sản xuất kinh doanh, các quy định quản lý nhà nước cũng phải thay đổi để phù hợp với bản chất của các mô hình kinh doanh mới. Không thể tiếp tục áp dụng tư duy quản lý truyền thống cho các hoạt động kinh doanh hiện đại.
TS. Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Ảnh: Nguyễn Hạnh
Ví dụ, các quy định liên quan đến công khai giá, niêm yết giá hay cơ chế chia sẻ, dùng chung dịch vụ đều cần được rà soát, điều chỉnh phù hợp với thực tiễn mới. Nếu quy định vẫn dựa trên tư duy cũ, vô hình trung sẽ hạn chế sự sáng tạo và đổi mới của doanh nghiệp.
Từ sự chuyển động mạnh mẽ của doanh nghiệp, bộ máy quản lý nhà nước cũng phải có sự chuyển đổi tương ứng. Chủ trương đã có, nhưng điều quan trọng là triển khai thực tế. Tôi mong rằng thời gian tới, các cơ quan quản lý nhà nước sẽ đẩy mạnh hơn nữa việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, trong giải quyết thủ tục hành chính.
Chuyển đổi số không nên chỉ dừng ở việc thay hồ sơ giấy bằng hồ sơ trực tuyến. Đích đến phải là tối ưu hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao năng suất giải quyết công việc. Giá trị cốt lõi của ứng dụng khoa học công nghệ không chỉ nằm ở việc giảm tiếp xúc trực tiếp hay số hóa giấy tờ, mà còn phải tạo ra thay đổi thực chất trong quy trình vận hành. Khi đó, hệ thống mới có thể xử lý khối lượng lớn hồ sơ một cách hiệu quả hơn, tránh tình trạng quá tải do số lượng thủ tục tăng cao như hiện nay.
Xin cảm ơn ông!
Ngành logistics Việt Nam hiện duy trì tốc độ tăng trưởng 14–16% mỗi năm, thuộc nhóm cao của thế giới. Logistics số đang trở thành động lực mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế triển khai AI vì thế vẫn khá lớn. Rào cản hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà còn đến từ chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối hệ thống, nhân lực, hạ tầng logistics, năng lực đầu tư của doanh nghiệp và tư duy chuyển đổi.